Quy hoạch giao thông 100 năm: Hà Nội đặt đường sắt vào trung tâm mạng lưới

Ùn tắc vẫn là điểm nghẽn lớn

Sở Xây dựng Hà Nội vừa hoàn thành thẩm định nhiệm vụ Quy hoạch giao thông vận tải Thủ đô tầm nhìn 100 năm, đủ điều kiện trình UBND thành phố xem xét, phê duyệt. Nhiệm vụ quy hoạch được xây dựng nhằm cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, đã được UBND thành phố phê duyệt tại Quyết định số 2512/QĐ-UBND ngày 13/5/2026.

Hà Nội lập quy hoạch giao thông vận tải với tầm nhìn 100 năm. Ảnh minh hoạ. 

Trước đó, Hà Nội đã phê duyệt nhiệm vụ điều chỉnh Quy hoạch giao thông vận tải Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065. Tuy nhiên, để phù hợp với định hướng phát triển mới, thành phố xây dựng nhiệm vụ quy hoạch giao thông với tầm nhìn 100 năm, thay thế nhiệm vụ đã được phê duyệt năm 2025.

Theo hồ sơ được thẩm định, phạm vi nghiên cứu quy hoạch bao trùm toàn bộ địa giới hành chính Hà Nội, với diện tích tự nhiên khoảng 3.359,84km², đồng thời tính đến kết nối với các tỉnh lân cận nhằm tăng cường liên kết vùng bằng nhiều loại hình vận tải.

Đáng chú ý, mạng lưới giao thông sẽ được nghiên cứu trong mối quan hệ chặt chẽ với định hướng phát triển không gian, quy mô dân số và sử dụng đất. Cấu trúc phát triển Thủ đô được định hướng theo 9 trục không gian hành lang kinh tế gắn với các tuyến giao thông huyết mạch, 9 cực tăng trưởng và 9 trung tâm lớn. Mô hình đô thị đa tầng, đa lớp cùng yêu cầu tăng cường kết nối giao thông liên tỉnh cũng là những nội dung trọng tâm của nhiệm vụ quy hoạch.

Tuy nhiên, đây mới là bước xác lập nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu. Hồ sơ thẩm định chưa xác định cụ thể danh mục tuyến đường, tuyến đường sắt đô thị, quy mô đầu tư hay tiến độ triển khai các công trình trong tầm nhìn 100 năm.

Những định hướng dài hạn được đặt ra trong bối cảnh giao thông Hà Nội còn nhiều bất cập. Kết quả khảo sát phục vụ xây dựng quy hoạch cho thấy tốc độ đi lại bình quân trên địa bàn nội đô đạt khoảng 21,02km/h vào giờ thấp điểm, nhưng giảm còn 15,54km/h vào giờ cao điểm.

Tại nhiều trục giao thông quan trọng, tốc độ lưu thông sụt giảm rõ rệt. Trên đường Vành đai 3 - Phạm Hùng, tốc độ giảm từ 18,6km/h xuống 12,7km/h; đường Vành đai 2 - Láng giảm từ 20,5km/h xuống 14,4km/h. Đường Trần Duy Hưng giảm từ 21,5km/h xuống 12,2km/h, trong khi đường Giải Phóng giảm từ 22,5km/h xuống 15,8km/h.

Cùng với áp lực ùn tắc, cơ cấu phương tiện cũng cho thấy sự phụ thuộc lớn vào giao thông đường bộ. Xe máy chiếm 82,3% lưu lượng phương tiện, ô tô con chiếm 12,2%. Nếu xét theo mức độ chiếm dụng mặt đường, tỷ lệ của xe máy là 52,5%, còn ô tô con chiếm 26%.

Trong khi đó, với hai tuyến đường sắt đô thị và một tuyến xe buýt nhanh BRT, giao thông công cộng mới đáp ứng khoảng 4,8% nhu cầu đi lại của người dân. Khoảng cách giữa tỷ trọng phương tiện cá nhân và khả năng đáp ứng của vận tải công cộng đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tổ chức mạng lưới, thay vì chỉ tập trung mở rộng hạ tầng đường bộ.

Lấy đường sắt làm xương sống, tổ chức lại cấu trúc giao thông

Theo Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng, quy hoạch giao thông lần này không chỉ giải quyết bài toán bổ sung đường, cầu, đường sắt hay các công trình hạ tầng khác, mà hướng tới tổ chức lại cấu trúc phát triển của Thủ đô.

Cách tiếp cận này đòi hỏi hạ tầng giao thông phải gắn với không gian phát triển dài hạn, bảo đảm tính đồng bộ, có khả năng dự phòng và linh hoạt trước những thay đổi trong tương lai.

Đối với mạng lưới đường bộ, thành phố đặt yêu cầu phân định rõ chức năng của từng loại đường, từ cao tốc, đường vành đai, đường hướng tâm đến đường hàng hóa, đường chính đô thị và đường tiếp cận. Trong đó, đường vành đai cần phát huy vai trò phân luồng, kết nối các cực phát triển; còn các tuyến hướng tâm tập trung thực hiện chức năng kết nối với khu vực trung tâm.

Theo định hướng này, không thể áp dụng một phương án mở rộng giống nhau cho tất cả các trục giao thông. Việc đầu tư, tổ chức giao thông cần xuất phát từ chức năng của từng tuyến và vai trò của tuyến đó trong tổng thể mạng lưới.

Với đường sắt, cấu trúc mạng lưới được định hướng theo các tuyến hướng tâm, vành đai và tuyến ngang. Các đầu mối như sân bay, nhà ga không chỉ đóng vai trò điểm đi, đến riêng lẻ mà phải trở thành những nút tổ chức, kết nối các loại hình vận tải.

Giao thông công cộng được định hướng vận hành như một hệ thống thống nhất, trong đó đường sắt giữ vai trò xương sống. Xe buýt và các tuyến gom đảm nhiệm việc đưa hành khách đến nhà ga; đồng thời, đi bộ, xe đạp, phương tiện chia sẻ và bãi đỗ chuyển tiếp được kết hợp để hình thành hành trình liên tục, thuận tiện với tiêu chuẩn phục vụ đồng bộ.

Những định hướng này cho thấy quy hoạch giao thông tầm nhìn 100 năm không đơn thuần là kế hoạch phát triển thêm các công trình hạ tầng, mà hướng tới tổ chức lại cách người dân di chuyển và mối quan hệ giữa giao thông với không gian đô thị.

Sau khi hoàn thành thẩm định, Sở Xây dựng đánh giá hồ sơ đáp ứng yêu cầu về thành phần, nội dung, trình tự và thủ tục theo quy định. Các ý kiến góp ý của 12/12 thành viên Hội đồng thẩm định đã được tổng hợp, tiếp thu, giải trình để hoàn thiện hồ sơ trước khi trình UBND thành phố xem xét, phê duyệt.

Việc phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch sẽ là bước khởi đầu cho quá trình nghiên cứu mạng lưới giao thông phù hợp với cấu trúc phát triển mới của Hà Nội. Hiệu quả của định hướng này sẽ phụ thuộc vào việc cụ thể hóa thành các phương án mạng lưới, giải pháp kết nối và lộ trình đầu tư đồng bộ, đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân trong dài hạn.

Lê Tươi