Rong ruổi rừng sinh thái Đông Nam Bộ

‘Lá phổi xanh’ nơi biên giới

Đường về Vườn quốc gia (VQG) Bù Gia Mập (xã Bù Gia Mập) thảm nhựa láng bóng, uốn lượn qua những sườn đồi cà phê, điều và cao su xanh tốt. Trong cái nắng hanh vàng, bà con đồng bào S’tiêng vùng biên giới đang hối hả, tất bật lượm điều trên những khu vườn đang cho thu hoạch.

Du khách tham quan, khám phá VQG Bù Gia Mập

Theo sự chỉ dẫn của người dân, chúng tôi vào VQG Bù Gia Mập, khu vực chuyển tiếp từ Tây Nguyên xuống vùng đồng bằng Nam Bộ. Rừng có diện tích gần 25.598,24ha, là nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật quý hiếm của Việt Nam và thế giới. VQG được coi là “lá phổi xanh” với sứ mệnh cân bằng hệ sinh thái, điều hòa không khí cho người dân vùng Đông Nam Bộ.

Trước khu rừng nguyên sinh bạt ngàn, chúng tôi càng háo hức với tour trekking để hòa mình vào thiên nhiên hoang sơ.

Du khách trải nghiệm đi bộ xuyên VQG Bù Gia Mập

Vượt qua con đường rợp bóng mát cây xanh, chúng tôi đến quần thể 39 cây di sản Việt Nam. Các loài cây cổ thụ tuổi đời 200 - 450 năm, thân cao lớn, vỏ sần sùi, có cây đường kính tới hàng chục người ôm. Điều đó đã tạo cho khu rừng nguyên sinh căng tràn nhựa sống, mang vẻ đẹp mạnh mẽ, vóc dáng hùng vĩ.

Cách đó không xa là Thác Đắc Mai - kiệt tác của thiên nhiên ban tặng. Thác rộng 15m, cao chừng 10m, lòng thác khoảng 300m2 là “hồ bơi” lý tưởng cho du khách đến thưởng ngoạn.

Anh Đoàn Xuân Hoàng (du khách đến từ phường Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai) cảm nhận điều lý thú: “Thác có 2 hang động nằm giữa cột xoáy nước chảy xuống rất đẹp. Giữa không gian yên tĩnh, thi thoảng bắt gặp những đàn chà vá nhảy nhót chuyền cành trên cây cổ thụ, làm xao động cả một góc rừng”.

Chúng tôi ngủ lại một đêm tại nhà dài truyền thống S’tiêng để giao lưu văn hóa cồng chiêng, đốt lửa trại, múa sạp, uống rượu cần với người dân bản địa S’tiêng, M’Nông. Bà con trong vùng khoe, những chuyến trekking của du khách giúp họ khai thác lợi thế các dịch vụ từ rừng, có nguồn thu nhập ổn định, không phá rừng làm nương rẫy như thuở trước.

Ghé Bàu Sấu, thăm cụ “thằn lằn sấm”

Rời VQG Bù Gia Mập, chúng tôi xuôi về rừng Cát Tiên (VQG Cát Tiên, xã Nam Cát Tiên) trải dài 2 tỉnh Đồng Nai và Lâm Đồng. Ban đầu, khi vừa mới thành lập gọi là Rừng Cấm Nam Bãi Cát Tiên (1978) rộng 31.000ha. Đến năm 1992, VQG Cát Tiên được thành lập, nâng tổng diện tích lên khoảng 71.000ha.

VQG Cát Tiên nhìn từ trên cao - Ảnh: L.V.H

Theo con đường mòn, chúng tôi lựa chọn hình thức đi bộ xuyên rừng để được chiêm ngưỡng cây Tung cổ thụ. Cây có hơn 400 tuổi, cao khoảng 30m, đường kinh 2 - 3m, phải tới 20 người mới ôm tròn được thân cây. Theo hướng dẫn viên du lịch tại VQG, cây tung là kỳ quan thiên nhiên, bộ rễ khổng lồ bám sâu xuống lòng đất, ngăn chặn xói mòn và duy trì độ ẩm trong khu rừng. Cây được mệnh danh là "thằn lằn sấm" đang kiêu hãnh vươn cao giữa rừng.

Du khách traỉi nghiệm đạp xe tham quan VQG Cát Tiên - Ảnh: L.V

Tiếp đó, chúng tôi ghé Bàu Sấu - vùng đất ngập nước rộng lớn nằm trong lõi VQG Cát Tiên. Nơi đây có cá sấu Xiêm quý hiếm (hơn 500 cá thể), được công nhận là khu Ramsar quốc tế. Sau một giờ bơi thuyền trải nghiệm, anh Nguyễn Văn Bằng (người dân TP.HCM) thấy mình tìm lại được “hơi thở” cuộc sống. Anh nói: “Ở thành phố ồn ào, bụi bặm quá. Tôi thèm cảm giác gần gũi thiên nhiên. Tôi đến đây để trải nghiệm trekking rừng, đi xe jeep, ngắm cá sấu tự nhiên, chèo xuồng và thưởng ngoạn cảnh quan hoang sơ, yên bình”.

Muông thú trong VQG Cát Tiên - Ảnh: L.V.H

Anh Lò Văn Hợp (người dân phường Long Khánh, tỉnh Đồng Nai) là một nhiếp ảnh, cho hay: “Tôi đến VQG Cát Tiên nhiều lần, mỗi lần đều có những cảm nhận riêng, rất thú vị. Rừng có đường mòn, suối nước chảy róc rách, những cây đại thụ hàng trăm năm tuổi và những loài động vật hoang dã. Tôi đã chụp rất nhiều khoảnh khắc đẹp về muông thú đăng báo, dự thi nhiếp ảnh”.

Đại diện VQG Cát Tiên VQG Cát Tiên tự hào cho biết, khu rừng là đại diện tiêu biểu cho hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới thấp với hệ động, thực vật vô cùng phong phú. Đây là nơi sinh sống của hơn 1.700 loài động vật, nhiều loài quý hiếm như bò tót, vượn đen má vàng, chà vá chân đen, cá sấu Xiêm, hơn 350 loài chim và hàng trăm loài côn trùng, bò sát. Có nhiều loài đặc hữu của rừng Cát Tiên và nằm trong sách đỏ như cẩm lai, gõ đỏ. Ngoài ra, Cát Tiên có giá trị cao về mặt địa chất - địa mạo với hệ thống hang động núi lửa cổ ở phía tây, các sông suối, đầm lầy và đất ngập nước.

Về Chiến khu Đ huyền thoại

Theo chân anh Nguyễn Bá Lộc (cán bộ Khu bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, xã Trị An), chúng tôi đi đường mòn vào rừng Chiến khu Đ dài hàng chục cây số. Rừng Chiến khu Đ hiện lên với nhiều loài cây gỗ bản địa như bằng lăng, gõ đỏ, cây dầu cao 40-50m. Cây rừng, dây leo chằng chịt quấn lấy nhau, đan kết tạo thành màu xanh bạt ngàn. Càng vào sâu trong rừng, không khí thêm mát lạnh, cảm giác thật dễ chịu. Đồng hồ đã chỉ 10 giờ sáng nhưng do tán cây rừng che phủ quá dày nên nhiều đoạn đường vẫn còn ướt đẫm hơi sương.

Trên đường đi, anh Lộc chia sẻ, Khu bảo tồn là "lá phổi xanh" quan trọng của miền Đông Nam Bộ, được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới vào năm 2011. Nơi đây có tổng diện tích khoảng 100.000 ha, bao gồm hơn 68.000 ha rừng tự nhiên và 32.000 ha mặt nước hồ Trị An. Khu bảo tồn có hệ sinh thái phong phú với hơn 1.600 loài thực vật (trong đó có 905 loài cây dược liệu), hơn 1.900 loài động vật, trong đó có các loài quý hiếm như voi hoang dã châu Á và hàng chục đàn bò tót.

“Nằm trong vùng Chiến khu Đ huyền thoại, Khu bảo tồn là nơi lưu giữ nhiều di tích lịch sử cách mạng như Căn cứ Trung ương Cục miền Nam và Căn cứ Khu ủy miền Đông Nam Bộ. Được mệnh danh là "Việt Bắc của miền Đông", đây là nơi hình thành và phát triển của nhiều đơn vị chủ lực và là trung tâm lãnh đạo chỉ huy của cách mạng miền Nam. Do đó, không chỉ bảo tồn đa dạng sinh học, khu bảo tồn còn gìn giữ các giá trị lịch sử - văn hóa đặc sắc”, anh Lộc nói.

Lực lượng vũ trang về nguồn tại Chiến khu Đ

Với những tiềm năng hiện có, Khu bảo tồn thiên nhiên - văn hóa tỉnh Đồng đang triển khai đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí của Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai giai đoạn 2021 - 2030. Đề án quy hoạch 51 điểm tổ chức các hoạt động du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí và dịch vụ có khả năng liên kết theo tuyến, theo chủ đề, tiếp cận theo sản phẩm du lịch và các hệ sinh thái. Tổng vốn đầu tư là hơn 991 tỉ đồng, trong đó, vốn ngân sách 20 tỉ đồng và 971 tỉ đồng là nguồn kêu gọi đầu tư.

Chia sẻ về đề án, ông Nguyễn Hoàng Hảo, Giám đốc Khu bảo tồn - thiên nhiên văn hóa Đồng Nai thông tin: Đơn vị đang thực hiện điều chỉnh đề án du lịch sinh thái theo Nghị định 91 trình Sở NN-MT tỉnh Đồng Nai thẩm định (dự kiến sẽ phê duyệt trong tháng 3.2026). Hiện có 01 đơn vị đã ký thuê môi trường rừng để sử dụng không gian, cảnh quan rừng, nhằm mục đích kinh doanh du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí mà không làm ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng tự nhiên.

Đồng Nai hiện có 3 đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí do Ban Quản lý rừng phòng hộ Tân Phú (xã Định Quán), Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai và VQG Cát Tiên thực hiện. Các đề án được Bộ NN- MT, UBND tỉnh Đồng Nai thông qua, nhằm tạo nền tảng để địa phương xây dựng và phát triển hệ sinh thái du lịch rừng bền vững.

Hoàng Bắc