Quyết liệt gỡ 'thẻ vàng', kéo giảm tàu cá vi phạm IUU ở Quảng Ngãi

Cán bộ đồn Biên phòng phối hợp tuyên truyền, phát tài liệu pháp luật về khai thác thủy sản cho ngư dân tại địa phương. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Quản lý chặt từ gốc

Đến ngày 14/11/2025, toàn tỉnh Quảng Ngãi có 4.848 tàu cá đăng ký, trong đó, 4.729 tàu đang hoạt động đã được cấp giấy phép khai thác, đạt 100% số tàu đủ điều kiện tham gia hoạt động. Toàn bộ dữ liệu tàu cá đã được đồng bộ và cập nhật lên Hệ thống dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase).

Tại phường Sa Huỳnh, nơi quản lý đội tàu lớn gồm 1.210 chiếc, trong đó, 822 tàu có chiều dài từ 15m đến dưới 24m và 4 tàu trên 24m, áp lực giám sát rất lớn. Hiện, địa phương này đang lập danh sách, công khai và theo dõi đặc biệt đối với 26 tàu cá thuộc diện nguy cơ cao vi phạm IUU. Chính quyền phường Sa Huỳnh đã phối hợp chặt chẽ với Chi cục Thủy sản-Biển đảo tỉnh và Đồn Biên phòng Sa Huỳnh tiến hành kiểm tra thực tế, niêm yết công khai danh sách tàu hết hạn đăng kiểm, đóng biển niêm phong, gắn biển nhận dạng đối với các tàu cá nằm bờ, buộc các chủ tàu phải hoàn thiện thủ tục pháp lý trước khi ra khơi.

Ông Lê Duy Bảo, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Sa Huỳnh cho biết, địa phương đang phối hợp với các lực lượng siết chặt quản lý tàu cá. Cụ thể, phường tăng cường tuyên truyền trực tiếp, kiểm tra vị trí, công khai danh sách và niêm phong tàu nguy cơ cao hoặc hết hạn đăng kiểm; phối hợp xử lý nghiêm các trường hợp chậm chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, cố tình chây ì. Tuy nhiên, công tác này gặp khó khăn do nhiều tàu hoạt động dài ngày ngoài địa phương, khó tiếp cận. Một số ngư dân vẫn cố tình ngắt kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS), vượt ranh giới cho phép để khai thác hải sản trái phép hoặc né tránh kiểm tra. Ngoài ra, việc nhiều tàu đã chìm, giải bản, bán phế liệu nhưng chưa xóa đăng ký cũng gây áp lực lớn đối với công tác quản lý.

"Lá chắn thép" nơi cửa bến

Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Sa Kỳ được giao quản lý địa bàn hai xã Tịnh Khê và An Phú với hơn 15km bờ biển và 1.882 tàu cá. Đáng chú ý, có hơn 1.150 phương tiện có chiều dài trên 15m, nhóm tàu chuyên hoạt động xa bờ tại vùng biển Trường Sa và phía Bắc. Do đặc thù hoạt động dài ngày trên các vùng biển trọng điểm, việc giám sát hành trình được cán bộ, chiến sĩ Biên phòng thực hiện liên tục 24/7. Thông qua hệ thống VMS và đài canh Icom cộng đồng, trực ban đơn vị liên tục theo dõi tọa độ từng phương tiện. Khi phát hiện tàu cá có dấu hiệu tiếp cận ranh giới vùng biển nước ngoài, cán bộ, chiến sĩ lập tức phát tín hiệu cảnh báo để thuyền trưởng điều chỉnh hướng đi.

Không chỉ giám sát từ xa, các tổ tuần tra của Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Sa Kỳ liên tục bám sát các cửa biển, khu vực bốc dỡ hải sản. Những tàu cá không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép hoặc không lắp thiết bị VMS đều bị kiểm soát chặt chẽ; kiên quyết không cho tàu rời bến nếu thiếu bất kỳ thủ tục, điều kiện an toàn kỹ thuật nào theo quy định. Sự nghiêm minh của lực lượng chức năng đã tạo ra sự chuyển biến rõ rệt trong nhận thức của ngư dân. Trở về sau chuyến biển dài ngày tại Trường Sa với hơn 4 tấn cá chuồn, ngư dân Nguyễn Đua (55 tuổi, chủ tàu QNg-91989-TS, trú tại xã Tịnh Khê) chủ động mang đầy đủ sổ sách đến Trạm Kiểm soát Biên phòng Sa Kỳ để đối chiếu dữ liệu VMS và kiểm tra thành viên tàu trước khi bốc dỡ hải sản. Ông Đua chia sẻ: "Tàu tôi có 7 lao động. Trước khi ra biển, tôi đều quán triệt anh em phải tuyệt đối tuân thủ pháp luật, không xâm phạm vùng biển nước ngoài. Thiết bị VMS phải duy trì hoạt động 24/24 giờ. Bây giờ, vi phạm là bị phạt rất nặng, mất cả cơ nghiệp nên không ai dám lơ là".

Thực hiện chế tài nghiêm khắc để răn đe

Bên cạnh công tác tuyên truyền, tỉnh Quảng Ngãi xác định việc áp dụng nghiêm các quy định của pháp luật là giải pháp quan trọng để chấm dứt tình trạng cố tình vi phạm khai thác IUU. Từ đầu năm 2024 đến nay, tỉnh đã xử lý 1.842 tàu vi phạm quy định về mất kết nối thiết bị VMS; 686 tàu bị xử phạt hành chính với tổng số tiền hơn 40,8 tỷ đồng.

Tàu cá QNg-91369-TS của ông Võ Cao Trung vi phạm nhiều quy định trong khai thác thủy sản, bị xử phạt hành chính 681,5 triệu đồng. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Cơ quan chức năng tỉnh đã tiến hành khởi tố 2 vụ án hình sự liên quan đến hành vi vi phạm IUU, trong đó, 1 vụ đã đưa ra xét xử công khai, 1 vụ đang hoàn thiện thủ tục pháp lý để nghiêm trị trước pháp luật. Một trong những vụ việc xử phạt hành chính điển hình, có tính răn đe cao là trường hợp tàu cá QNg-91369-TS do ông Võ Cao Trung (41 tuổi, trú tại xã Tịnh Khê) làm chủ. Ngày 31/8/2025, qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện tàu của ông Trung mắc hàng loạt lỗi nghiêm trọng: Không lắp thiết bị VMS, giấy phép khai thác và giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật đều hết hạn, không có sổ danh bạ thuyền viên, không có bảo hiểm thuyền viên và tự ý hoạt động khi chưa làm thủ tục xuất bến. Trước những vi phạm mang tính hệ thống này, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi đã ký quyết định xử phạt ông Trung số tiền 681,5 triệu đồng, đồng thời tước quyền sử dụng chứng chỉ thuyền trưởng trong thời gian 9 tháng.

Sau đó, Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Sa Kỳ đã cử cán bộ bám nắm, động viên và hướng dẫn ông Trung từng bước khắc phục lỗi, hoàn thiện thủ tục pháp lý để đủ điều kiện ra khơi hợp pháp. Hiện tại, đồn cũng đang tiếp tục thụ lý, xử lý nghiêm 3 trường hợp tàu cá vi phạm lỗi vượt ranh giới trên biển, gồm tàu của các ông: Phạm Văn Bảy (xã An Phú), Lê Văn Nam (phường Sa Huỳnh) và Nguyễn Tư (xã An Phú).

Hiện đại hóa quản lý và tiếp sức nguồn lực cho tuyến đầu

Để công tác chống khai thác IUU đạt hiệu quả bền vững, tỉnh Quảng Ngãi đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong kiểm soát nguồn gốc thủy sản. Hiện, cả 5 cảng cá lớn của tỉnh gồm: Tịnh Kỳ, Tịnh Hòa, Lý Sơn, Mỹ Á và Sa Huỳnh đã đồng loạt vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử eCDT. Hệ thống này giúp minh bạch hóa dữ liệu tàu cá xuất, cập cảng, sản lượng và chủng loại hải sản bốc dỡ, hạn chế nguy cơ hợp thức hóa hồ sơ đối với sản phẩm khai thác bất hợp pháp.

Đồng thời, để tiếp thêm nguồn lực cho nhiệm vụ lâu dài này, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi vừa quyết định phân bổ 5,427 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách tỉnh năm 2026 để phục vụ riêng cho các nhiệm vụ chống khai thác IUU. Nguồn kinh phí này được phân bổ trực tiếp cho các đơn vị trọng điểm làm nhiệm vụ tại tuyến đầu.

Việc siết chặt kỷ cương pháp luật, kết hợp giữa răn đe nghiêm khắc, ứng dụng công nghệ hiện đại và đầu tư nguồn lực phù hợp cho thấy quyết tâm chính trị cao của tỉnh Quảng Ngãi. Những nỗ lực quyết liệt của Bộ đội Biên phòng và chính quyền địa phương không chỉ nhằm mục tiêu kéo giảm, tiến tới chấm dứt tình trạng tàu cá vi phạm khai thác IUU để cùng cả nước gỡ bỏ "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu, mà trên hết là hướng tới xây dựng một ngành thủy sản phát triển bền vững, có trách nhiệm; gắn phát triển kinh tế biển với quản lý, bảo vệ vững chắc an ninh, chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Phương Thùy