Robot định hình cách Nhật Bản chăm sóc người già

Trụ cột mới của hệ thống chăm sóc

Nhật Bản đang bước vào giai đoạn già hóa sâu với tốc độ nhanh nhất thế giới, khi gần một phần ba dân số đã trên 65 tuổi và tỷ lệ sinh tiếp tục giảm xuống mức thấp kỷ lục. Theo dữ liệu của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi, đến năm 2040 quốc gia này có thể thiếu tới 570.000 nhân viên chăm sóc, một khoảng trống mà thị trường lao động hiện tại không thể lấp đầy. Thực tế đó phản ánh sự dịch chuyển xã hội, khi người trẻ rời quê lên thành phố làm việc, còn người già phải sống một mình trong hệ thống chăm sóc quá tải.

Trong bối cảnh đó, công nghệ trở thành lựa chọn mang tính chiến lược khi chính phủ và doanh nghiệp đang coi robot không còn là thử nghiệm, mà là hạ tầng thiết yếu của hệ thống chăm sóc tương lai. "Với tốc độ già hóa và suy giảm dân số lao động nhanh, xã hội Nhật Bản sẽ cần đến sự hỗ trợ của robot trong lĩnh vực chăm sóc y tế và người cao tuổi, cũng như trong cuộc sống hàng ngày,” Giáo sư Shigeki Sugano (Đại học Waseda, Tokyo) nói.

Giáo sư Shigeki bên Robot AIREC. Ảnh: Japan Times

Những ứng dụng thực tế đã bắt đầu xuất hiện trong các viện dưỡng lão. Robot AIREC có thể hỗ trợ xoay người bệnh, thay tã hoặc ngăn ngừa loét do nằm lâu, những công việc vốn đòi hỏi sức lực lớn từ nhân viên chăm sóc. Ở các cơ sở khác, robot đồng hành hỗ trợ người cao tuổi tập thể dục, trò chuyện hoặc duy trì hoạt động nhận thức. Các cảm biến thông minh được đặt dưới nệm giúp theo dõi giấc ngủ và phát hiện bất thường, giảm đáng kể khối lượng công việc ban đêm cho nhân viên.

Nhật Bản đã xây dựng các chương trình hỗ trợ robot chăm sóc, đầu tư hàng trăm tỷ yên vào nghiên cứu và trợ cấp cho các cơ sở áp dụng công nghệ. Thị trường robot trong viện dưỡng lão đã đạt khoảng 210 triệu USD và tiếp tục mở rộng với các tập đoàn lớn như Panasonic, Toyota hay SoftBank tham gia phát triển hệ sinh thái này.

Ở cấp độ công nghệ, trí tuệ nhân tạo đang thay đổi bản chất của chăm sóc. Các hệ thống phân tích dữ liệu có thể dự đoán rủi ro sức khỏe trước khi sự cố xảy ra, chuyển mô hình từ phản ứng sang phòng ngừa. Đồng thời, phần mềm tự động hóa như FIKAIGO giúp giảm gánh nặng hành chính, cho phép nhân viên dành nhiều thời gian hơn cho tương tác trực tiếp với người bệnh.

Công nghệ không thể thay thế sự đồng cảm

Tuy nhiên, sự bùng nổ của robot cũng đi kèm tranh luận. Nhà nghiên cứu robot và đạo đức AI tại Viện Alan Turing (Anh) James Wright cho rằng, việc phụ thuộc quá mức vào công nghệ có thể tạo ra những hệ quả ngoài dự kiến, thậm chí làm tăng áp lực công việc nếu triển khai không hiệu quả.

Khảo sát công bố trên tạp chí Máy tính trong hành vi con người, thực hiện với 1.122 người dùng và 83 nhà phát triển tại Nhật Bản, cho thấy yếu tố quyết định việc chấp nhận robot không nằm ở tuổi tác mà ở mức độ tin tưởng và cởi mở với công nghệ.

Robot có thể làm các công việc chăm sóc nhưng không thể thay thế được sự đồng cảm của con người. Ảnh: Asianscientist

Thực tế này đặt ra nghịch lý, Robot có thể hỗ trợ thể chất và giám sát sức khỏe, nhưng không thể thay thế hoàn toàn sự đồng cảm của con người. Ông Takaki Ito, nhân viên chăm sóc người cao tuổi tại Nhật Bản thừa nhận robot có thể cải thiện dịch vụ chăm sóc, nhưng “không thể hiểu mọi khía cạnh của điều dưỡng”. Điều đó cho thấy tương lai của ngành không nằm ở việc thay thế, mà ở sự phối hợp giữa con người và máy móc.

Sự bùng nổ robot chăm sóc tại Nhật Bản không phải là lựa chọn công nghệ đơn thuần mà là phản ứng bắt buộc trước một cuộc khủng hoảng nhân khẩu học. Khi dân số già tiếp tục tăng và nguồn lao động suy giảm, các hệ thống được xây dựng hôm nay có thể trở thành mô hình cho nhiều quốc gia khác trong tương lai. Vấn đề còn lại là chúng sẽ được sử dụng để hỗ trợ con người hay thay thế họ.

Theo Japan Times, Kyodo News, NHK, Asianscientist

Đỗ Phú