Quản trị cảm xúc: Kỹ năng không thể thiếu cho nhà lãnh đạo

Nhiều chủ doanh nghiệp vẫn nhầm lẫn giữa việc kiểm soát cảm xúc và việc kìm nén cảm xúc. Họ cho rằng lãnh đạo phải luôn mạnh mẽ, không được thể hiện sự mệt mỏi hay nghi ngờ. Thực tế, cảm xúc bị dồn nén lâu ngày thường bộc phát dưới dạng cáu gắt, quyết định vội vàng hoặc thái độ tiêu cực với đội ngũ. Quản trị cảm xúc không phải là che giấu, mà là nhận diện, hiểu và điều hướng cảm xúc của chính mình theo hướng có lợi cho tổ chức. Một lãnh đạo hiểu rõ trạng thái nội tâm của mình sẽ ít bị cảm xúc chi phối khi ra quyết định quan trọng.

Trong quá trình huấn luyện lãnh đạo SME, tôi thường thấy một điểm chung: Khi doanh nghiệp gặp khó, vấn đề hiếm khi chỉ nằm ở chiến lược hay quy trình, mà nằm ở cách lãnh đạo phản ứng trước áp lực. Cùng một tình huống, có người phản ứng bằng sự bình tĩnh, tập trung vào giải pháp; có người lại phản ứng bằng lo lắng, trách móc và đổ lỗi. Sự khác biệt này không đến từ kiến thức quản trị, mà đến từ năng lực quản trị cảm xúc. Lãnh đạo càng giữ được sự ổn định nội tâm, tổ chức càng có cơ hội tìm ra hướng đi đúng.

Quản trị cảm xúc giúp phát triển các mối quan hệ

Quản trị cảm xúc còn đặc biệt quan trọng trong quản lý con người. Nhân sự SME thường làm việc gần lãnh đạo, nên họ cảm nhận rất rõ thái độ, giọng nói và phản ứng của người đứng đầu. Một quyết định đúng nhưng được đưa ra trong trạng thái nóng giận có thể gây tổn thương và làm giảm niềm tin. Ngược lại, một phản hồi thẳng thắn nhưng xuất phát từ sự điềm tĩnh và tôn trọng lại có thể giúp nhân viên trưởng thành. Lãnh đạo giỏi không phải là người không có cảm xúc, mà là người biết chọn cách thể hiện cảm xúc phù hợp với từng tình huống.

Một khía cạnh ít được nói đến là quản trị cảm xúc giúp lãnh đạo tránh những quyết định mang tính phòng vệ. Khi sợ hãi, con người thường co cụm, cắt giảm quá mức hoặc né tránh thay đổi. Khi quá hưng phấn, họ lại dễ đầu tư dàn trải, mở rộng thiếu kiểm soát. Lãnh đạo SME nếu không ý thức được trạng thái cảm xúc của mình rất dễ đưa doanh nghiệp đi chệch hướng. Việc dừng lại để tự hỏi “quyết định này xuất phát từ dữ liệu hay từ cảm xúc nhất thời” là một thói quen quan trọng cần được rèn luyện.

Để quản trị cảm xúc hiệu quả, lãnh đạo cần xây dựng khả năng tự quan sát. Điều này bắt đầu từ việc dành thời gian phản tư, nhìn lại những phản ứng của bản thân trong ngày làm việc. Khi nhận ra các tình huống dễ kích hoạt cảm xúc tiêu cực, lãnh đạo có thể chủ động chuẩn bị cách phản ứng khác. Bên cạnh đó, việc duy trì sức khỏe thể chất, giấc ngủ và nhịp sinh hoạt ổn định cũng ảnh hưởng rất lớn đến trạng thái cảm xúc. Một lãnh đạo kiệt sức rất khó giữ được sự sáng suốt, dù có nhiều kinh nghiệm đến đâu.

Về lâu dài, quản trị cảm xúc của lãnh đạo sẽ định hình văn hóa cảm xúc của doanh nghiệp. Nếu người đứng đầu thường xuyên nóng nảy, tổ chức sẽ đầy căng thẳng và phòng thủ. Nếu lãnh đạo biết lắng nghe, điều tiết và phản hồi có ý thức, môi trường làm việc sẽ an toàn hơn cho sự trao đổi và sáng tạo. Đây là nền tảng quan trọng để SME phát triển đội ngũ gắn bó và có trách nhiệm.

Trong bối cảnh kinh doanh đầy biến động, kiến thức có thể học nhanh, công cụ có thể mua được, nhưng năng lực làm chủ chính mình cần thời gian rèn luyện nghiêm túc. Quản trị cảm xúc không chỉ giúp lãnh đạo SME ra quyết định tốt hơn, mà còn giúp họ giữ được sự bền bỉ trên hành trình dài. Khi người lãnh đạo vững vàng từ bên trong, doanh nghiệp mới có đủ nền tảng để vững vàng từ bên ngoài.

ThS. Trần Gia Thông