Quan niệm và tri thức dân gian qua chiếc túi truyền thống của người Dao Đỏ

Để hoàn thành một chiếc túi truyền thống trải qua nhiều công đoạn công phu và tỉ mỉ. Trước tiên lựa chọn vải nền, thường là vải nhung đen hoặc vải "cùn tòn pìang" (tiếng Dao Đỏ) có độ bền cao. Sau đó, vải được cắt theo kích thước của thân túi, đáy túi và các chi tiết trang trí trước khi thêu hoặc ghép hoa văn rồi may hoàn chỉnh sản phẩm.

Ở công đoạn thêu hoa văn, phụ nữ Dao Đỏ sử dụng các sợi chỉ màu đỏ, trắng, hồng, đen, đôi khi điểm thêm chỉ ánh bạc để tạo điểm nhấn. Mỗi mũi thêu được thực hiện thủ công với kỹ thuật đếm sợi, căn chỉnh từng đường kim, mũi chỉ sao cho đều và cân đối.

Hoa văn trên túi được bố trí thành nhiều dải chạy dọc miệng túi, thân túi và đáy túi. Nổi bật là các họa tiết hình xoắn ốc, răng cưa, cánh hoa, đường gấp khúc. Trong đó, họa tiết răng cưa tượng trưng cho núi rừng; các ô vuông nhỏ gợi hình ảnh nương rẫy, gửi gắm ước vọng mùa màng bội thu; những đường chỉ song song thể hiện sự gắn kết của gia đình, dòng họ và cộng đồng. Mỗi họa tiết không chỉ tạo vẻ đẹp cho sản phẩm mà còn chứa đựng quan niệm và tri thức dân gian của đồng bào.

Những chiếc túi truyền thống của đồng bào Dao Đỏ được làm thủ công với hoa văn tinh xảo, mang đậm bản sắc dân tộc.

Chiếc túi sử dụng 3 gam màu chủ đạo là đỏ, trắng, đen. Theo quan niệm của người Dao Đỏ, màu đỏ tượng trưng cho may mắn, hạnh phúc; màu trắng thể hiện sự trong sáng; màu đen là biểu tượng của đất mẹ, gắn bó với núi rừng. Sự kết hợp hài hòa giữa các gam màu tạo nên nét đặc trưng của chiếc túi truyền thống.

Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, chiếc túi còn là thước đo sự khéo léo của người phụ nữ. Từ nhỏ, các bé gái đã được mẹ và bà hướng dẫn cách cầm kim, se sợi, thêu thùa, may vá. Trước khi về nhà chồng, nhiều cô gái phải tự tay làm khăn đội đầu, yếm, dây lưng và túi tiền. Vì vậy, chiếc túi có hoa văn đẹp, đường thêu tinh xảo được xem là minh chứng cho sự chăm chỉ, đảm đang của người làm ra nó.

Bà Lý Mùi Man, xóm Thượng Thác, xã Tam Kim chia sẻ: Ngày trước phụ nữ Dao Đỏ ai cũng biết thêu thùa, may vá. Chiếc túi tiền làm rất công phu, khó nhất là phần hoa văn vì phải đếm từng sợi chỉ để thêu cho cân đối. Tôi được mẹ dạy làm túi từ khi còn nhỏ, đến nay vẫn sử dụng túi truyền thống trong dịp lễ hội, đám cưới và hướng dẫn con cháu học thêu để giữ nghề của dân tộc mình.

Bên cạnh bộ trang phục rực rỡ sắc màu và trang sức bạc tinh xảo, chiếc túi là vật dụng không thể thiếu của đồng bào Dao Đỏ.

Ngày nay, dù xuất hiện nhiều loại túi hiện đại với mẫu mã phong phú, nhưng chiếc túi tiền truyền thống vẫn giữ được vị trí riêng trong đời sống văn hóa của người Dao Đỏ. Trong các lễ hội, ngày Tết hay lễ cưới, phụ nữ Dao Đỏ mang theo chiếc túi thêu tay như một phần không thể thiếu của bộ trang phục dân tộc. Chiếc túi rực rỡ hòa cùng sắc đỏ của khăn đội đầu và ánh bạc của trang sức, tạo nên vẻ đẹp đặc trưng khó trộn lẫn.

Không chỉ gắn bó với đời sống cộng đồng, chiếc túi truyền thống của đồng bào Dao Đỏ còn trở thành sản phẩm được nhiều du khách yêu thích. Hiện mỗi chiếc túi có giá từ 700 - 900 nghìn đồng, tùy kích thước và độ cầu kỳ của hoa văn. Thông qua những sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc, người dân có thêm nguồn thu nhập, đồng thời góp phần quảng bá văn hóa của đồng bào Dao Đỏ đến với du khu khách trong và ngoài nước.

Thanh Tú