Rủi ro khi lạm dụng đồ uống điện giải

1. Vì sao cơ thể cần chất điện giải?

Chất điện giải là các khoáng chất thiết yếu mang điện tích khi hòa tan trong nước. Một số chất điện giải quan trọng trong cơ thể bao gồm natri, kali, clorua, canxi và magiê.

Cơ thể cần chất điện giải để giúp các dây thần kinh hoạt động, hô hấp, kiểm soát huyết áp, hình thành xương, duy trì cân bằng độ pH thích hợp và xây dựng protein trong tế bào. Tuy nhiên, cơ thể lại thường bị mất chất điện giải qua nước tiểu, máu và mồ hôi.

Với các trường hợp bị thiếu chất điện giải có thể gặp các biểu hiện mệt mỏi, yếu cơ, chuột rút, tim đập nhanh, khát nước liên tục và chóng mặt. Nếu để tình trạng này kéo dài, có thể bị lú lẫn, co giật hoặc rối loạn nhịp tim nghiêm trọng.

Cơ thể cần chất điện giải cho các hoạt động sống hàng ngày.

2. Khi nào cần bổ sung chất điện giải?

Thông thường, cơ thể sẽ nhận đủ lượng chất điện giải cần thiết thông qua chế độ ăn uống hàng ngày. Các loại thực phẩm như trái cây, rau củ, hạt, các loại hạt và pho mát đều chứa các chất điện giải thiết yếu. Ở những người khỏe mạnh, thận sẽ tự nhiên dự trữ chất điện giải nếu có sự thiếu hụt và không cần phải bổ sung thêm.

Tuy nhiên, một số trường hợp cần bổ sung chất điện giải như sau một buổi tập luyện sức bền dài (chẳng hạn chạy marathon) để bù lại lượng chất điện giải bị mất do đổ mồ hôi quá nhiều hoặc trong tình huống bị nôn mửa hoặc tiêu chảy dữ dội.

Đặc biệt, với những người mắc các bệnh mạn tính, chẳng hạn như rối loạn ăn uống hoặc bệnh thận, các trường hợp bị bỏng nặng cũng có thể cần bổ sung chất điện giải khi cơ thể bị thiếu hụt.

3. Bổ sung quá nhiều chất điện giải có thực sự cần thiết?

Phần lớn mọi người không cần bổ sung đồ uống điện giải liên tục trong ngày. Theo TS. Osscar G. Galvez, bác sĩ chuyên khoa thận tại Bệnh viện HCA Florida Mercy, Mỹ, nếu thận hoạt động bình thường, cơ thể có thể tự điều hòa lượng chất điện giải. Phần điện giải dư thừa sẽ được thận đào thải, tương tự như cách cơ quan này giữ lại các chất điện giải khi cơ thể cần.

Tuy nhiên, việc bổ sung quá nhiều chất điện giải có thể gây nguy hiểm trong một số trường hợp. Những người mắc bệnh thận hoặc suy giảm chức năng thận không còn khả năng điều hòa và đào thải điện giải hiệu quả, vì vậy tiêu thụ quá mức có thể dẫn đến mất cân bằng điện giải và gây hại cho sức khỏe.

Trong các chất điện giải, kali là khoáng chất nguy hiểm nhất nếu sử dụng quá liều vì có thể gây rối loạn nhịp tim, thậm chí đe dọa tính mạng. Khi dư thừa natri có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, phù nề và suy tim ở nhiều người.

Ngoài ra, người bị tăng huyết áp cũng cần thận trọng khi sử dụng các sản phẩm bổ sung điện giải. Hàm lượng natri trong nhiều loại bột hoặc đồ uống điện giải có thể làm tăng giữ nước, từ đó khiến huyết áp tăng cao hơn. Việc sử dụng đồ uống điện giải cũng có thể không phù hợp với những người đang dùng một số thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc các thuốc làm tăng nồng độ điện giải trong cơ thể.

Chính vì vậy, yếu tố quan trọng nhất là duy trì nồng độ điện giải phù hợp với lượng nước trong cơ thể. Nếu bổ sung quá nhiều chất điện giải nhưng không uống đủ nước có thể gây mất cân bằng và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Để nhận biết cơ thể bị dư thừa chất điện giải có thể dựa vào một số dấu hiệu cảnh báo như mệt mỏi, đau nhức hoặc chuột rút cơ, buồn nôn, nôn, chóng mặt và khó thở. Trường hợp nghi ngờ đã bổ sung quá nhiều chất điện giải, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí càng sớm càng tốt. Đặc biệt, khi xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt dữ dội, khó thở hoặc nhịp tim bất thường, cần coi đây là tình trạng cấp cứu và tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể cần được xét nghiệm máu và truyền dịch tĩnh mạch tùy theo triệu chứng cũng như nồng độ điện giải trong máu.

Mặc dù uống nước lọc có thể hỗ trợ làm giảm nồng độ chất điện giải nhưng không nên uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn vì việc pha loãng natri trong máu quá mức có thể dẫn đến hạ natri máu, một tình trạng hiếm gặp nhưng có khả năng đe dọa tính mạng.

Lê Mỹ Giang