Quan hệ Việt Nam – Liên bang Nga: Kế thừa nền tảng, kiến tạo động lực cho chặng đường phát triển mới

Nhận lời mời của Thủ tướng Chính phủ Liên bang Nga Mikhail Mishustin, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính sẽ dẫn đầu Đoàn Đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Liên bang Nga từ ngày 22 đến ngày 25/3/2026.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Việt Nam vừa tổ chức thành công Đại hội Đảng lần thứ XIV và bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới, được kỳ vọng tạo xung lực mới thúc đẩy hợp tác giữa hai nước trên các lĩnh vực chính trị, an ninh, quốc phòng, đối ngoại, kinh tế, thương mại, khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo và giao lưu nhân dân theo hướng toàn diện, đồng bộ, gắn với các định hướng chiến lược dài hạn và những vấn đề thiết thực, cấp bách hiện nay, trong đó có bảo đảm an ninh năng lượng.

Sức sống bền bỉ vượt thời gian

Nước Nga Xô viết - quê hương của cuộc Cách mạng Tháng Mười - có vị trí và tầm ảnh hưởng sâu sắc đối với cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Thực tế, nền tảng của mối quan hệ gắn bó đặc biệt giữa hai dân tộc đã được hình thành từ năm 1923, khi Người lần đầu đặt chân tới nước Nga Xô viết trong hành trình tìm đường giải phóng dân tộc khỏi ách thực dân, phong kiến.

Chủ tịch Hồ Chí Minh duyệt đội danh dự Quân đội Liên Xô trong lễ đón đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam thăm chính thức Liên Xô ngày 12/7/1955. Ảnh: TTXVN

Gần ba thập kỷ sau, ngày 30/1/1950, Liên Xô trở thành một trong những quốc gia đầu tiên công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thể hiện sự đoàn kết mạnh mẽ đối với sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc chính nghĩa của nhân dân Việt Nam.

Sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức, Việt Nam và Liên Xô đã triển khai các mối hợp tác song phương, trước hết là ký kết một số hiệp định, hiệp nghị, hiệp ước hợp tác. Tháng 7/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh thực hiện chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Liên Xô và gặt hái kết quả thiết thực trên nhiều phương diện. Ngày 18/7/1955, phát biểu tại sân bay trước khi rời thủ đô Moskva, Người nói bằng tiếng Nga: “Chúng tôi trở về Tổ quốc đem theo tình thân yêu và tình hữu nghị anh em của nhân dân Liên Xô. Tuy Việt Nam và Liên Xô cách xa nhau hàng ngàn dặm, nhưng trái tim chúng ta luôn luôn ở bên nhau và đập chung một nhịp”.

Về phía Liên Xô, tháng 2/1965, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Alexei Kosygin thăm chính thức Việt Nam, góp phần thiết thực vào việc củng cố quan hệ hữu nghị và hợp tác gần gũi giữa hai nước.

Trong suốt quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng đất nước, Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đã nhận được sự đồng tình, ủng hộ, sự giúp đỡ chí tình, chí nghĩa của Đảng, Nhà nước và nhân dân Liên Xô. Sự ủng hộ, giúp đỡ toàn diện, to lớn và quý báu đó trong nhiều thập niên là một nhân tố quan trọng, góp phần vào thành công của sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng Tổ quốc của nhân dân Việt Nam. Trong khi đó, nhân dân Nga cũng chưa bao giờ quên những người con ưu tú của Việt Nam ngã xuống để bảo vệ thủ đô Moskva trong giai đoạn ác liệt của cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại (1941-1945).

Sau năm 1991, các mặt hợp tác giữa Việt Nam - Liên bang Nga (quốc gia kế thừa Liên Xô) được kế thừa và tiếp tục phát triển. Nhằm tạo khuôn khổ pháp lý mới cho quan hệ song phương, năm 1994 hai nước ký kết Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị, được xây dựng trên các nguyên tắc tôn trọng độc lập và chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và cùng có lợi dựa trên luật pháp quốc tế. Kể từ thời điểm lịch sử này, quan hệ Việt - Nga có những tiến triển mới, được nâng lên tầm cao về chất.

Năm 2001, nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Vladimir Putin, hai nước ký Tuyên bố chung về quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Liên bang Nga, đưa Liên bang Nga trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới có khuôn khổ Đối tác chiến lược với Việt Nam, tạo nền tảng hợp tác Việt - Nga trong thế kỷ XXI. Vượt qua biến động của bối cảnh thế giới, hai nước tiếp tục giữ vững mối quan hệ và nâng tầm mối quan hệ lên thành Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2012.

Những năm gần đây, quan hệ hai nước tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Tháng 6/2024, hai nước ra Tuyên bố chung về làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện trên cơ sở thành tựu 30 năm thực hiện Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị Việt Nam - Liên bang Nga. Tháng 5/2025, hai bên thông qua Tuyên bố chung về những định hướng lớn của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Liên bang Nga trong giai đoạn hợp tác mới.

Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin hội đàm tại Điện Kremlin (Moskva, tháng 5/2025). Ảnh: TTXVN

Đặc biệt, ngay sau khi Đại hội lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam được tổ chức thành công, Tổng thống Vladimir Putin đã điện đàm với Tổng Bí thư Tô Lâm để chúc mừng thành công của đại hội và cùng đồng chí Tổng Bí thư trao đổi nhiều định hướng lớn phát triển quan hệ hai nước. Và cũng là lần đầu tiên sau nhiều năm, Việt Nam cử đặc phái viên của Tổng Bí thư, là Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung sang để thông báo về kết quả Đại hội XIV của Đảng. Hai bên cũng thường xuyên trao đổi nhiều đoàn cấp Bộ, ngành, địa phương, qua đó thắt chặt hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực then chốt.

Tạo chuyển biến trên các lĩnh vực hợp tác trọng điểm

Chuyến thăm Liên bang Nga lần này của Thủ tướng Phạm Minh Chính diễn ra trong bối cảnh chính trị quan trọng khi Đảng và Nhà nước đặt ra các kế hoạch phát triển, đưa đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới, thời kỳ hiện thực hóa hai mục tiêu chiến lược 100 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng, 100 năm thành lập nước. Trong bối cảnh đó, sự ủng hộ, giúp đỡ, hợp tác của các bạn bè, đối tác quốc tế, trong đó có Liên bang Nga, là một trong những yếu tố then chốt.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Thủ tướng Liên bang Nga Mikhail Mishustin hội đàm ở Hà Nội (tháng 1/2025). Ảnh: TTXVN

Trao đổi với báo chí, Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga Đặng Minh Khôi cho biết, trọng tâm của chuyến thăm lần này là tiếp tục củng cố và tăng cường quan hệ Việt Nam – Liên bang Nga, trước hết trên phương diện chính trị, đồng thời xác định các phương hướng thúc đẩy hợp tác trong năm 2026 và thời gian tới. Bên cạnh đó, chuyến thăm nhằm làm sâu sắc hơn nữa hợp tác giữa hai nước trên các lĩnh vực an ninh, quốc phòng và đối ngoại.

Theo Đại sứ Đặng Minh Khôi, hai bên luôn coi nhau là đối tác quan trọng, thường xuyên ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn khu vực và quốc tế, qua đó góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định để tập trung phát triển đất nước. Đồng thời, chuyến thăm cũng hướng tới việc nâng cao hơn nữa hiệu quả và tính thực chất của hợp tác kinh tế, thương mại song phương.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, hai bên dự kiến ký kết nhiều văn kiện hợp tác quan trọng. Việt Nam coi Liên bang Nga là đối tác chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng. Hợp tác trong lĩnh vực dầu khí sẽ tiếp tục được thúc đẩy và làm sâu sắc hơn, không chỉ trong thương mại mà còn trong thăm dò, khai thác và đào tạo nguồn nhân lực.

Bên cạnh đó, hai bên tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực xây dựng hạ tầng, khoa học - công nghệ, giáo dục đào tạo, văn hóa và nghệ thuật.

Theo lịch trình dự kiến, Thủ tướng Phạm Minh Chính sẽ thăm một số công trình quan trọng liên quan đến hệ thống tàu điện ngầm, qua đó trao đổi, tham khảo kinh nghiệm của Liên bang Nga phục vụ phát triển hệ thống giao thông đô thị tại Việt Nam. Liên bang Nga cũng có nhiều thế mạnh về năng lượng hạt nhân, vật liệu mới, công nghệ hàng không-vũ trụ, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, công nghệ sinh học mà Việt Nam có thể học hỏi.

Chuyến thăm Liên bang Nga của Thủ tướng Phạm Minh Chính được kỳ vọng tiếp tục củng cố hơn nữa các mặt hợp tác giữa hai nước.

Về giáo dục đào tạo, Liên bang Nga là một trong những đối tác hàng đầu của Việt Nam. Việt Nam sẽ tiếp tục tăng cường cử sinh viên sang học tập tại Liên bang Nga trong các lĩnh vực mà đất nước có nhu cầu, đặc biệt là khoa học, công nghệ, cũng như văn hóa, nghệ thuật. Hợp tác giữa các cơ sở giáo dục hai nước ngày càng chặt chẽ, số lượng ứng viên Việt Nam đăng ký học tập tại Liên bang Nga không ngừng gia tăng. Năm 2025, có hơn 3.500 hồ sơ đăng ký cho 1.000 suất học bổng, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của sinh viên Việt Nam.

Trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và giao lưu nhân dân, hai nước tiếp tục đạt được nhiều kết quả tích cực. Năm 2025, Lễ hội Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức tại Quảng trường Đỏ đã thành công tốt đẹp, vinh dự có sự tham dự của Phu nhân Tổng Bí thư Ngô Phương Ly, thu hút gần một triệu lượt khách tham quan chỉ trong 10 ngày. Sau sự kiện này, lượng khách du lịch giữa hai nước tăng mạnh.

Năm 2025 cũng ghi nhận khoảng 690.000 lượt khách, tăng gần gấp đôi so với năm 2024. Trong hai tháng đầu năm 2026, số lượng du khách Nga đến Việt Nam đã vượt 240.000 lượt. Trong năm nay, con số này có thể vượt mốc một triệu lượt.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều thách thức, chuyến thăm có ý nghĩa quan trọng, khẳng định nhất quán việc Việt Nam coi trọng và tiếp tục củng cố quan hệ hữu nghị với các bạn bè truyền thống, các đối tác lớn, trong đó có Liên bang Nga, đồng thời tạo xung lực thúc đẩy hai nước phát huy những thành tựu đã đạt được, tận dụng các cơ hội hợp tác mới, hướng tới tương lai tốt đẹp của quan hệ Việt Nam – Liên bang Nga.

Như Đại sứ Liên bang Nga tại Việt Nam Gennady Bezdetko nhấn mạnh trong cuộc phỏng vấn với phóng viên Báo Công an nhân dân: "Chúng ta có đầy đủ điều kiện cần thiết để thúc đẩy hợp tác tích cực trên nhiều lĩnh vực, dựa trên bề dày kinh nghiệm hợp tác cùng có lợi và mối thiện cảm chân thành giữa nhân dân hai nước".

Phùng Nguyễn