Phát triển kinh tế tầm thấp - Bài cuối: Bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc

Đó là diện mạo của kinh tế tầm thấp, một ngành mới đang lên tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Ảnh minh họa: THX

Hiểu một cách đơn giản, đây là các hoạt động kinh tế xoay quanh những chuyến bay của thiết bị có người lái và không người lái ở vùng trời thấp (thường dưới 1.000 m). Không chỉ có dịch vụ bay, lĩnh vực này còn kéo theo cả chuỗi sản xuất thiết bị bay, hạ tầng và dịch vụ đi kèm.

Cụm từ “Kinh tế tầm thấp” đã xuất hiện trong Báo cáo công tác Chính phủ Trung Quốc liên tục từ năm 2024 và được xác định là ngành trụ cột mới nổi trong Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030). Số liệu của Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc (CAAC) cũng là minh chứng cho thấy tốc độ phát triển nhanh chóng của lĩnh vực này. Đến cuối năm 2025, Trung Quốc có tổng cộng 3,287 triệu thiết bị bay không người lái đã đăng ký, tăng 51% so với một năm trước, trong khi tổng số giờ bay trong năm đạt 45,3 triệu giờ, tăng 69,9%.

Hạ tầng phục vụ bay cũng dần thành hình, với 46 trạm dịch vụ bay tầm thấp phủ 23 tỉnh, khu tự trị và thành phố trực thuộc trung ương. Đi cùng tốc độ ấy là một cách tổ chức gồm ba lớp: trung ương hoàn thiện bộ máy và luật lệ, địa phương được thí điểm bằng luật riêng, đi cùng quá trình mở rộng từng bước, kèm giám sát ngày càng chặt chẽ.*Trung ương dựng khung, địa phương thí điểm

Một dấu mốc pháp lý quan trọng đã diễn ra vào năm 2023, khi Quốc vụ viện và Quân ủy Trung ương Trung Quốc công bố Điều lệ tạm thời về quản lý bay của thiết bị bay không người lái (có hiệu lực từ đầu năm 2024). Văn bản lấy an toàn làm đầu và xếp toàn bộ vùng trời cao trên 120 m so với mặt đất vào diện có kiểm soát.

Cuối năm 2024, lĩnh vực này có cơ quan chuyên trách đầu tiên ở cấp trung ương khi Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) lập Vụ Phát triển kinh tế tầm thấp, phụ trách chiến lược và quy hoạch ngành. Đến tháng 5/2026, CAAC lập thêm Vụ An toàn tầm thấp, phụ trách điều phối bay và hệ thống trạm dịch vụ bay.

Sang tháng 7/2026, khung pháp lý được nâng lên tầm luật khi Luật Hàng không dân dụng sửa đổi có hiệu lực. Luật yêu cầu Chính phủ Trung Quốc tối ưu phân bổ vùng trời tầm thấp, xây dựng nền tảng giám sát và hoàn thiện tiêu chuẩn chứng nhận đủ điều kiện bay.

Không chờ đợi trung ương xây dựng xong hệ thống luật lệ, Thâm Quyến, nơi đặt trụ sở của hãng máy bay không người lái hàng đầu thế giới DJI, lại đi trước với Điều lệ thúc đẩy ngành kinh tế tầm thấp Đặc khu kinh tế Thâm Quyến. Đây là văn bản pháp quy địa phương đầu tiên của Trung Quốc về lĩnh vực này, có hiệu lực từ 1/2/2024. Điều lệ có các chương riêng về hạ tầng, dịch vụ bay, quản lý an toàn và trách nhiệm pháp lý.

Theo chính quyền thành phố, đến cuối năm 2025, Thâm Quyến đã có 1.284 điểm cất hạ cánh. Cũng trong năm 2025, máy bay không người lái đã thực hiện hơn 1 triệu chuyến chở hàng tại đây. Các đường bay chở hàng cũng liên tục được mở thêm lên tổng số 310 tuyến; trong đó 82 tuyến mở mới trong năm 2025, chưa kể 8 tuyến liên thành phố.

Xét về giá trị kinh tế, giá trị gia tăng của cụm ngành kinh tế tầm thấp và hàng không vũ trụ của Thâm Quyến năm 2025 đạt 35,061 tỷ NDT (khoảng 5,209 tỷ USD) tăng 31% so với năm trước đó.*Mở rộng từng bước, đi cùng tăng cường giám sát

Ngoài vận tải hàng hóa, các hoạt động kinh tế tầm thấp cũng bao gồm cả vận tải con người. Tuy nhiên, việc cấp phép cho các thiết bị bay chở người được mở ra thận trọng hơn.

Một điển hình là mẫu máy bay chở người tự hành EH216-S của EHang. Mẫu thiết bị này đã được CAAC cấp chứng chỉ từ tháng 10/2023 và chứng nhận sản xuất từ tháng 4/2024. Nhưng phải đến ngày 28/3/2025, hai doanh nghiệp vận hành mẫu máy bay này mới được cấp đợt đầu tiên giấy chứng nhận khai thác chở người tại Trung Quốc.

EHang cho hay trước mắt người dân có thể mua vé bay tham quan và một số dịch vụ chở khách tại Quảng Châu và Hợp Phì. Việc đi lại trong đô thị thông qua những thiết bị tương tự sẽ được mở rộng dần từ từ.

Cách làm này phù hợp với nguyên tắc do NDRC đặt ra. Tại họp báo thường kỳ tháng 12/2025, NDRC cho biết các hoạt động kinh tế tầm thấp sẽ được mở rộng có trật tự theo nguyên tắc: chở hàng trước, chở người sau; bay ở vùng trời tách biệt trước, bay chung với các phương tiện khác sau; ngoại ô trước, nội đô sau.

Song song với mở rộng, Trung Quốc siết giám sát ở cả người điều khiển lẫn thiết bị bay. Theo Điều lệ tạm thời, bay trái phép trong vùng trời có kiểm soát bị phạt tiền, nặng nhất là tịch thu thiết bị và phạt tới 10.000 NDT (khoảng 1.486 USD). Từ 1/1/2026, Luật Xử phạt quản lý trị an sửa đổi nâng chế tài lên mức tạm giữ hành chính 5-10 ngày đối với người vi phạm quản lý vùng trời, nếu tình tiết tương đối nghiêm trọng.

Với thiết bị, hai tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc có hiệu lực từ 1/5/2026 yêu cầu máy bay không người lái dân dụng mới phải đăng ký chính chủ, kích hoạt trước khi dùng và liên tục báo vị trí, tốc độ, trạng thái cho cơ quan quản lý. Với những thiết bị đã vận hành từ trước, chủ sở hữu có 12 tháng để đăng ký bổ sung, nhà sản xuất có một năm để lắp thêm mô-đun nhận dạng. Hết thời gian chuyển tiếp, những thiết bị không đạt chuẩn sẽ bị cấm bay.

Tuy vậy, người dân cũng từng phản ánh tình trạng khó xin phép bay trong vùng trời có kiểm soát. Tại họp báo ngày 17/4/2026, Vụ Phát triển kinh tế tầm thấp thuộc NDRC cho biết các cơ quan đang nghiên cứu nhân rộng mô hình “quét mã để bay”. Hơn một tháng sau, Tân Hoa xã đưa tin Văn phòng Ủy ban Quản lý không lưu Trung ương đã cùng NDRC, Bộ Công an Trung Quốc và CAAC khoanh vùng trời chuyên dụng tại Thượng Hải và Tứ Xuyên, nơi người dùng chỉ cần quét mã khai báo là bay được ngay.

Đối với các nước đi sau, kinh nghiệm Trung Quốc gợi mở một lộ trình: xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, cho địa phương thí điểm bằng luật riêng, mở dần từ chở hàng tới chở người và giám sát bằng công nghệ. Song bài học “quét mã để bay” cũng nhắc rằng quy định chặt cần đi kèm thủ tục thuận tiện, để không kìm hãm chính lĩnh vực đang cần được thúc đẩy này.

Hương Thủy/TTXVN