Phát triển kinh tế tầm thấp - Bài 4: Khi UAV trở thành 'mắt thần' của hạ tầng giao thông

Hiện không gian tầm thấp mang lại nhiều cơ hội các ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV), máy bay cỡ nhỏ và các hệ thống quản lý không lưu trong lĩnh vực tìm kiếm cứu hộ cứu nạn, giao thông vận tải và logistics.

UAV kết hợp các phương tiện tự hành và hệ thống cảm biến, mở rộng khả năng giám sát, thu thập dữ liệu và xử lý nhiệm vụ tại hiện trường. Ảnh: Lưu Niệm/Báo Tin tức và Dân tộc

Theo TS. Trần Hữu Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng), hoạt động của UAV dưới độ cao 1.000m có mục tiêu ứng dụng thực tế rất đa dạng. Trong lĩnh vực giao thông vận tải, việc ứng dụng công nghệ bay không người lái không chỉ chi phí vận hành giảm xuống mà còn góp phần giảm ùn tắc giao thông, giảm phát thải, thúc đẩy chuyển đổi xanh và đặc biệt là chuyển đổi số.

"Kinh tế tầm thấp sẽ tạo ra một hệ thống dữ liệu khổng lồ. Các thiết bị bay có thể thu thập dữ liệu trắc địa, dữ liệu không gian 3D phục vụ quản lý đô thị, tổ chức giao thông, giám sát hạ tầng và ứng phó sự cố", Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông Trần Hữu Minh chia sẻ và thông tin tại Thâm Quyến (Trung Quốc), hàng triệu chuyến bay UAV thử nghiệm đã được triển khai, cùng với các mô hình taxi bay. Họ cho phép các hoạt động diễn ra nhưng phân loại theo mức độ rủi ro, rủi ro càng cao thì điều kiện cấp phép càng nghiêm ngặt.

Phó Vụ trưởng Trần Hữu Minh cho rằng tại Việt Nam, để phát triển kinh tế tầm thấp trong thời gian tới còn nhiều việc phải làm; trong đó yếu tố đặc biệt quan trọng là tiếp tục hoàn thiện hệ thống thể chế và các quy định pháp luật. Một nội dung cũng rất quan trọng khác là quy hoạch không gian bay và phát triển hạ tầng số. Nếu thiếu các nền tảng này thì hệ thống kinh tế tầm thấp sẽ rất khó vận hành hiệu quả. Chẳng hạn, nếu hệ thống địa chỉ chưa được chuẩn hóa và mã hóa đầy đủ, UAV sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc xác định chính xác điểm đến.

Trong lĩnh vực giao thông, việc ứng dụng UAV đang được nghiên cứu, triển khai từ mảng hàng không, hàng hải và đường thuỷ đến đường bộ. Mới đây, Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) đã triển khai đưa xe khảo sát chuyên dụng và UAV vào thu thập dữ liệu hiện trạng mặt đường và các công trình cầu lớn.

Ông Lê Văn Thanh, Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Bắc (Cục Đường bộ Việt Nam) cho biết, về ứng dụng UAV, đơn vị đã tự xây dựng mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích dữ liệu cầu. UAV giúp phân tích chính xác các hư hỏng và khả năng xảy ra sự cố, đồng thời giảm thiểu rủi ro cho con người khi phải trực tiếp làm việc tại hiện trường. Riêng về quan trắc sạt lở, kết quả cụ thể trong quý III sẽ là cơ sở để xác định các giải pháp phòng ngừa rủi ro do thiên tai gây ra cho người dân.

Qua hơn 3 tháng triển khai, kết quả việc đưa xe khảo sát chuyên dụng và UAV vào thực địa không chỉ giúp rút ngắn thời gian khảo sát, mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong quản lý, bảo trì và khai thác hạ tầng đường bộ. Từ những hiệu quả bước đầu này, việc nhân rộng các công nghệ khảo sát hiện đại sẽ là một bước đi đáng chú ý trong quá trình chuyển đổi số của ngành giao thông.

Hàng hóa nông nghiệp được vận chuyển. Ảnh minh họa: XM/Báo Tin tức và Dân tộc

Hiện nhiều đơn vị, địa phương đã bắt đầu có những bước đi cụ thể trong phát triển kinh tế tầm thấp với ứng dụng UAV trong lĩnh vực giao thông vận tải. Hà Nội đã chính thức đưa kinh tế tầm thấp vào Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, coi đây là một dư địa phát triển mới, mở ra không gian dưới 1.000m cho các lĩnh vực như taxi bay, UAV… Hay TP. Hồ Chí Minh cũng đã xây dựng kế hoạch nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm, sản xuất UAV, hướng tới hình thành một hệ sinh thái UAV hoàn chỉnh phục vụ cả khu vực.

"Việc khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phải đặt trong tổng thể việc triển khai các chủ trương Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và đổi mới mô hình phát triển đất nước, trở thành một cấu phần quan trọng chiến lược phát triển quốc gia...", đây là nhấn mạnh tại Kết luận số 99-KL/TW ngày 28/9/2026 của Bộ Chính trị về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới.

Theo đó, Bộ Chính trị cũng xác định mục tiêu: Đến năm 2030, đưa vào vận hành 3 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia và tối thiểu 1 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về phương tiện bay không người lái (UAV).

Từ những ứng dụng bước đầu trong khảo sát hạ tầng giao thông đến định hướng phát triển kinh tế tầm thấp tại các đô thị lớn, UAV đang mở ra dư địa mới cho đổi mới phương thức quản lý, vận hành và cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, để tiềm năng này trở thành động lực tăng trưởng thực chất, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các giải pháp về thể chế, công nghệ và hạ tầng, đồng thời nghiên cứu, mở rộng cơ chế sandbox để thử nghiệm có kiểm soát UAV làm cơ sở để khai thác hiệu quả không gian tầm thấp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Bài cuối: Bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc

Diệp Anh/TTXVN