Quản trị không gian đô thị nhìn từ vỉa hè

Một đoạn vỉa hè đường Phan Đình Phùng, thành phố Đà Nẵng. Ảnh: Minh Sơn

Vì sao xử lý chưa triệt để?

Dù đã có nhiều đợt ra quân lập lại trật tự đô thị, tình trạng lấn chiếm vỉa hè, đậu đỗ xe tùy tiện vẫn tái diễn. Không gian dành cho người đi bộ ngày càng bị thu hẹp, khiến bài toán vỉa hè trở thành "điểm nghẽn" dai dẳng trong quản lý đô thị. Ông Trần Long Hải Sơn (khu vực Thanh Bình, phường Hải Châu) phản ánh, tại nhiều tuyến đường, vỉa hè bị chiếm dụng cho các hoạt động buôn bán, trưng bày hàng hóa, đặt cây cảnh, trong khi lòng đường lại trở thành nơi đậu đỗ ô tô, người đi bộ phải di chuyển xuống lòng đường, làm gia tăng nguy cơ mất an toàn giao thông. Ông Sơn đề xuất thành phố cần có giải pháp quản lý hiệu quả hơn, trong đó xem xét mở rộng việc thu phí đậu đỗ xe trên các tuyến đường (không chỉ là 2 tuyến Bạch Đằng, Trần Phú như hiện nay), đặc biệt đối với các trường hợp đỗ xe kéo dài trên 3 giờ, nhằm hạn chế tình trạng chiếm dụng lòng đường.

Tình trạng lấn chiếm vỉa hè kéo dài không chỉ xuất phát từ ý thức của một bộ phận người dân, mà còn bắt nguồn từ những bất cập trong quy hoạch đô thị và phương thức quản lý. Trước hết là áp lực sinh kế: Kinh doanh nhỏ lẻ trên vỉa hè vẫn là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình, khi chưa có không gian kinh doanh thay thế phù hợp, việc xử lý triệt để gặp nhiều khó khăn và dễ dẫn đến tái lấn chiếm. Đặc biệt tại khu vực trung tâm, nơi lượng du khách đến với thành phố ngày càng tăng, vỉa hè càng trở thành địa điểm thuận lợi để buôn bán, mưu sinh. Thứ hai, hệ thống bãi đậu xe trong đô thị còn thiếu, số lượng ô tô cá nhân tăng nhanh trong khi các bãi đỗ xe tập trung chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Khi không tìm được nơi đậu xe hợp pháp, nhiều chủ phương tiện buộc phải tận dụng lòng đường hoặc vỉa hè như một giải pháp tạm thời. Thứ ba, công tác quản lý đôi khi thiếu tính liên tục, sau mỗi đợt ra quân mạnh mẽ để lập lại trật tự vỉa hè, khi chiến dịch kết thúc, việc kiểm tra, giám sát giảm dần, dẫn đến tình trạng "đâu lại vào đó". Bên cạnh đó, chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe hoặc việc thực thi chưa thật sự nghiêm. Một số trường hợp bị xử lý nhưng sau đó vẫn tái phạm, khiến hiệu quả quản lý chưa đạt như mong muốn.

Tuyến đường Hùng Vương, thành phố Đà Nẵng. Ảnh: Minh Sơn

Cần một cách tiếp cận thực chất và đồng bộ

Để giải quyết bài toán vỉa hè, cần chuyển từ tư duy "xử lý vi phạm" sang "quản trị không gian đô thị". Trong đó, cần phải có các giải pháp đồng bộ, khả thi và gắn với thực tiễn. Trước hết, cần sớm quy hoạch lại chức năng vỉa hè theo từng khu vực, không nên áp dụng một mô hình chung cho tất cả các tuyến phố. Những tuyến trung tâm, mật độ giao thông cao phải ưu tiên tuyệt đối cho người đi bộ. Ngược lại, một số tuyến có thể tổ chức kinh doanh có kiểm soát với quy định rõ về thời gian, diện tích và tiêu chuẩn sử dụng. Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh phát triển hệ thống bãi đỗ xe, theo đó thành phố cần có cơ chế mạnh mẽ để thu hút xã hội hóa đầu tư các bãi đỗ xe ngầm, bãi cao tầng, nhất là tại khu vực trung tâm và gần các điểm du lịch. Đồng thời, yêu cầu các dự án thương mại, chung cư bắt buộc tích hợp đủ diện tích đỗ xe theo quy chuẩn.

Song song với đó, xem xét mở rộng và nâng cấp chính sách thu phí đậu xe theo hướng lũy tiến, mức phí cần được thiết kế theo thời gian sử dụng, trong đó đậu càng lâu, phí càng cao để hạn chế tình trạng chiếm dụng lòng đường dài hạn. Nguồn thu từ phí cần được tái đầu tư trực tiếp cho hạ tầng giao thông và không gian công cộng. Ngoài ra, cần tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý đậu xe thông qua các ứng dụng trên điện thoại hoặc hệ thống thanh toán điện tử. Người dân có thể tra cứu vị trí còn chỗ trống và thanh toán trực tuyến, hạn chế tình trạng thu phí thủ công và giúp cơ quan quản lý giám sát hiệu quả hơn. Cuối cùng là tiếp tục duy trì kỷ cương quản lý một cách liên tục, thay vì các chiến dịch ngắn hạn, cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên. Đồng thời, áp dụng chế tài đủ mạnh đối với các trường hợp tái phạm nhiều lần để tạo tính răn đe thực chất gắn với đổi mới công tác tuyên truyền theo hướng thực chất hơn, nhấn mạnh vỉa hè là không gian công cộng, nơi quyền lợi của số đông phải được đặt lên trên lợi ích cá nhân.

Quản lý vỉa hè không đơn thuần là câu chuyện trật tự đô thị mà phản ánh năng lực điều hành và chất lượng sống của một thành phố. Nếu không có giải pháp tổng thể và bền bỉ, câu chuyện vỉa hè sẽ còn tiếp tục lặp lại. Đã đến lúc cần một cách làm quyết liệt hơn, nhưng cũng linh hoạt và phù hợp thực tiễn hơn. Bởi một đô thị văn minh, suy cho cùng cần phải bắt đầu từ những điều rất giản dị: vỉa hè thông thoáng, lòng đường trật tự và không gian công cộng được tôn trọng đúng nghĩa.

Minh Sơn