Phát triển lành mạnh ngành hàng thực phẩm chức năng

Số liệu chính thức cho thấy chỉ trong 11 tháng năm 2025, riêng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã rà soát, ngăn chặn, yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử gỡ bỏ 10.425 gian hàng và 1.868 sản phẩm liên quan TPCN giả, sữa kém chất lượng. Đó mới là thống kê từ một trong các đầu mối xử lý. Nếu tính cả các lực lượng có thẩm quyền khác như Bộ Y tế, NN&MT, Công an, Quản lý thị trường (Bộ Công Thương)… thì thực tế “lộn xộn” trong ngành hàng TPCN còn phức tạp hơn nữa.

Hàng loạt vụ án đã xảy ra cũng cho thấy tình trạng một số Cty TPCN đã bất chấp hậu quả, sử dụng mọi thủ đoạn để sản xuất, phân phối những sản phẩm giả, kém chất lượng; như vụ án 2 Cty TSL và Avatek đã làm giả nhiều ngàn phiếu kiểm nghiệm cung cấp cho các Cty TPCN.

TPCN là các sản phẩm nguồn gốc tự nhiên hoặc chế biến, chứa vitamin, khoáng chất, axit amin, chiết xuất động/thực vật, giúp bổ sung dinh dưỡng, nâng cao sức đề kháng, giảm nguy cơ mắc bệnh; và làm đẹp. TPCN chỉ hỗ trợ chức năng cơ thể, luôn được nhấn mạnh “không phải là thuốc, không thay thế thuốc chữa bệnh”. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế, nhu cầu “sống khỏe - sống đẹp” của nhiều người ngày càng cao, không tiếc tiền chi cho mặt hàng này. Nắm bắt nhu cầu, nhiều Cty nhanh nhạy sản xuất, phân phối nhiều loại TPCN. Theo Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam (VAFF), nếu năm 2000 cả nước chỉ có 13 cơ sở sản xuất, kinh doanh TPCN với 63 sản phẩm nhập khẩu; thì đến 2025 đã có 2.820 cơ sở với 11.814 sản phẩm lưu hành trên thị trường (nhập khẩu 48,9%, sản xuất trong nước 51,1%).

Vấn đề đáng lên án, là thị trường TPCN lại trở nên “vàng thau lẫn lộn”. Không ít Cty chỉ vì lợi nhuận bất chính mà làm hàng giả, nhái, kém chất lượng; vừa lừa đảo, vừa xâm phạm sức khỏe người dùng. Hàng loạt vụ án liên quan TPCN bị phát hiện tại nhiều tỉnh, thành. Người tiêu dùng có cái nhìn nghi ngại hơn về TPCN; thậm chí không ít người tẩy chay, quay lưng, dị ứng.

Để lập lại trật tự thị trường TPCN, Kế hoạch 331/KH-BCĐTƯATTP giao Cục ATTP phối hợp các Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia, Dinh dưỡng, Y tế công cộng TP HCM, Pasteur Nha Trang, Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên… triển khai hậu kiểm về công bố, sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, quảng cáo TPCN; chú trọng nhóm thực phẩm BVSK, thực phẩm bổ sung, thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng; kiểm soát các nhóm sản phẩm TPCN có nguy cơ pha trộn chất cấm (như nhóm sản phẩm hỗ trợ cải thiện tình trạng huyết áp, chỉ số đường huyết, đau xương khớp, mỡ máu, sinh lý, béo phì…). Sở Y tế và Sở ATTP các tỉnh, thành hậu kiểm việc chấp hành quy định với cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, quảng cáo TPCN trên địa bàn. Các sản phẩm TPCN cũng sẽ được tăng cường lấy mẫu kiểm nghiệm.

Cùng với việc người tiêu dùng hiểu đúng, dùng đúng TPCN; các DN sản xuất, kinh doanh đúng sản phẩm; các phòng kiểm nghiệm hoạt động chính xác, uy tín; cơ quan chức năng có các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật chặt chẽ và thường xuyên kiểm tra giám sát; kỳ vọng thị trường TPCN sẽ hoạt động ngày càng lành mạnh, giúp người dân “sống khỏe, sống đẹp”, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Phạm Tuyết Lan