Quy hoạch đô thị gắn với bảo tồn di sản

Giá trị di sản trong không gian mới

Sau sáp nhập, với không gian mở rộng, Đà Nẵng không chỉ là đô thị trung tâm của khu vực miền Trung - Tây Nguyên, mà còn sở hữu một cấu trúc văn hóa - sinh thái phong phú. Thành phố hiện có điều kiện kết nối các không gian văn hóa từ khu vực đô thị trung tâm ven sông Hàn, ven biển, đến Hội An, Mỹ Sơn, Cù Lao Chàm, các vùng sinh thái, làng nghề, khu vực miền núi phía Tây và hệ thống di tích lịch sử, cách mạng.

Theo ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, sau sáp nhập, Đà Nẵng có điều kiện thuận lợi để mở rộng và kết nối các không gian văn hóa. Sự đa dạng này sẽ trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch sáng tạo và xây dựng thương hiệu văn hóa địa phương.

“Nếu khai thác hiệu quả giá trị văn hóa di sản sau sáp nhập, Đà Nẵng không chỉ là đô thị hiện đại, năng động mà còn có thể định vị thương hiệu “đô thị đáng sống có chiều sâu văn hóa”. Đây sẽ là lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư, phát triển du lịch, nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao chất lượng sống của người dân”, ông Chính nhấn mạnh.

Mở rộng không gian phát triển, cần gắn với trách nhiệm bảo tồn di sản

Từ góc nhìn quy hoạch, đây là yêu cầu nhận diện di sản như một hệ thống đa tầng. Di sản bao gồm không gian kiến trúc, cảnh quan, nếp sống cộng đồng, ký ức đô thị, làng nghề, văn hóa bản địa và cả mối quan hệ giữa con người với sông, biển, núi, rừng.

Mới đây, tại hội thảo về công tác quy hoạch kiến trúc đô thị với văn hóa di sản ở Đà Nẵng, nhiều chuyên gia cho rằng câu chuyện quy hoạch của thành phố sau khi mở rộng địa giới phản ánh thách thức chung của các đô thị Việt Nam trong giai đoạn tái cấu trúc không gian phát triển. Đó là bài toán làm sao dung hòa giữa yêu cầu tăng trưởng, phát triển hạ tầng, mở rộng không gian kinh tế với nhiệm vụ gìn giữ bản sắc, bảo vệ cảnh quan và phát huy giá trị di sản.

Quy hoạch phải đi trước để bảo vệ bản sắc

Cùng với cơ hội phát triển, tốc độ đô thị hóa nhanh cũng đang tạo ra không ít sức ép đối với công tác bảo tồn di sản. Trên thực tế, tại nhiều đô thị, sự xuất hiện của các tòa nhà cao tầng, dự án bất động sản, công trình thương mại quy mô lớn đã làm thay đổi cảnh quan, thu hẹp không gian văn hóa truyền thống, thậm chí làm biến dạng một số công trình kiến trúc có giá trị. Đây là nguy cơ Đà Nẵng cần thấy rõ trong quá trình tổ chức lại không gian phát triển sau sáp nhập.

Ông Trần Ngọc Chính cho rằng, bảo tồn văn hóa di sản chính là giải pháp cho tương lai phát triển bền vững. Bởi vậy, công tác quy hoạch cần nhận diện và bảo vệ các khu vực ven sông, ven biển, khu phố cũ, không gian làng nghề, khu vực có giá trị lịch sử, văn hóa. Cùng với đó, phải quy định rõ các chỉ tiêu kiểm soát tầng cao, mật độ xây dựng, hình thái kiến trúc và không gian cảnh quan, nhằm tránh nguy cơ thương mại hóa quá mức làm biến dạng di sản.

Một trong những gợi ý được đưa ra là cần hình thành “hành lang di sản chung” trong không gian phát triển mới. Theo đó, Đà Nẵng có thể được định vị trong không gian di sản miền Trung thông qua việc kết nối chuỗi di sản Huế - Hội An - Mỹ Sơn, cùng hệ thống văn hóa Chăm, văn hóa biển, văn hóa làng nghề và các giá trị sinh thái đặc trưng. Nếu tổ chức tốt, hành lang di sản này không chỉ phục vụ bảo tồn, mà còn mở ra dư địa lớn cho phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch chất lượng cao và kinh tế dịch vụ.

Bên cạnh đó, theo nhiều người, bài toán phân bố chức năng phát triển cũng cần được tính toán lại trong không gian đô thị mở rộng. Trước đây, khi quỹ đất của Đà Nẵng còn hạn chế, nhiều chức năng phát triển phải bố trí phân tán trong khu vực trung tâm và vùng phụ cận. Sau sáp nhập, với diện tích lớn hơn nhiều, thành phố có thêm điều kiện để tổ chức lại các cực phát triển theo hướng hợp lý hơn. Những chức năng cần diện tích lớn, như công nghiệp, logistics, khu thương mại tự do hoặc sản xuất quy mô lớn có thể được nghiên cứu phân bổ về phía Nam (Quảng Nam cũ), nơi có dư địa không gian phù hợp hơn. Trong khi đó, lõi đô thị (Đà Nẵng cũ) có thể tập trung nguồn lực phát triển thành trung tâm tài chính, dịch vụ chất lượng cao, đô thị hiện đại, văn minh và giàu bản sắc.

Ở góc độ chính quyền, ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Đà Nẵng cho rằng, cần xác lập rõ nhận thức rằng, bảo tồn và phát triển không phải là hai mục tiêu đối lập. Bảo tồn đúng cách sẽ tạo nền tảng cho phát triển bền vững; ngược lại, phát triển đúng hướng sẽ tạo thêm nguồn lực để bảo tồn hiệu quả hơn. Trong bối cảnh Đà Nẵng đang bước vào giai đoạn phát triển mới, quy hoạch đô thị vì vậy cần tiếp cận theo tư duy tích hợp. Mỗi quyết định về hạ tầng, giao thông, không gian xây dựng, phát triển du lịch, bất động sản hay công nghiệp đều phải được đặt trong mối quan hệ với bảo tồn cảnh quan, văn hóa và di sản. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật của quy hoạch, mà còn là lựa chọn chiến lược để thành phố phát triển một cách bền vững.

Nghi Lộc