Phía sau những bản án về ma túy: Cái giá đắt hơn tù tội

Khi pháp luật trở thành "lằn ranh cuối cùng

"

Có những người từng được gia đình dang tay đón nhận sau cai nghiện. Có những người đã được chính quyền địa phương quản lý, giúp đỡ, tạo điều kiện học nghề, tìm việc làm để tái hòa nhập cộng đồng. Cũng có những người đã nhiều lần hứa sẽ đoạn tuyệt với ma túy để làm lại cuộc đời. Nhưng chỉ một lần quay trở lại với "cái chết trắng", tất cả những nỗ lực ấy có thể trở thành vô nghĩa...

Ma túy không chỉ bào mòn sức khỏe hay nhân cách của người sử dụng. Điều nguy hiểm hơn, nó khiến con người dần đánh mất khả năng làm chủ bản thân, kéo theo sự đổ vỡ của gia đình, công việc và các mối quan hệ xã hội.

Đối tượng Nguyễn Văn Thuận tại cơ quan Công an. Đây là trường hợp đầu tiên trên địa bàn tỉnh bị xử lý hình sự về hành vi sử dụng trái phép chất ma túy theo Điều 256a, Bộ luật Hình sự năm 2025 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, không ít vụ án trộm cắp, cướp giật, cố ý gây thương tích, thậm chí giết người đều bắt nguồn từ người nghiện hoặc người sử dụng trái phép chất ma túy. Bởi vậy, việc tái sử dụng ma túy không còn đơn thuần là câu chuyện của một cá nhân, mà là nguy cơ tiềm ẩn đối với trật tự, an toàn xã hội.

Chính từ yêu cầu đó, Điều 256a Bộ luật Hình sự được bổ sung nhằm xử lý hình sự đối với người sử dụng trái phép chất ma túy trong những trường hợp luật định. Đây không phải là sự "hình sự hóa người nghiện", mà là sự hoàn thiện chính sách pháp luật đối với những người đã nhiều lần được giáo dục, cai nghiện, quản lý, hỗ trợ nhưng vẫn cố tình quay lại con đường cũ.

Nói cách khác, trước khi pháp luật buộc phải lên tiếng bằng bản án, người vi phạm đã có không chỉ một mà nhiều cơ hội để lựa chọn một cuộc sống khác.

Tinh thần đó đang từng bước được hiện thực hóa tại Quảng Ninh.

Tháng 7/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh đã khởi tố vụ án đầu tiên theo Điều 256a Bộ luật Hình sự đối với Nguyễn Văn Thuận, người từng chấp hành cai nghiện bắt buộc nhưng sau khi trở về địa phương vẫn tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy.

Đây là vụ án đầu tiên trên địa bàn tỉnh áp dụng quy định mới của Bộ luật Hình sự, đánh dấu bước chuyển từ xử lý hành chính sang xử lý hình sự đối với hành vi tái sử dụng ma túy thuộc trường hợp luật định.

Sau đó, nhiều bản án tiếp tục được tuyên tại các Tòa án trên địa bàn tỉnh. Theo các bản án đã được công bố, nhiều bị cáo từng được cai nghiện, quản lý sau cai nhưng vẫn tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy đã bị tuyên phạt từ 2 năm 6 tháng đến 30 tháng tù.

Những con số ấy không chỉ phản ánh sự nghiêm minh của pháp luật. Phía sau mỗi bản án là một lời nhắc nhở rằng cơ hội làm lại cuộc đời luôn tồn tại, nhưng sẽ không thể kéo dài mãi nếu chính người trong cuộc liên tục từ bỏ cơ hội đó.

Cái giá lớn hơn cả án tù về ma túy

Đầu tháng 2/2026, tại Cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Quảng Ninh, một phiên tòa lưu động được tổ chức với sự tham dự của khoảng 400 học viên đang cai nghiện.

Bị cáo là Nguyễn Thành Chung - người từng thuộc diện quản lý sau cai nhưng vẫn tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy. Hội đồng xét xử tuyên phạt bị cáo 27 tháng tù theo Điều 256a Bộ luật Hình sự.

Có lẽ điều khiến phiên tòa ấy trở nên đặc biệt không nằm ở mức án. Điều đáng suy ngẫm là hàng trăm học viên dự khán đều là những người đang từng ngày nỗ lực đoạn tuyệt với ma túy. Họ nhìn thấy ở bị cáo không phải một người xa lạ, mà có thể là chính mình nếu một ngày nào đó buông xuôi trước cám dỗ.

Đưa phiên tòa vào Cơ sở cai nghiện - bài học pháp luật về sử dụng trái phép chất ma túy.

Đó cũng là ý nghĩa lớn nhất của Điều 256a. Bản án không chỉ để xử lý một người đã vi phạm mà còn để cảnh tỉnh hàng trăm, hàng nghìn người khác đang đứng giữa ranh giới rất mong manh: một bên là quyết tâm làm lại cuộc đời, một bên là quay trở lại với ma túy.

Bởi thực tế, án tù chưa bao giờ là cái giá lớn nhất. Điều mất mát hơn cả là những năm tháng tuổi trẻ bị đánh đổi, là cha mẹ già tiếp tục mòn mỏi chờ con, là người vợ hoặc người chồng phải một mình gánh vác gia đình, là những đứa trẻ lớn lên thiếu vắng sự chăm sóc của cha hoặc mẹ, là niềm tin của người thân bị bào mòn sau hết lần này đến lần khác.

Chính vì vậy, giá trị của Điều 256a không chỉ nằm ở việc bổ sung thêm một chế tài hình sự. Điều luật này còn phát đi thông điệp rõ ràng rằng pháp luật luôn nhân văn với người quyết tâm từ bỏ ma túy, nhưng cũng đủ nghiêm khắc đối với những người đã nhiều lần được trao cơ hội mà vẫn cố tình quay lại con đường cũ.

Đúng vào thời điểm cả nước bước vào Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026, Quảng Ninh tiếp tục khẳng định quyết tâm đẩy lùi hiểm họa ma túy bằng nhiều giải pháp đồng bộ.

Ngày 27/6, tỉnh tham gia hưởng ứng Lễ mít tinh trực tuyến toàn quốc triển khai Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026 với điểm cầu cấp tỉnh đặt tại Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh; đồng thời phát động giải chạy "Chung một quyết tâm xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy" tại Quảng trường 30/10, phường Hạ Long.

Cùng với việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, UBND tỉnh Quảng Ninh yêu cầu các sở, ban, ngành, địa phương tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền; tăng cường quản lý địa bàn, quản lý đối tượng; chủ động phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn các hành vi mua bán, vận chuyển, tàng trữ và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.

Đặc biệt, việc hỗ trợ người cai nghiện, người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng tiếp tục được xác định là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ tái nghiện và phát sinh tội phạm.

Hoàng Hà