Quyết liệt ngăn chặn tình trạng khai thác vàng trái phép tại khu vực biên giới

Sau khi phát hiện lán trại của các đối tượng “vàng tặc”, Đồn Biên phòng cửa khẩu Hồng Vân đã cử lực lượng tiến hành tháo dỡ. Ảnh: Đơn vị cung cấp

“Điểm nóng” quay trở lại

Từ nhiều năm trước, các khu vực rừng núi có khe suối chảy qua thuộc địa bàn xã biên giới Hồng Vân, huyện A Lưới cũ (nay là xã A Lưới 1, thành phố Huế) từng là “điểm nóng” về tình trạng khai thác vàng sa khoáng trái phép. Những đợt ra quân quyết liệt của lực lượng chức năng đã từng bước đẩy lùi hoạt động này; nhiều hầm vàng bị đánh sập, lán trại bị triệt phá, trả lại sự yên bình cho núi rừng.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, khi giá vàng trên thị trường liên tục tăng cao, sức hút từ lợi nhuận đã khiến không ít đối tượng bất chấp pháp luật quay trở lại “đào xới” những khu vực từng bị xóa sổ. Đáng chú ý, các khu vực như khe Bùn, khe Li Leng, khe A Tang tiếp tục trở thành nơi tụ tập của các nhóm “vàng tặc”.

Theo phản ánh của người dân địa phương, các đối tượng hoạt động có tổ chức, chia thành từng nhóm nhỏ từ 3 đến 6 người, dựng lán trại sâu trong rừng, ven các khe suối để tiện cho việc khai thác và tránh bị phát hiện. Hoạt động chủ yếu diễn ra vào ban đêm hoặc rạng sáng, là thời điểm lực lượng chức năng khó tiếp cận. Một người dân sống gần khu vực cho biết: “Họ rất cảnh giác. Hễ thấy người lạ là bỏ lại hết đồ đạc, rồi chạy vào rừng. Có khi hôm nay ở khe này, mai đã chuyển sang khe khác. Mình biết nhưng không dám lại gần vì sợ nguy hiểm”.

Không chỉ dừng lại ở phương thức thủ công, các đối tượng khai thác vàng trái phép tại A Lưới 1 hiện nay còn sử dụng kết hợp nhiều loại máy móc để tăng sản lượng. Tại hiện trường, lực lượng chức năng ghi nhận sự xuất hiện của máy tời, máy nổ, máy bơm nước, mô tơ điện... cùng hàng loạt dụng cụ như cuốc, xẻng, xà beng. Đặc biệt, các đối tượng tiến hành đào hầm sâu từ 5 đến 10m để lấy đất chứa quặng vàng. Đất đá sau khi khai thác được đưa lên bờ, cho vào máy nghiền nhỏ, sau đó dẫn qua hệ thống máng thiết kế theo dạng dích dắc, lót vải nhung để giữ lại các hạt vàng. Tuy nhiên, phương pháp này không thể thu hồi hết lượng vàng trong quặng. Để tận thu, các đối tượng sử dụng hóa chất như vôi, soda và đặc biệt là cyanua để ngâm ủ xỉ quặng trong nhiều ngày. Quá trình này giúp tách vàng triệt để hơn, nhưng cũng đồng nghĩa với việc đưa một lượng lớn chất độc hại ra môi trường.

Điều đáng lo ngại là toàn bộ hóa chất sau khi sử dụng đều bị xả trực tiếp xuống các khe suối. Hậu quả là nhiều đoạn suối chuyển sang màu đục vàng, bốc mùi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và nguồn nước sinh hoạt của người dân vùng hạ lưu. Không chỉ “đầu độc” nguồn nước, hoạt động khai thác còn khiến địa hình bị tàn phá nặng nề. Những quả đồi bị đào bới nham nhở, nhiều hầm sâu tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, tai nạn. Các khe suối bị bồi lấp, dòng chảy bị thay đổi, kéo theo nguy cơ lũ quét trong mùa mưa.

Tiêu hủy dụng cụ đào, đãi vàng trái phép. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Quyết liệt truy quét

Trước thực trạng trên, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng đã liên tục tổ chức các đợt kiểm tra, truy quét nhằm ngăn chặn hoạt động khai thác vàng trái phép. Lực lượng tham gia gồm Công an xã A Lưới 1, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an thành phố Huế; Đồn Biên phòng cửa khẩu Hồng Vân, Bộ đội Biên phòng thành phố Huế và lực lượng Kiểm lâm. Nhiều đợt ra quân quy mô lớn đã được triển khai, góp phần phát hiện, xử lý kịp thời các dấu hiệu vi phạm.

Gần nhất, ngày 24/4, một đợt truy quét với sự tham gia của 40 cán bộ, chiến sĩ đã được tổ chức tại các khu vực khe Bùn, khe Li Leng và khe A Tang. Dù không phát hiện đối tượng tại hiện trường, lực lượng chức năng đã thu giữ và tiêu hủy nhiều phương tiện, thiết bị phục vụ khai thác vàng như máy tời, máy nổ, máy hút nước, mô tơ điện, cùng hàng trăm mét dây điện, ống dẫn nước. Tại khe Li Leng, hai lán trại bị đốt bỏ, nhiều dụng cụ bị phá hủy nhằm ngăn chặn việc tái sử dụng.

Trước đó, trong đợt kiểm tra ngày 9/4, lực lượng liên ngành cũng phát hiện nhiều dụng cụ khai thác và tiến hành tiêu hủy 5 lán trại cùng 3 hầm vàng sâu từ 5 đến 10m. Tuy nhiên, một thực tế khó phủ nhận là sau mỗi đợt truy quét, các đối tượng chỉ tạm thời rút lui, sau đó quay trở lại khi tình hình “nguội xuống”. Việc truy quét mới chủ yếu mang tính thời điểm, chưa tạo được sự răn đe lâu dài.

Theo lãnh đạo Ủy ban Nhân dân xã A Lưới 1, có nhiều nguyên nhân khiến tình trạng khai thác vàng trái phép chưa thể xử lý triệt để. Trước hết là yếu tố địa hình. Khu vực này chủ yếu là rừng núi hiểm trở, giao thông đi lại khó khăn, các điểm khai thác nằm sâu trong rừng, xa khu dân cư. Điều này gây nhiều trở ngại cho việc tiếp cận, kiểm tra và duy trì lực lượng kiểm soát thường xuyên. Bên cạnh đó, hoạt động khai thác diễn ra nhỏ lẻ, phân tán; các đối tượng thường xuyên thay đổi địa điểm, khiến việc phát hiện gặp nhiều khó khăn. Khi lực lượng chức năng tiếp cận thì đối tượng thường đã rút lui, để lại hiện trường trống. Ngoài ra, lực lượng tham gia truy quét còn mỏng, phương tiện, trang thiết bị chưa đáp ứng yêu cầu. Việc chưa duy trì được các chốt chặn cố định tại khu vực trọng điểm cũng khiến công tác kiểm soát thiếu tính liên tục. Một hạn chế khác là sự phối hợp giữa các lực lượng có thời điểm chưa đồng bộ, thông tin chưa được chia sẻ kịp thời, dẫn đến việc xử lý chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Thực tế tại A Lưới 1 cho thấy, khai thác vàng trái phép không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là bài toán về an ninh, môi trường và phát triển bền vững. Những hệ lụy mà “vàng tặc” để lại không chỉ dừng lại ở hiện tại, mà còn kéo dài nhiều năm sau. Nếu không có biện pháp xử lý triệt để, nguy cơ các “điểm nóng” tái phát là rất lớn, kéo theo những hệ quả khó lường. Bảo vệ tài nguyên, giữ gìn môi trường và bảo đảm an ninh trật tự không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng, mà còn cần sự chung tay của cả cộng đồng.

Hồng Lam