Phối hợp chủ động, kịp thời, thực chất, hiệu quả trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Doãn Anh Thơ phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh: M. THÚY

Chiều 27/8, tại Trụ sở Kiểm toán nhà nước (KTNN), KTNN phối hợp với Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tổ chức Hội nghị phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí tiêu cực (TNLPTC).

Dự Hội nghị, về phía KTNN có các Phó Tổng Kiểm toán nhà nước: Doãn Anh Thơ,  Trần Minh Khương.

Hội nghị còn có sự tham gia của các đồng chí: Phạm Trường Giang - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát kinh tế, Bộ Công an; Phan Văn Bé - Phó Chánh Thanh tra Bộ Công an; Phạm Văn Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Công tố và kiểm sát điều tra án kinh tế, tham nhũng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; đại diện lãnh đạo cấp Vụ, cấp Phòng của các đơn vị trực thuộc KTNN tại Hà Nội và các điểm cầu KTNN khu vực.

Nhìn nhận đầy đủ thực tiễn, tìm ra giải pháp phù hợp, khả thi và hiệu quả

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Doãn Anh Thơ nêu rõ, thời gian qua, sự phối hợp chặt chẽ, chủ động, kịp thời giữa KTNN, Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã góp phần quan trọng trong phát hiện, làm rõ và xử lý nhiều vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, nhất là các vụ án, vụ việc tham nhũng, kinh tế, tiêu cực nghiêm trọng, phức tạp.

Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của công tác phòng, chống TNLPTC, công tác phối hợp giữa các cơ quan vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Việc trao đổi, cung cấp và chia sẻ thông tin; phối hợp trong quá trình phát hiện dấu hiệu vi phạm; chuyển hồ sơ, tài liệu; làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân; cũng như việc phối hợp theo dõi, đôn đốc thực hiện các kiến nghị sau kiểm toán, kết luận điều tra và xử lý vụ án… cần tiếp tục nâng cao hơn nữa về tính chủ động, kịp thời, thực chất và hiệu quả.

“Hội nghị có ý nghĩa thiết thực để ba cơ quan trao đổi thẳng thắn, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và cùng đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả phối hợp trong thời gian tới” - Phó Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Trần Minh Khương dự Hội nghị. Ảnh: M. THÚY

Với tinh thần đó, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận sâu vào 5 nội dung trọng tâm:

Thứ nhất, chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong phát hiện dấu hiệu TNLPTC thông qua hoạt động kiểm toán, điều tra, kiểm sát; đặc biệt là phương pháp nhận diện các dấu hiệu bất thường trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và trong các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, tiêu cực cao.

Thứ hai, trao đổi về cơ chế phối hợp, trao đổi và chia sẻ thông tin giữa KTNN, Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; làm rõ những thông tin cần được trao đổi, phương thức, thời điểm trao đổi và trách nhiệm của từng cơ quan, bảo đảm đúng quy định pháp luật nhưng đồng thời phải nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả.

Thứ ba, chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình chuyển giao, tiếp nhận, sử dụng hồ sơ, tài liệu kiểm toán và các tài liệu liên quan phục vụ công tác điều tra, truy tố, xử lý các vụ án, vụ việc tham nhũng, kinh tế, tiêu cực; qua đó hạn chế những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Thứ tư, trao đổi việc nâng cao chất lượng các kiến nghị, kết luận và thông tin do mỗi cơ quan cung cấp; bảo đảm các kết quả kiểm toán, điều tra, kiểm sát có thể hỗ trợ tốt hơn cho nhau trong việc làm rõ bản chất vụ việc, xác định sai phạm, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt.

Thứ năm, đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế phối hợp lâu dài, trong đó chú trọng xây dựng phương thức phối hợp rõ trách nhiệm, rõ đầu mối, rõ quy trình, rõ thời hạn và bảo đảm hiệu quả thực chất; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và khai thác dữ liệu phục vụ công tác phòng, chống TNLPTC.

Quang cảnh Hội nghị. Ảnh: M. THÚY

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước cũng cho biết, KTNN xác định việc tăng cường phối hợp với Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao không chỉ là yêu cầu trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm chung nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống TNLPTC; bảo vệ tài sản công, lợi ích của Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

“Chúng tôi sẵn sàng chia sẻ thông tin, kinh nghiệm, phương pháp nghiệp vụ trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quy định của pháp luật; đồng thời mong muốn tiếp tục nhận được sự phối hợp, hỗ trợ và chia sẻ kinh nghiệm của Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao trong quá trình thực hiện nhiệm vụ” - Phó Tổng Kiểm toán nhà nước khẳng định.

Với tinh thần “chủ động phối hợp - kịp thời chia sẻ - cùng tháo gỡ - nâng cao hiệu quả”, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Doãn Anh Thơ tin tưởng Hội nghị sẽ có nhiều ý kiến sâu sắc, thiết thực, góp phần làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn, đồng thời đề xuất những giải pháp cụ thể để nâng cao hơn nữa hiệu quả phối hợp giữa ba cơ quan trong phòng, chống TNLPTC.

Tham nhũng, lãng phí, tiêu cực diễn biến phức tạp, nhiều hình thức

Tại Hội nghị, các đại biểu đã tập trung chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong nhận diện, phòng ngừa và đấu tranh với các hành vi TNLPTC.

Các ý kiến đều thống nhất cho rằng, thời gian qua, tình hình vi phạm, tội phạm về TNLPTC diễn biến phức tạp; có mối quan hệ đan xen, tác động qua lại lẫn nhau.

Thực tiễn cho thấy, nếu chỉ nhìn nhận hành vi vi phạm ở biểu hiện bề ngoài sẽ rất dễ bỏ lọt bản chất của vụ việc. Tội phạm ngày càng “ẩn” trong các hoạt động kinh tế hợp pháp, hành vi được cài đặt ngay từ khâu hình thành quyết định, hợp thức hóa qua quy trình, hồ sơ, hợp đồng, chứng từ có hình thức hợp pháp. Các hành vi liên kết thành chuỗi khép kín từ can thiệp chính sách, thông đồng tạo lợi thế, đến hợp thức hóa hồ sơ và che giấu, tẩu tán tài sản.  

Ông Phạm Trường Giang - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát kinh tế, Bộ Công an - tham luận tại Hội nghị. Ảnh: M. THÚY

Nhận diện các thủ đoạn, hành vi vi phạm chủ yếu trong công tác phòng, chống tội phạm vềTNLPTC, ông Phạm Trường Giang - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát kinh tế (C03), Bộ Công an - cho biết, qua thực tiễn đấu tranh, Cục Cảnh sát kinh tế nhận thấy TNLPTC thể hiện ở nhiều hình thức khác nhau như: câu kết hình thành “nhóm lợi ích”, thao túng ngay từ khâu xây dựng chính sách, quy hoạch hoặc thông thầu, sử dụng doanh nghiệp “sân sau”, lợi dụng định giá tài sản, đầu tư công, hợp thức hóa hồ sơ và che giấu, phân tán tài sản…

Phát huy vai trò chủ công, mũi nhọn của lực lượng Công an kinh tế, tính từ năm 2020 đến nay, toàn lực lượng đã phát hiện, khởi tố mới hơn 3.700 vụ án với 8.900 bị can phạm tội về TNLPTC; tổng giá trị tài sản thu hồi trong các vụ án kinh tế, tham nhũng đạt trên 600.000 tỷ đồng. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an kinh tế đã phát hiện 3.706 vụ và 1.046 bị can về tội tham nhũng; kết luận điều tra, truy tố 256 vụ, 641 bị can.

Trong khi đó, ông Phạm Văn Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Công tố và kiểm sát điều tra án kinh tế, tham nhũng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao - nhấn mạnh một số hành vi vi phạm liên quan đến lĩnh vực thuế và kế toán như: hành vi áp dụng hai hệ thống sổ sách kế toán; hợp pháp hóa dòng tiền; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp; định hướng hoặc hợp thức hóa quyết định; che giấu quyền sở hữu và lợi ích thực tế; cắt nhỏ giao dịch, sử dụng nhiều tầng trung gian để che giấu dòng tiền; lợi dụng cơ chế đấu thầu, đấu giá, đầu tư, mua sắm tài sản công; lợi dụng chính sách, cơ chế đặc thù để tạo các lợi ích cục bộ…

Chia sẻ kinh nghiệm trong phát hiện và điều tra, xử lý các vụ án tham nhũng, kinh tế, chức vụ, ông Phạm Văn Dũng cho rằng, điểm quyết định trong các vụ án kinh tế, chức vụ lớn là phải xác định “điểm nghi ngờ” ngay từ đầu, nhằm tìm ra điểm mấu chốt để mở ra vụ án.

Cùng với đó, cần dựng lại toàn bộ đường đi của quyết định từ khi hình thành chủ trương cho đến khi quyết định được tổ chức thực hiện và lợi ích thực tế phát sinh; lấy dòng tiền và lợi ích thực tế làm một trong những trục chính của việc chứng minh…

Ông Ngô Minh Kiểm - Kiểm toán trưởng KTNN khu vực VI - tham luận tại Hội nghị. Ảnh: M. THÚY

Qua thực tiễn kiểm toán ngân sách địa phương, Kiểm toán trưởng KTNN khu vực VI Ngô Minh Kiểm cũng chia sẻ việc nhận diện các vấn đề lãng phí, tiêu cực cơ bản.

Cụ thể như, trong quản lý thu ngân sách, KTNN phát hiện các hành vi như xác định chưa đầy đủ các nguồn thu, chưa huy động toàn bộ nguồn thu ngân sách nhà nước; nợ thuế còn lớn, đặc biệt là nợ tiền sử dụng đất; việc định giá, xác định giá đất còn nhiều bất cập…

Trong quản lý chi ngân sách và phân bổ vốn, việc lập phân bổ vốn chưa sát thực tế, không giải ngân hết, gây lãng phí nguồn lực; bố trí kinh phí vượt nhu cầu; nâng tổng mức đầu tư từ khâu lập dự án; chuyển nguồn ngân sách lớn (gồm đúng và không đúng quy định), không chi hết trong năm; ứng vốn đầu tư quá hạn chưa thu hồi; ứng tiền nhưng nhà thầu không đủ năng lực, dẫn đến khó thu hồi; chi sai nhiệm vụ, sai định mức, sai đối tượng; mua sắm tài sản vượt nhu cầu, mua về không sử dụng hoặc không phù hợp thực tế; chi hỗ trợ không đúng đối tượng, không đảm bảo tiêu chí…

Về chi đầu tư xây dựng, KTNN phát hiện việc đề xuất chủ trương đầu tư khi chưa làm rõ nhu cầu; quy mô lớn so với thực tế; dự án chậm tiến độ, thi công dở dang kéo dài; dự án hoàn thành nhưng ít sử dụng hoặc không sử dụng; thiết kế chưa hợp lý, chưa tiết kiệm; biện pháp thi công chưa tối ưu; mức giảm giá thầu rất thấp; “cài cắm” các tiêu chí không phù hợp để hạn chế cạnh tranh…

Tăng cường cơ chế phối hợp, chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa

Thẳng thắn nhận diện những khó khăn, thách thức trong công tác phòng, chống TNLPTC hiện nay, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu phải chuyển mạnh từ phát hiện, xử lý sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa; tăng cường ứng dụng công nghệ, dữ liệu và nâng cao năng lực nhận diện rủi ro.

Theo đó, KTNN cần tập trung kiểm toán các lĩnh vực quản lý, sử dụng nguồn lực lớn, có nguy cơ phát sinh sai phạm cao và được dư luận xã hội quan tâm như đầu tư công, đất đai, tài nguyên khoáng sản, thuế, hải quan, doanh nghiệp nhà nước, tài chính - ngân hàng và các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia.

Ông Phạm Văn Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Công tố và kiểm sát điều tra án kinh tế, tham nhũng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tham luận tại Hội nghị. Ảnh: M. THÚY

Đồng thời, đẩy mạnh kiểm toán chuyên đề về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; tăng cường kiểm toán hoạt động, kiểm toán công nghệ thông tin, qua đó kịp thời cảnh báo, ngăn chặn nguy cơ thất thoát, lãng phí và tiêu cực ngay từ khâu xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện chính sách.

Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đề xuất cần xây dựng cơ chế nhận diện sớm các lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao, tập trung vào các lĩnh vực thường xuyên phát sinh lợi ích kinh tế lớn như đất đai, tài chính - ngân hàng, đầu tư công, đấu thầu, mua sắm công, quản lý tài sản công, cổ phần hóa, quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, khai thác tài nguyên.

Đáng chú ý, các đại biểu đề xuất tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa KTNN, Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, qua đó kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm, xác định hậu quả và ngăn chặn việc tẩu tán tài sản.

Trong đó, Phó Cục trưởng C03, Bộ Công an đề xuất thiết lập cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin định kỳ và đột xuất giữa ba cơ quan ngay từ khâu nhận diện rủi ro, không chờ đến khi có vụ việc.

Trên cơ sở kết quả điều tra và công tác nắm tình hình, Cơ quan điều tra cung cấp cho KTNN phương thức, thủ đoạn phạm tội mới và danh mục các lĩnh vực nhạy cảm, rủi ro cao để KTNN tham khảo khi xây dựng kế hoạch kiểm toán và xác định trọng yếu, rủi ro kiểm toán.

Từ đó, KTNN nghiên cứu tăng cường kiểm toán ngay từ đầu đối với các dự án lớn, trọng điểm, từ khâu chuẩn bị đầu tư và trong quá trình thực hiện theo phương thức “vừa làm vừa kiểm toán” và kiểm toán đột xuất, chuyên đề khi có thông tin, dấu hiệu bất thường.

Cùng với đó, các cơ quan cần vận hành hiệu quả cơ chế “chuyển giao thông tin sớm” theo Thông tư liên tịch số 01/2025 do KTNN chủ trì.

Ngay trong quá trình kiểm toán, khi phát hiện dấu hiệu lập khống hồ sơ, nâng giá bất thường, thông thầu, bất minh về dòng tiền, đề nghị KTNN không chờ kết thúc cuộc kiểm toán và phát hành báo cáo, mà chủ động trao đổi ngay thông tin, tài liệu với Cơ quan điều tra để kịp thời áp dụng các biện pháp nghiệp vụ, ngăn chặn việc tiêu hủy chứng cứ, tẩu tán tài sản. Ở chiều ngược lại, Cơ quan điều tra có trách nhiệm phản hồi đầy đủ, đúng hạn kết quả xử lý kiến nghị của KTNN - ông Phạm Trường Giang đề xuất.

Các đại biểu tham dự Hội nghị. Ảnh: M. THÚY

Các đại biểu cũng nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ nhận diện sớm; nghiên cứu bộ chỉ báo cảnh báo rủi ro chung đối với các lĩnh vực nhạy cảm, trên nguyên tắc phối hợp ngay từ khâu nhận diện dấu hiệu rủi ro, thay vì chỉ phối hợp sau khi vụ án đã được phát hiện. Đồng thời, sớm phối hợp tham mưu hướng dẫn liên ngành về nhận diện, định giá, thu giữ, bảo quản, xử lý tài sản mã hóa trong tố tụng hình sự...

Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho rằng, cần chú trọng thu hồi tài sản tham nhũng ngay từ giai đoạn đầu, xác định công tác xác minh, truy tìm, phong tỏa và thu hồi tài sản là nhiệm vụ xuyên suốt trong quá trình tố tụng. Đồng thời, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác phòng, chống TNLPTC; đặc biệt cần coi trọng công tác “phòng bệnh”, khắc phục “lỗ hổng thể chế”…

Đồng quan điểm, ông Ngô Minh Kiểm cho rằng, để tăng cường phối hợp giữa KTNN với các cơ quan kiểm tra, thanh tra và cơ quan bảo vệ pháp luật, với những phát hiện có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, cần kịp thời củng cố hồ sơ, bằng chứng và thực hiện chuyển thông tin theo đúng thẩm quyền. Đồng thời, cần nâng cao năng lực và trách nhiệm nghề nghiệp của kiểm toán viên trong phát hiện TNLPTC.

“Kiểm toán viên phải giữ vững tính độc lập, khách quan, thận trọng nghề nghiệp, không suy diễn khi chưa đủ bằng chứng nhưng cũng không bỏ qua các dấu hiệu bất thường. Chất lượng của bằng chứng và lập luận kiểm toán là cơ sở quyết định sức thuyết phục của kết luận và kiến nghị” - ông Ngô Minh Kiểm nhấn mạnh./.

HỒNG THÚY