Phát triển SAF tại Việt Nam: Kỳ vọng sức bật từ chính sách

Cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng chuỗi cung ứng trong nước

Phát biểu tại Hội thảo quốc tế "Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF): Khung chính sách và phát triển thị trường tại ASEAN", do Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng và Trung tâm Nhiên liệu xanh toàn cầu phối hợp tổ chức cuối tháng 6/2026, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) đã thông qua mục tiêu khát vọng dài hạn hướng tới phát thải carbon ròng bằng 0 đối với hàng không quốc tế vào năm 2050, đồng thời triển khai Cơ chế bù đắp và giảm phát thải carbon đối với hàng không quốc tế (CORSIA).

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn phát biểu tại Hội thảo quốc tế "Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF): Khung chính sách và phát triển thị trường tại ASEAN" hồi cuối tháng 6/2026.

Trong bối cảnh đó, SAF được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng trong ngắn hạn và trung hạn. Sau khi được sản xuất, phối trộn và chứng nhận đáp ứng tiêu chuẩn, SAF có thể sử dụng với đội tàu bay và phần lớn hạ tầng hiện hữu, qua đó góp phần cắt giảm đáng kể phát thải vòng đời.

Đối với Việt Nam, yêu cầu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững trong lĩnh vực hàng không ngày càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và chính thức tham gia giai đoạn tự nguyện của CORSIA từ ngày 01/01/2026.

"Việc phát triển SAF cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa các mục tiêu giảm phát thải, bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp", Thứ trưởng nói.

Việc nghiên cứu sản xuất SAF tại Việt Nam đã được đặt ra trong thời gian qua. Ông Đặng Hải Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương), cho biết Bộ Công thương đã nhận được đề xuất đầu tư sản xuất SAF từ nhiều tập đoàn, doanh nghiệp.

Mặc dù nhận được sự quan tâm lớn của các nhà đầu tư, bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), nhìn nhận quá trình phát triển SAF tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức.

Trước hết, đây là lĩnh vực mới nên Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, chính sách và cơ chế hỗ trợ, đồng thời xây dựng lộ trình sản xuất và sử dụng SAF phù hợp với điều kiện thực tế.

Ngoài ra, việc huy động nguồn nguyên liệu bền vững cho sản xuất SAF đang chịu sự cạnh tranh từ nhiều ngành kinh tế khác; khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu chứng nhận quốc tế cũng đặt ra nhiều thách thức.

Là doanh nghiệp đang nghiên cứu dự án SAF, hướng tới phát triển nhà máy sản xuất SAF đầu tiên tại Việt Nam, Petrolimex cũng nhận diện rõ những thuận lợi và khó khăn của quá trình phát triển thị trường. Ông Lê Quang Huy, Chuyên gia Năng lượng và Công nghệ của Petrolimex, cho rằng Việt Nam có nhiều tiềm năng nhưng cần sớm xử lý các nút thắt về nguyên liệu, thị trường và cơ chế đầu tư.

Theo ông Huy, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, doanh nghiệp cung cấp nguyên liệu và các hãng hàng không để xây dựng chuỗi cung ứng trong nước; đồng thời nghiên cứu cơ chế khuyến khích chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho các dự án SAF.

Ông Lê Quang Huy, Chuyên gia Năng lượng và Công nghệ của Petrolimex.

Tạo chính sách đủ mạnh để thu hút đầu tư

Bàn về cơ chế, chính sách thu hút đầu tư vào chuỗi cung ứng SAF, ông Wong Hong, Tổng Giám đốc Hiệp hội Các hãng hàng không châu Á - Thái Bình Dương (AAPA), cho rằng mỗi chủ thể trong chuỗi giá trị SAF đều có vai trò riêng, trong đó Chính phủ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc dẫn dắt thị trường, định hướng phát triển và tạo tín hiệu chính sách đủ mạnh để khuyến khích đầu tư.

Theo ông Wong Hong, Chính phủ có các công cụ và năng lực cần thiết để kiến tạo môi trường chính sách phù hợp.

"Để thị trường SAF phát triển cân bằng, cần tăng cường phối hợp giữa các chủ thể liên quan, trong đó mô hình đối tác công - tư (PPP) có thể đóng vai trò quan trọng. Cơ quan quản lý, khu vực tư nhân và các bên sử dụng nhiên liệu cần cùng tham gia; khi cả phía cung và phía cầu đều có cam kết, thị trường mới có thể phát triển bền vững.

Nhiều quốc gia đã triển khai các cơ chế hỗ trợ đa dạng, từ ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính đến thiết lập cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, hãng hàng không, doanh nghiệp lọc dầu và khu vực tư nhân", ông Wong Hong chia sẻ.

Nhật Bản là một ví dụ được ông Wong Hong đề cập. Chính phủ nước này đã triển khai các chính sách hỗ trợ về thuế, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp đa bên với sự tham gia của cơ quan nhà nước, hãng hàng không, doanh nghiệp lọc dầu và các tổ chức tư nhân.

Theo ông Wong Hong, cách tiếp cận đa bên giúp phân bổ rủi ro hợp lý hơn, tạo nền tảng để các dự án SAF phát triển ổn định và tiến tới quy mô thương mại.

Việc phát triển SAF cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa các mục tiêu giảm phát thải, an ninh năng lượng và duy trì năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ở góc nhìn khác, đại diện Cục Phát triển năng lượng thay thế và Hiệu quả năng lượng (DEDE), Bộ Năng lượng Thái Lan, cho rằng phát triển SAF không thể chỉ dựa vào nỗ lực của Chính phủ mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên trong chuỗi giá trị, từ cơ quan quản lý, nhà cung cấp nhiên liệu và hãng hàng không đến các tổ chức tài chính, ngân hàng.

Ông Christopher Tan, Giám đốc Văn phòng Phát triển bền vững, Cục Hàng không Singapore (CAAS), nêu ba vấn đề trọng tâm trong phát triển SAF.

Thứ nhất, các quốc gia cần xây dựng chính sách có tính tương thích để tạo nền tảng chung cho phát triển SAF.

Thứ hai, trên cơ sở thế mạnh riêng, các quốc gia cần tăng cường chia sẻ và bổ trợ lẫn nhau, chẳng hạn về nguồn nguyên liệu và năng lực sản xuất.

Thứ ba, cần đẩy mạnh phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm, tri thức và dữ liệu giữa các bên liên quan.

Để thúc đẩy phát triển SAF, bà Nguyễn Thị Phương Hiền đề xuất một số định hướng: xây dựng lộ trình sử dụng SAF phù hợp với điều kiện thực tiễn; hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hệ sinh thái SAF; bảo đảm nguồn nguyên liệu bền vững; lựa chọn công nghệ phù hợp; phát triển chuỗi cung ứng và hạ tầng hỗ trợ; huy động nguồn lực đầu tư, xây dựng cơ chế hỗ trợ và chia sẻ rủi ro; mở rộng hợp tác quốc tế, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo bà Hiền, tại Việt Nam, nhiều chính sách quan trọng liên quan đến SAF đã và đang được nghiên cứu, triển khai.

Trong đó, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2025 lần đầu tiên đưa khái niệm nhiên liệu hàng không bền vững vào luật và quy định chính sách khuyến khích nghiên cứu, đầu tư, sản xuất, cung ứng và sử dụng SAF tại Việt Nam.

Quyết định số 876/QĐ-TTg định hướng Sử dụng tối thiểu 10% nhiên liệu bền vững cho một số chuyến bay ngắn từ năm 2035 . Việt Nam cũng đã ban hành TCVN 14414:2025 (tương đương ASTM D7566-24d) về nhiên liệu tuốc bin hàng không có chứa hydrocacbon tổng hợp, tạo cơ sở kỹ thuật cho việc sản xuất, phối trộn và kiểm soát chất lượng SAF theo tiêu chuẩn. Đây là những nền tảng bước đầu quan trọng để các doanh nghiệp năng lượng như Petrolimex nghiên cứu phương án đầu tư sản xuất SAF trong nước.

Liên quan đến giải pháp khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển SAF tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đồng quan điểm rằng cần có thêm các cơ chế, chính sách và sự hỗ trợ đồng bộ từ cơ quan quản lý nhà nước, như đơn giản hóa thủ tục đầu tư đối với dự án sản xuất SAF; nghiên cứu áp dụng các cơ chế tài chính xanh với thời hạn vay dài hơn và lãi suất phù hợp; xây dựng chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp đối với nhà đầu tư và các đơn vị thu gom nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Ngoài ra, các vướng mắc liên quan đến miễn, giảm tiền thuê đất, mặt nước; thuế nhập khẩu; giải phóng mặt bằng và bàn giao mặt bằng sạch cũng được doanh nghiệp kiến nghị sớm tháo gỡ nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án.

Đứng từ góc độ phát triển bền vững, Petrolimex tự hào là doanh nghiệp luôn có trách nhiệm với xã hội, tôn trọng và hài hòa lợi ích của các bên liên quan, bảo vệ môi trường và đóng góp lớn cho ngân sách Nhà nước. Petrolimex luôn là doanh nghiệp tiên phong trong chuyển dịch năng lượng và kinh doanh các sản phẩm năng lượng sạch, thân thiện với môi trường.

Nam Khánh

Biển Ngọc