Phát triển thư viện hiện đại, nền tảng lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng

Phát triển thư viện số theo đúng tinh thần của Nghị quyết 80 góp phần lan tỏa văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập suốt đời. Ảnh: T.TRANG

Xây dựng xã hội học tập suốt đời

Cụ thể, Nghị quyết nêu rõ chỉ tiêu về hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa quốc gia, bảo đảm 100% chính quyền địa phương hai cấp, lực lượng vũ trang có thiết chế văn hóa đáp ứng được nhu cầu sáng tạo, thụ hưởng văn hóa của người dân ở cơ sở và cán bộ, chiến sĩ; 90% thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả.

Cùng với đó, nhiệm vụ phát triển thư viện số thân thiện với mọi lứa tuổi cũng được Nghị quyết nêu rõ. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc phát triển thư viện số thân thiện với mọi lứa tuổi không chỉ dừng lại ở việc số hóa tài nguyên. Thư viện số cần được thiết kế như một không gian tri thức mở, dễ tiếp cận, phù hợp với trẻ em, thanh niên, người cao tuổi và cả những nhóm yếu thế. Qua đó, những thư viện này vừa nuôi dưỡng thói quen đọc trong xã hội hiện đại, lại vừa góp phần bồi dưỡng trí tuệ, nhân cách, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện trong kỷ nguyên số.

Theo TS Vũ Dương Thúy Ngà, nguyên Vụ trưởng Vụ Thư viện (nay là Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện - Bộ VHTTDL), việc Nghị quyết đề ra nhiều chỉ tiêu, nhiệm vụ liên quan đến phát triển thiết chế văn hóa, thư viện số sẽ tác động rất lớn đến quyền thụ hưởng văn hóa và sáng tạo, tiếp cận bình đẳng văn hóa của người dân. Mạng lưới thư viện khi được phát triển sẽ góp phần hình thành nên môi trường văn hóa lành mạnh, thân thiện, có tính mở; giúp người dân có thể học tập, nghiên cứu, giải trí... Đặc biệt, phát triển song hành cả các thư viện truyền thống, thư viện số sẽ nâng cao khả năng tiếp cận, khai thác sách báo, tài liệu cho mọi người mà không bị phụ thuộc vào không gian và thời gian.

“Việc xây dựng hệ thống thư viện hiện đại, tích hợp nhiều tiện ích cùng nguồn tài nguyên thông tin phong phú sẽ tạo điều kiện để người dân học tập suốt đời một cách thuận lợi. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động thư viện giúp công chúng dễ dàng tiếp cận tinh hoa văn hóa, tri thức của dân tộc và nhân loại, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam, quảng bá hình ảnh đất nước, con người tới bạn bè quốc tế”, TS Vũ Dương Thúy Ngà chia sẻ.

Đồng quan điểm, đại tá Mạc Thùy Dương (Giám đốc Thư viện Quân đội) cho rằng, trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu trong phát triển của mọi lĩnh vực đời sống xã hội, trong đó có ngành thư viện. Quá trình này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, năng lực phục vụ bạn đọc mà còn thúc đẩy xây dựng xã hội học tập, phát triển văn hóa đọc. Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đặt ra không ít thách thức, đòi hỏi các thư viện phải chủ động xây dựng chiến lược và giải pháp phù hợp để thực hiện thành công mục tiêu đã đề ra.

Thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng AI trong phát triển thư viện

Để phát triển hệ thống thư viện, thư viện số theo đúng tinh thần Nghị quyết 80, góp phần lan tỏa văn hóa đọc và xây dựng xã hội học tập suốt đời, TS Vũ Dương Thúy Ngà cho rằng, lĩnh vực thư viện cần được quan tâm toàn diện, trước hết là hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa quốc gia. Theo đó, cần bảo đảm 100% chính quyền địa phương hai cấp và các đơn vị trong lực lượng vũ trang đều có thư viện, tạo điều kiện để người dân tiếp cận tri thức thuận lợi ở mọi không gian sống, học tập và làm việc.

Nhấn mạnh vai trò của thư viện trong phát triển văn hóa và con người toàn diện, TS Vũ Dương Thúy Ngà nhận định, cần đầu tư đồng bộ trên nhiều phương diện, từ phát triển nguồn tài liệu phong phú, hiện đại hóa cơ sở vật chất đến đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Đồng thời, phương thức quản lý cũng cần được đổi mới theo hướng kiến tạo, phục vụ; tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, qua đó tạo động lực cho sự phát triển của văn hóa, giáo dục và khoa học. “Thư viện cần được xác định là một thành tố quan trọng, không thể thiếu trong hệ sinh thái văn hóa quốc gia, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững”, theo nguyên Vụ trưởng Vụ Thư viện.

Từ góc nhìn đào tạo và nghiên cứu, PGS.TS Đỗ Văn Hùng, Trưởng khoa Thông tin - Thư viện (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐHQGHN) cho biết, việc nâng cao năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động thư viện là yêu cầu cấp thiết. Theo ông, AI không chỉ giúp mở rộng và làm giàu nguồn tài nguyên thông tin, mà còn nâng cao chất lượng đội ngũ, tăng khả năng tiếp cận và tích hợp các công nghệ tiên tiến. Nhờ đó, thư viện có thể cải thiện hiệu quả phục vụ người dùng, tối ưu hóa quy trình vận hành và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực thông tin - tri thức.

Ở góc độ thực tiễn, trung tướng, GS.TS Trần Minh Hưởng, Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân bày tỏ, việc phát triển thư viện số cần hướng tới mục tiêu kết nối và chia sẻ liên thông. Học viện đã tập trung xây dựng Cổng thông tin thư viện điện tử tích hợp đa nền tảng, đồng bộ dữ liệu từ nhiều nguồn học liệu, cho phép chia sẻ theo phân quyền nội bộ và kết nối với các cơ sở giáo dục trong và ngoài ngành. Cách tiếp cận này không chỉ mở rộng nguồn tài nguyên phục vụ đào tạo mà còn thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, tăng cường chia sẻ tri thức trong toàn hệ thống.

ĐÌNH TOÁN