Chuyên mục: Giáo dục

Rèn năng lực, dựng 'lá chắn' khi dạy AI cho học sinh - Bài 1: Dạy trẻ biết tự bảo vệ trước AI

9 giờ trước

Từ trò chơi nhận biết nghề nghiệp, tạo áp-phích giao thông đến bài toán số chẵn, số lẻ, AI đi vào lớp tiểu học bằng những hoạt động vừa sức. Quan trọng là trẻ được dạy cách tiếp cận công nghệ an toàn, biết giữ kín dữ liệu cá nhân và chủ động tìm sự giúp đỡ của người lớn.

Học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (TPHCM) trong tiết học môn Tự nhiên và Xã hội có ứng dụng AI. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Tiết Tự nhiên và Xã hội của lớp 2/1 trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (TPHCM) với chủ đề “gia đình”, mở đầu bằng nhân vật hoạt hình 3D, mã QR và trò chơi tương tác “Em giỏi nhận biết nghề nghiệp”. Không khí lớp học nhanh chóng sôi nổi. Dưới sự hướng dẫn của cô chủ nhiệm Nguyễn Thị Hải Hà, học sinh kéo - thả trên thiết bị thông minh, nối những từ khóa như bộ đội hải quân, thợ đan nón lá, công nhân may, nông dân, bán hàng… với hình ảnh tương ứng. Một “học sinh ảo” 3D xuất hiện, cuốn các em vào hoạt động thực hành tích hợp AI. Từ câu hỏi của chú robot trên màn hình cùng đoạn phim về robot thu hoạch nông sản, học sinh nhận ra công nghệ đang hiện diện trong nhiều nghề nghiệp quanh mình. Cô Hà tiếp tục gợi chuyện: “Nếu có AI giúp đỡ, con người có cần làm việc nữa không?”, “AI có biết hôm nay từng học sinh đang vui hay buồn không?”. Hình ảnh robot ngơ ngác trước cảm xúc được đặt cạnh cô giáo ân cần chăm sóc học sinh. Cách đối chiếu trực quan như thế giúp các em hiểu AI có thể hỗ trợ con người làm việc nhanh hơn, nhưng không thay thế cảm xúc, tình yêu thương và quyền quyết định.

Theo cô Hà, nội dung AI có thể tích hợp vào môn học, hoạt động ngày hội hoặc kế hoạch riêng của trường, miễn bảo đảm yêu cầu cần đạt. Với học sinh nhỏ tuổi, bài học nên bắt đầu từ trò chơi, đoạn phim và tình huống gần gũi thay vì những định nghĩa khô khan.

Các em học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm hứng thú với trò chơi tương tác trong môn học có ứng dụng AI. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Đến dự giờ Tin học lớp 5 tại trường Nguyễn Bỉnh Khiêm, chúng tôi ghi nhận các em học sinh được hướng dẫn cách đưa ra quyết định trước AI. Giáo viên yêu cầu các em tạo áp-phích về giao thông. Sau khi nhập câu lệnh, học sinh tiếp tục nhận diện và tìm hiểu hình ảnh do AI tạo ra. Câu hỏi dành cho các em không phải máy tạo được bao nhiêu ảnh, mà là ai quyết định chọn tấm ảnh nào cho phù hợp. Em Vũ Nguyễn Hải Long, học sinh lớp 5/7, rút ra bài học: phải tỉnh táo khi dùng AI. Nếu công cụ đưa ra câu trả lời bất thường, em sẽ dừng thao tác và nhờ ba mẹ hoặc thầy cô hướng dẫn, cùng tìm lỗi.

Giờ tin học của các em học sinh lớp 4 Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (TPHCM). Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Với AI, không chỉ biết dùng mà còn phải biết kiểm tra. Tại Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (TPHCM), một tiết Toán lớp 4 đưa học sinh vào thử thách dùng AI phân biệt số chẵn, số lẻ. Thầy Trần Quốc Long Xuyên, Tổ trưởng khối 4, giải thích quy trình bằng hai bước: đầu tiên, học sinh hiểu và cung cấp quy tắc toán học chuẩn xác về nhận biết số chẵn, lẻ. Sau đó, AI dùng quy tắc đó để hỗ trợ giải quyết vấn đề. AI vì thế được đặt đúng vai trò trợ lý, không “học thay” người dùng. Giáo viên lưu ý các em: AI thông minh, nhanh nhẹn hay giỏi giang đều là do con người tạo ra. Con người mới là chủ thể quan trọng nhất.

Thầy Trần Quốc Long Xuyên, Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo, dạy các em cách ứng dụng AI đúng và an toàn trong tiết tin học. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Nói với chúng tôi, thầy Xuyên phân tích học sinh vẫn tiếp xúc với công nghệ trong sinh hoạt hằng ngày, dù trường có dạy AI hay không. Nếu thiếu định hướng của giáo viên, các em dễ tiếp cận sai. Đưa AI vào trường học vì vậy phải thận trọng, gắn với tâm lý lứa tuổi. Người thầy có trách nhiệm hướng dẫn học sinh dùng công cụ AI hiệu quả, an toàn, minh bạch, để học sinh đi đúng đường. Mỗi người thầy phải tự làm mới mình mỗi ngày theo tốc độ cập nhật của AI. Chúng ta phải làm chủ AI, để công cụ này dù phát triển đến đâu cũng luôn nằm trong tầm kiểm soát của chúng ta.

Trong hướng dẫn triển khai Quyết định 2422 của Bộ GD-ĐT, các trường cần chủ động huy động nguồn lực nhưng không để hoạt động hợp tác thay thế vai trò chuyên môn của cơ sở giáo dục hoặc tạo sự phụ thuộc vào nhà cung cấp. Không ép học sinh, phụ huynh mua tài khoản, thiết bị, dịch vụ để tham gia hoạt động giáo dục AI. Học liệu, công cụ phải được rà soát về tính khoa học, sư phạm, bản quyền, khả năng tiếp cận và chính sách dữ liệu; nơi còn hạn chế hạ tầng cần có phiên bản dùng ngoại tuyến hoặc có thể in.

Bà Đỗ Ngọc Chi, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, nhận thấy Khung nội dung của Bộ GD-ĐT giúp các trường tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm”. Trọng tâm là giúp giáo viên, học sinh hiểu nguyên tắc vận hành, sử dụng công nghệ an toàn và ngăn nguy cơ lạm dụng. Trở ngại ban đầu còn nằm ở tâm lý giáo viên, phụ huynh. Nhà trường cần làm rõ AI hỗ trợ bài giảng sinh động ra sao, giúp học sinh tích cực thế nào và vì sao công nghệ không thay vai trò của người dạy, người học. Với khung 12 tiết/năm học, bà Chi cho rằng các cơ sở giáo dục có thể vận dụng linh hoạt theo điều kiện thực tế. Một cách làm là tận dụng thiết bị thông minh sẵn có, như điện thoại của giáo viên trong tổ khối, kết hợp sự phối hợp của phụ huynh. Nhờ vậy, giờ học AI vẫn có thể diễn ra nhẹ nhàng, tiết kiệm mà bảo đảm tương tác.

Học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm (TPHCM) trong giờ Tin học. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Quyết định 2422 của Bộ GD-ĐT giúp các trường thuận lợi triển khai việc giảng dạy AI ở trường phổ thông. (Trong ảnh: Học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm trong giờ Tin học. Ảnh: HOÀNG TRIỀU)