Rộn ràng nghệ thuật truyền thống

Bài chòi đã nhiều năm nay trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc của Hội An.

Đà Nẵng định hình chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch, do vậy, việc đưa các loại hình nghệ thuật dân gian vào không gian công cộng, lễ hội và dịch vụ du lịch được nhận định như một trong những phương cách tái sinh di sản.

Sân khấu xuống phố

Mỗi tối Chủ nhật ở bờ đông sông Hàn, du khách lại rộn theo từng điệu bộ của những trích đoạn tuồng. Sân khấu tuồng được dựng ngoài trời với hệ thống âm thanh, ánh sáng hiện đại, có ghế ngồi cho khán giả và khu vực trưng bày mặt nạ tuồng, trình diễn vẽ mặt nạ cổ điển.

Nghệ thuật tuồng là loại hình có tính ước lệ cao, thời lượng dài và đòi hỏi người xem có kiến thức nền nhất định. Tuy nhiên, các nghệ sĩ của Nhà hát nghệ thuật truyền thống đã chủ động rút gọn trích đoạn, tăng tính thị giác, kết hợp ánh sáng sân khấu hiện đại để phù hợp với nhịp thưởng thức của khách du lịch.

Một số trích đoạn kinh điển như “Ông già cõng vợ đi xem hội”, “Hồ Nguyệt Cô hóa cáo” hay các màn múa roi, múa kiếm được biểu diễn như những “mini show” kéo dài 15-20 phút trong các không gian mở. Đó là sự thích nghi cần thiết để di sản bước vào thị trường giải trí mà không đánh mất căn cốt nghệ thuật.

Bà Nguyễn Thị Hương, Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng cho biết, hoạt động đưa tuồng xuống phố nằm trong trục văn hóa - lễ hội hai bên bờ sông Hàn, có sự gắn kết giữa văn hóa với du lịch, tạo thêm địa chỉ văn hóa để người dân, du khách yêu nghệ thuật truyền thống đến thưởng thức nghệ thuật. Trung bình hằng năm có khoảng 24 buổi, mỗi buổi thu hút được từ 500 - 700 khán giả đến xem biểu diễn.

Trong khi đó, với nghệ thuật bài chòi - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại do UNESCO ghi danh, đang được Đà Nẵng khai thác như một “mã văn hóa” của miền Trung. Những câu thai dí dỏm, giàu chất dân gian giúp du khách cảm nhận nhịp sống địa phương theo cách gần gũi hơn nhiều so với các chương trình biểu diễn đơn thuần.

Bà Nguyễn Thị Hương nói thêm, Đoàn ca kịch của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng đã có nhiều tích cực trong việc quảng bá, bảo tồn, gìn giữ, phát triển loại hình trò chơi dân gian này thông qua việc sáng tác lời mới, phổ nhạc trên những làn điệu dân ca Khu V, linh hoạt, sáng tạo trong hoạt động biểu diễn.

Cùng với các lớp học hát dân ca được mở trong trường học và các địa phương, những gian hô hát bài chòi hằng đêm ở Hội An và các điểm đến ở trung tâm thành phố đã ghi dấu ấn về một đời sống nghệ thuật sống động về đêm của Đà Nẵng.

Chương trình "Tuồng xuống phố" trở thành dấu ấn về sản phẩm văn hóa phục vụ du khách của Đà Nẵng. Ảnh: ĐVCC

Sản phẩm văn hóa đặc biệt

Ở nhiều quốc gia châu Á, nghệ thuật truyền thống được làm mới bằng công nghệ trình diễn, thời lượng ngắn, nhịp điệu nhanh và tính tương tác cao. Khán giả vẫn cảm nhận được tinh thần văn hóa nguyên bản nhưng qua hình thức hiện đại, dễ tiếp cận.

Đơn cử, Nhật Bản biến kịch Noh và Kabuki thành trải nghiệm văn hóa cao cấp; Hàn Quốc đưa nhạc cụ dân tộc và múa truyền thống vào các show diễn phục vụ khách quốc tế; Trung Quốc đầu tư mạnh cho các chương trình thực cảnh quy mô lớn.

TS. Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cho rằng, Việt Nam có lợi thế lớn khi sở hữu kho tàng nghệ thuật dân gian đa dạng trải dài theo vùng miền.

Theo bà, ngày nay, người ta không chỉ sử dụng, khai thác giá trị di sản văn hóa vào sáng tạo, sáng tác tác phẩm văn học, nghệ thuật, biểu diễn nghệ thuật, mà còn khai thác để phục vụ hoạt động kinh doanh, dịch vụ, du lịch và phát triển công nghiệp văn hóa.

Định hướng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về phát triển du lịch văn hóa gắn với xây dựng thương hiệu địa phương, liên tục nhấn mạnh yêu cầu tạo ra các sản phẩm có khả năng thương mại hóa, tăng trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Quan trọng hơn, nghệ thuật truyền thống cần được “đóng gói” như một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh. Các sân khấu có thể kết hợp cùng ẩm thực, workshop làm mặt nạ, trải nghiệm nhạc cụ dân tộc. Khi ấy, du khách sẽ ý thức được việc chi tiêu cho cả một hệ sinh thái trải nghiệm văn hóa.

Nhiều chuyên gia du lịch cho rằng, tương lai của công nghiệp văn hóa không nằm ở việc xây thêm sân khấu lớn, mà ở khả năng tạo ra những sản phẩm kể chuyện bằng bản sắc địa phương. Đó chính là điều mà du khách quốc tế đang tìm kiếm sau giai đoạn bùng nổ du lịch đại trà.

Các đơn vị lữ hành của Đà Nẵng đều cho rằng, những nỗ lực mà thành phố đã và đang thực hiện trong việc đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với du khách là những bước đi chiến lược và kịp thời. Tuy nhiên, các hoạt động này chủ yếu mang tính trình diễn giới thiệu (teaser), chưa phải là sản phẩm du lịch hoàn chỉnh, có chiều sâu và tạo ra doanh thu bền vững.

Thời gian qua, nhiều chương trình nghệ thuật vẫn hoạt động riêng lẻ, thiếu kết nối với doanh nghiệp lữ hành. Điều này khiến các buổi diễn khó tiếp cận dòng khách ổn định. Trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến ngày càng khốc liệt, thiên nhiên đẹp hay hạ tầng hiện đại chưa đủ để giữ chân du khách. Điều tạo nên khác biệt bền vững chính là chiều sâu văn hóa, trong đó, nghệ thuật biểu diễn là một trong những yếu tố sống còn xây dựng bản sắc vùng đất.

THƯ QUÂN