Phú Thọ: Đặc sắc ẩm thực mang hồn cốt dân tộc tại lễ hội đền Hùng

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là bản sắc tiêu biểu, độc đáo của dân tộc Việt Nam. Trong tiến trình lịch sử, tín ngưỡng này đã góp phần nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc, củng cố tinh thần đoàn kết và ý thức hướng về cội nguồn. Việc duy trì mâm cơm dâng cúng với những món ăn độc đáo, đậm đà bản sắc dân tộc trong ngày giỗ Tổ chính là một hình thức thực hành sinh động, cụ thể nhất của di sản văn hóa này.

Mâm cỗ dâng cúng vua Hùng được người dân xã Hy Cương (Phú Thọ) chuẩn bị công phu với nhiều món ăn đặc sắc.

Nhắc đến ẩm thực đất Tổ, không thể không nói tới bánh chưng và bánh giầy – hai lễ vật gắn liền với truyền thuyết Lang Liêu, biểu trưng cho triết lý trời tròn – đất vuông. Những chiếc bánh vuông vức, dẻo thơm từ nếp cái hoa vàng, quyện cùng nhân đỗ xanh, thịt lợn, không chỉ mang hương vị truyền thống mà còn hàm chứa ước vọng no đủ, an lành. Giữa không gian lễ hội, du khách có thể tận mắt chứng kiến quy trình gói, luộc bánh và thưởng thức ngay tại chỗ, cảm nhận trọn vẹn tinh hoa ẩm thực dân tộc.

Bên cạnh đó, các món ăn dân dã mang đậm dấu ấn vùng trung du Phú Thọ cũng góp phần tạo nên sức hút riêng. Thịt chua – món ăn lên men của người Mường gây ấn tượng bởi vị chua thanh, béo nhẹ, thường ăn kèm lá sung, lá ổi. Cơm lam nướng trong ống tre, giữ trọn hương thơm của nếp và núi rừng; hay bánh tai, chè kho… đều mang trong mình câu chuyện về tập quán sinh hoạt, về sự khéo léo và tinh tế của người dân địa phương.

Mâm cỗ tri ân hình chữ S của Khu 5 Chu Hóa tại hội thi "Mâm cỗ tri ân" của xã Hy Cương được Ban tổ chức trao giải Nhất.

Không gian trưng bày, giới thiệu ẩm thực tại lễ hội ngày càng được tổ chức bài bản, quy tụ nhiều gian hàng đến từ các địa phương trong tỉnh. Tại đây, du khách không chỉ thưởng thức mà còn có thể lựa chọn những đặc sản tiêu biểu mang về làm quà, góp phần lan tỏa hình ảnh ẩm thực đất Tổ.

Đặc biệt, mùa lễ hội năm nay ghi dấu một điểm nhấn mới giàu ý nghĩa đó là hội thi “Mâm cỗ tri ân” lần đầu tiên được tổ chức tại đình Cổ Tích (xã Hy Cương). Diễn ra sáng 21/4, hội thi quy tụ 23 đội thi đến từ các khu dân cư, mang đến những mâm cỗ được chuẩn bị công phu, thấm đẫm hồn cốt văn hóa Việt. Ngay từ sớm, không gian đình làng dưới chân núi Nghĩa Lĩnh đã trở nên rộn ràng, ấm cúng khi các đội tề tựu, dâng lên những mâm lễ thể hiện lòng thành kính với Tổ tiên.

Không chỉ là một hoạt động văn hóa cộng đồng, hội thi còn góp phần khơi dậy đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, gắn kết các thế hệ trong việc gìn giữ truyền thống. Đây cũng là sự tiếp nối lệ xưa của thôn Cổ Tích – nơi từ bao đời nay được xem là “con trưởng tạo lệ”, giữ gìn hương khói cội nguồn.

Những món ăn độc đáo tại lễ hội đền Hùng hấp dẫn du khách gần xa.

Trên từng mâm cỗ, những sản vật quen thuộc của vùng trung du hiện lên sinh động: Bánh chưng, bánh giầy – biểu tượng của trời và đất; xôi ngũ sắc rực rỡ; đặc biệt là hình tượng “gà chín cựa” trong truyền thuyết được tái hiện qua những con gà luộc vàng ươm, dáng ngẩng cao đầu trang nghiêm. Bên cạnh đó, các món ăn dân dã như dưa sắn kho tép mang hương vị mộc mạc của đồng quê càng làm tăng chiều sâu ý nghĩa cho mâm cỗ tri ân.

Điểm nổi bật của hội thi không chỉ nằm ở sự công phu trong chế biến mà còn ở nghệ thuật bài trí giàu sáng tạo. Ấn tượng nhất là mâm cỗ của Khu 5 Chu Hóa được sắp đặt thành dải chữ “S” mềm mại, tái hiện hình hài đất nước Việt Nam. Hình ảnh ấy không chỉ tạo hiệu ứng thị giác mạnh mẽ mà còn gửi gắm thông điệp về tinh thần đoàn kết, niềm tự hào dân tộc. Những chi tiết tạo hình như cá chép rán uốn cong – biểu trưng cho khát vọng vươn lên, hay “ngựa chín hồng mao” được tỉa khéo léo từ rau củ càng làm tăng giá trị nghệ thuật cho mỗi mâm cỗ.

Song hành với đó, các hoạt động trình diễn, trải nghiệm ẩm thực cũng góp phần làm nên sức sống cho lễ hội. Sáng 24/4 (tức mùng 8/3 âm lịch), tại sân trung tâm lễ hội thuộc Khu Di tích lịch sử Đền Hùng, hội thi gói, nấu bánh chưng và giã bánh giầy diễn ra sôi nổi ngay từ 7 giờ sáng. Tiếng chày giã bánh rộn ràng, nhịp nhàng hòa cùng làn khói nghi ngút từ những nồi bánh đỏ lửa đã tái hiện sinh động truyền thuyết Lang Liêu, đồng thời thu hút đông đảo du khách tham gia, cổ vũ. Không chỉ là một cuộc thi, đây còn là cơ hội để người dân và du khách trực tiếp trải nghiệm, cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của ẩm thực truyền thống.

Giữa muôn vàn hoạt động của Lễ hội Đền Hùng, ẩm thực chính là “sợi dây mềm” kết nối quá khứ với hiện tại. Và với những điểm nhấn mới như “Mâm cỗ tri ân” ở đình Cổ Tích, hành trình về đất Tổ không chỉ đọng lại trong khói hương linh thiêng, mà còn lưu giữ trong lòng mỗi người dư vị sâu lắng của một nền văn hóa giàu bản sắc.

Quỳnh Hương