Phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới (bài 2)

Bài 2: Xây dựng “thế trận văn hóa” trên không gian mạng và trách nhiệm của lực lượng vũ trang

Trong dòng chảy của kỷ nguyên số, không gian mạng không còn đơn thuần là công cụ kết nối mà đã trở thành “vùng lãnh thổ đặc biệt” - nơi diễn ra những cuộc cạnh tranh, đấu tranh gay gắt, phức tạp và không có ranh giới hữu hình. Để phát triển văn hóa, con người Việt Nam, việc xây dựng một “thế trận văn hóa” trên không gian mạng là nhiệm vụ cấp thiết, đòi hỏi lực lượng vũ trang phải phát huy vai trò nòng cốt, tiên phong bảo vệ chủ quyền quốc gia từ sớm, từ xa.

Cán bộ Đồn Biên phòng Sông Trăng, Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh tích cực tuyên truyền, giúp nhân dân địa phương nâng cao ý thức pháp luật và trách nhiệm công dân trên không gian mạng. Ảnh: Duy Liêm

“Không gian mạng” - mặt trận văn hóa mới không tiếng súng

Bước vào kỷ nguyên số, khái niệm về chủ quyền và an ninh quốc gia đã có những bước chuyển mình mang tính bước ngoặt. Cùng với các không gian truyền thống như đất liền, biển, đảo và vùng trời, không gian mạng đã định hình trở thành “không gian văn hóa thứ hai” của xã hội. Nếu như trước đây, sự xâm lấn chủ quyền thường mang hình thái hữu hình, thì ngày nay, những nguy cơ từ không gian mạng đang nổi lên như một thách thức an ninh phi truyền thống mang tính toàn cầu.

Thực tế cho thấy, các thế lực thù địch và phản động đang triệt để lợi dụng sự phát triển của công nghệ thông tin và mạng xã hội để tiến hành chiến lược “diễn biến hòa bình”. Chúng đẩy mạnh chiến tranh thông tin, chiến tranh tâm lý, xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Nguy hiểm hơn, chúng mưu toan kích động chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây hoang mang dư luận và làm xói mòn niềm tin của nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

Những biểu hiện lệch chuẩn văn hóa, lai căng, thực dụng, cực đoan... nếu không được định hướng kịp thời, sẽ tác động tiêu cực đến nền tảng tinh thần xã hội. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một “thế trận văn hóa” vững chắc trên môi trường số - một hệ thống tổng thể, đồng bộ về lực lượng, phương tiện, công nghệ và con người. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Để hiểu đúng và vận hành hiệu quả, cần xác định rõ nội hàm của “thế trận văn hóa” trên không gian mạng. Đây là tổng thể các hoạt động xây dựng, lan tỏa và bảo vệ hệ giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đồng thời chủ động đấu tranh với các biểu hiện lệch chuẩn, phản văn hóa trên môi trường số. Cấu trúc của thế trận này bao gồm ba trụ cột chính. Thứ nhất, xây dựng hệ giá trị chuẩn mực. Lấy nền tảng là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới của Đảng, kết hợp nhuần nhuyễn với các giá trị truyền thống tốt đẹp như yêu nước, nhân ái, đoàn kết, nghĩa tình. Thứ hai, tạo dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Ở đó, các thông tin tích cực, chính thống phải chiếm ưu thế tuyệt đối để định hướng nhận thức và củng cố niềm tin xã hội. Thứ ba, chủ động “miễn dịch văn hóa”. Đây là quá trình bồi đắp cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân khả năng “tự đề kháng” trước thông tin xấu độc.

Như vậy, “thế trận văn hóa” không dừng lại ở thế phòng thủ thụ động, mà còn là thế chủ động tấn công bằng giá trị, bằng niềm tin và bằng sức mạnh mềm của văn hóa dân tộc.

Cán bộ Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu hướng dẫn người dân truy cập các ứng dụng trên điện thoại thông minh. Ảnh: Đức Duẩn

Lực lượng vũ trang - nòng cốt xây dựng “phên giậu số”

Trong thế trận tổng lực này, lực lượng vũ trang giữ vai trò xung kích, là “lá chắn thép” bảo vệ an ninh quốc gia. Quán triệt Nghị quyết số 44-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, các đơn vị đã triển khai đồng bộ giải pháp nâng cao năng lực an ninh mạng, chủ động phát hiện và ngăn chặn các hoạt động chống phá từ sớm, từ xa.

Riêng đối với Bộ đội Biên phòng, nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ nay đã mở rộng sang “biên giới số”. Không chỉ canh giữ đường biên, mốc giới hữu hình, cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng còn tích cực tuyên truyền, nâng cao “sức đề kháng” thông tin cho nhân dân vùng biên; đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng. Nhiều mô hình như xây dựng kênh thông tin chính thống, thiết lập lực lượng chuyên trách định hướng dư luận đã góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội ngay từ cơ sở.

Để giữ vững chủ quyền trong thời đại số, cần tập trung vào các nhóm giải pháp trọng tâm như sau:

Đầu tiên là xây dựng đội ngũ “chiến sĩ số” có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực “tác chiến tư tưởng” sắc bén và kỹ năng số thuần thục.

Tiếp theo, lan tỏa những giá trị tích cực, phát huy giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” theo Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, dùng cái đẹp để dẹp cái xấu, củng cố sức mạnh mềm quốc gia.

Cùng với đó, kiên quyết đấu tranh phản bác trực diện các quan điểm sai trái, thù địch để bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

Mặt khác, kết nối “thế trận văn hóa” trên không gian mạng với “thế trận lòng dân” ngoài đời thực, đặc biệt là tại địa bàn biên giới, hải đảo.

Đặc biệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã chỉ rõ yêu cầu tạo đột phá về cơ chế, chính sách. Trọng tâm là: “Xây dựng môi trường thông tin số lành mạnh, nâng cao ý thức pháp luật, trách nhiệm công dân trong không gian số; ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số; làm trong sạch môi trường văn hóa số”.

Đồng thời, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ và hạ tầng văn hóa, hình thành mạng lưới chuyên gia văn hóa trong và ngoài nước. Đối với lực lượng vũ trang, cần triển khai ba đột phá: Phát triển và đãi ngộ nhân tài văn hóa; đẩy mạnh chuyển đổi số trong văn hóa và tăng cường đặt hàng sáng tạo các tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao để đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới.

Xây dựng “thế trận văn hóa” trên không gian mạng là nhiệm vụ mới nhưng có ý nghĩa chiến lược sống còn. Trong sự kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, lực lượng vũ trang chính là lực lượng tiên phong xây dựng “phên giậu số” vững chắc. Đây là yếu tố quyết định để giữ vững ổn định chính trị, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời đại số.

Bài 3: Để mỗi cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng là một “cột mốc văn hóa” trên không gian mạng

Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thủy (Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng)