Phát triển dự án trở thành hành lang kinh tế đường sắt

Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi Đinh Thị Hồng Minh điều hành phiên thảo luận tại Tổ 11

Nghiên cứu quy hoạch đồng bộ các trung tâm logistics, khu công nghiệp và khu đô thị dọc tuyến bảo đảm kết nối hiệu quả

Thống nhất cao với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án, ĐBQH Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi) cho rằng, hiệu quả của dự án không chỉ được đánh giá bằng năng lực vận tải mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra không gian phát triển mới. Do đó, cần phát triển dự án thành một hành lang kinh tế đường sắt.

Đại biểu đề nghị, Chính phủ nghiên cứu quy hoạch đồng bộ các trung tâm logistic, khu công nghiệp và khu đô thị dọc tuyến; đồng thời, bảo đảm kết nối hiệu quả tuyến đường sắt với hệ thống cảng biển phía sau và các khu kinh tế trọng điểm.

Với tổng suất đầu tư gần 290.000 tỷ đồng, đại biểu Hà Thị Anh Thư cho rằng, đây không chỉ là dự án giao thông mà còn là cơ hội để phát triển ngành cơ khí - chế tạo, điện kim và vật liệu trong nước.

ĐBQH Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi) phát biểu

Nhấn mạnh việc cần coi dự án là cơ hội để phát triển các công nghiệp trong nước và nâng cao năng lực tự chủ, đại biểu đề nghị, Chính phủ xây dựng cơ chế nhằm ưu tiên khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu chuỗi cung ứng của dự án trên cơ sở đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và cạnh tranh.

Đồng thời, đề nghị quy định lộ trình nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực để từng bước làm chủ công nghệ đường sắt; tạo điều kiện để doanh nghiệp sản xuất thép, cơ khí và vật liệu xây dựng đủ năng lực tham gia cung ứng cho dự án.

"Điều này không chỉ phát huy năng lực sản xuất trong nước mà còn góp phần nâng cao giá trị gia tăng, tạo việc làm và tăng sức mạnh cạnh tranh của nền công nghiệp quốc gia", đại biểu Hà Thị Anh Thư nhấn mạnh.

Khẳng định việc điều chỉnh chủ trương đầu tư là rất cần thiết để cụ thể hóa quyết sách của Đảng về mục tiêu tăng trưởng GDP và kết nối hạ tầng quốc tế, ĐBQH Vũ Văn Tiến (TP. Hải Phòng) đề nghị, Chính phủ cần bổ sung phương án bảo tồn các di tích lịch sử, di sản văn hóa vật thể và phi vật thể tại các khu vực mà tuyến đường sắt đi qua.

ĐBQH Vũ Văn Tiến (TP. Hải Phòng) phát biểu

Cùng với đó, đại biểu đề nghị, nghiên cứu phương án tạo việc làm và bảo đảm quyền lợi cho người lao động, đặc biệt là lao động tại chỗ và phương án chuyển tiếp việc làm sau khi kết thúc thi công.

Dự án ước tính có tác động đến khoảng 25.000 dân, trong đó có khoảng 10.000 người là đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn 6 tỉnh, thành phố.

Do vậy, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị, đánh giá kỹ tác động đối với không gian văn hóa vùng cao, sinh kế của các nhóm dân cư yếu thế và tác động xã hội đối với môi trường sống của cư dân. Việc xây dựng hạ tầng xã hội như trường học, trạm y tế, các thiết chế văn hóa tại các khu tái định cư cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn, bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ công chất lượng hơn, bảo đảm nguồn vốn bồi thường được giải ngân kịp thời, tránh các khiếu kiện phức tạp về an sinh xã hội.

Ngoài ra, dự án thuộc đối tượng áp dụng ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt theo điều 17 Luật Đầu tư năm 2025. Do vậy, đại biểu đề nghị làm rõ lộ trình giải ngân vốn tối thiểu và các cam kết về tiến độ bảo đảm ưu đãi thuế đất đai mang lại hiệu quả thực chất, tránh lãng phí về nguồn lực quốc gia cho một dự án hạ tầng quy mô đặc biệt lớn.

Các ĐBQH dự thảo luận tại Tổ 11 sáng 6/8

Xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình triển khai

Tại phiên thảo luận, một số ý kiến cũng lưu ý, việc điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư làm tăng đáng kể nhu cầu bố trí vốn đầu tư công và nghĩa vụ huy động nguồn lực trong giai đoạn 2026 - 2030.

Do đó, để bảo đảm triển khai thực hiện Dự án theo đúng tiến độ, đại biểu đề nghị Chính phủ xây dựng kế hoạch bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công trung hạn; quản lý chặt chẽ việc huy động và sử dụng vốn vay nước ngoài; bảo đảm an toàn nợ công, khả năng trả nợ và không làm ảnh hưởng đến cân đối nguồn lực của các chương trình, dự án quan trọng quốc gia khác; định kỳ báo cáo Quốc hội về tình hình thực hiện Dự án.

Lưu ý về việc tăng vốn phải đi đôi với tăng trách nhiệm và hiệu quả đầu tư của dự án, đại biểu Hà Thị Anh Thư cho rằng, việc điều chỉnh tổng mức đầu tư tăng 42% đòi hỏi phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn về thiết kế, tiến độ, chất lượng và chi phí.

"Chính phủ cần tăng cường giám sát độc lập, công khai nguyên nhân phát sinh chi phí, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình triển khai; đồng thời, thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư nhằm bảo đảm người dân có nơi ở và điều kiện sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ", đại biểu đề nghị.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) phát biểu

Cũng băn khoăn về dự kiến tổng mức đầu tư điều chỉnh tăng rất lớn so với chủ trương đầu tư đã được Quốc hội quyết định và tính khả thi của nguồn vốn, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) cho rằng, nguồn vốn chưa xác định rõ chắc chắn sẽ ảnh hưởng rất lớn tới tính khả thi của dự án cũng như tiến độ của dự án. Do vậy, đại biểu đề nghị giữ nguyên cụm từ “chậm nhất” trong dự thảo Nghị quyết để ràng buộc trách nhiệm về tiến độ thực hiện dự án.

Tin: Thanh Chi; Ảnh: Lâm Hiển