Phục dựng, bảo tồn lễ hội truyền thống

Đại diện các xã nhận chứng nhận Di sản phi vật thể quốc gia “Lễ cúng bản”.

Thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc gắn với phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030, các cấp, ngành trong tỉnh đã triển khai nhiều chương trình, đề án nhằm bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Trong đó, việc phục dựng các lễ hội dân gian, nghi lễ truyền thống của đồng bào các dân tộc được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.

Điển hình là việc phục dựng thành công Lễ hội Gầu Tào của đồng bào Mông tại xã Nà Bủng sau hơn 30 năm gián đoạn. Năm 2022, huyện Nậm Pồ cũ phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng tỉnh phục dựng thành công lễ hội này. Đây là sinh hoạt văn hóa truyền thống tiêu biểu của đồng bào dân tộc Mông, mang ý nghĩa cầu phúc, cầu lộc, cầu sức khỏe và bình an cho gia đình, cộng đồng. Việc phục dựng thành công lễ hội là dịp để người dân bày tỏ lòng biết ơn đối với thần linh, gửi gắm ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Trước đây Lễ hội Gầu Tào chủ yếu được tổ chức trong phạm vi dòng họ, gia đình đồng bào dân tộc Mông. Trải qua thời gian, cùng với những biến đổi của đời sống xã hội, lễ hội dần mai một, số người am hiểu và thực hành nghi lễ truyền thống không còn nhiều. Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm của chính quyền địa phương và ngành văn hóa, lễ hội đã được phục dựng và tổ chức thường niên với quy mô rộng hơn, trở thành không gian sinh hoạt văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông mỗi dịp đầu xuân, góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc và tăng cường sự gắn kết cộng đồng.

Không chỉ Lễ hội Gầu Tào, nhiều nghi lễ dân gian đặc sắc của đồng bào các dân tộc cũng được quan tâm bảo tồn và phát huy giá trị. Đầu tháng 4/2026, tại xã Thanh Yên, địa phương đã tổ chức Lễ công bố, trao và đón nhận quyết định, giấy chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với “Lễ Cúng bản của người Thái tỉnh Điện Biên” và tái hiện nghi lễ Xên bản của người Thái đen. Đây là nghi lễ mang đậm giá trị tâm linh, phản ánh khát vọng về cuộc sống bình yên, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và tinh thần đoàn kết cộng đồng của người Thái.

Việc Lễ Cúng bản được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ góp phần khẳng định giá trị độc đáo của di sản văn hóa dân tộc Thái mà còn tạo động lực để địa phương tiếp tục bảo tồn, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ. Ông Nguyễn Văn Toản, Bí thư Đảng ủy xã Thanh Yên cho biết, việc bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc dân tộc mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch văn hóa, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân địa phương.

Những năm qua, công tác khôi phục và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh được đẩy mạnh với nhiều lễ hội, nghi lễ tiêu biểu được phục dựng và duy trì thường xuyên. Như Lễ “Bun Huột Nặm” (Tết té nước) dân tộc Lào tại xã Núa Ngam; “Lễ cúng bản” (Tê hrôi cung) của dân tộc Khơ Mú tại xã Na Son; “Lễ cầu mùa” của dân tộc Si La tại xã Mường Nhé; “Lễ Nhảy lửa” của dân tộc Dao tại xã Mường Chà; “Lễ cầu mùa” của người Khơ Mú tại xã Mường Mùn; Lễ cúng bản (Gạ ma thú) của người Hà Nhì, xã Sín Thầu... Qua đó không chỉ giúp đồng bào gìn giữ phong tục, tập quán tốt đẹp của cha ông mà còn tạo điều kiện để thế hệ trẻ hiểu hơn về nguồn cội, nâng cao ý thức bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

Cùng với công tác phục dựng lễ hội, tỉnh đặc biệt quan tâm bảo tồn các loại hình di sản văn hóa phi vật thể. Hiện nay, Điện Biên đã tiến hành kiểm kê, đánh giá hiện trạng nhiều di sản văn hóa truyền thống. Trong đó có di sản “Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam” và “Nghệ thuật Xòe Thái” được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Tỉnh cũng thực hiện kiểm kê, bảo tồn 7 di sản văn hóa phi vật thể đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc trên địa bàn.

Công tác phục dựng, bảo tồn lễ hội văn hóa truyền thống có nhiều chuyển biến tích cực. Các giá trị văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn từng bước trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển kinh tế, nhất là lĩnh vực du lịch. Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc tiếp tục bảo tồn, phục dựng các lễ hội truyền thống, trao truyền tri thức văn hóa cho thế hệ trẻ và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng sẽ là yếu tố then chốt để các giá trị văn hóa dân tộc được lưu giữ bền vững.

Thu Phương