Phát huy vai trò đội ngũ cán bộ dân số tuyến cơ sở

Viên chức phụ trách dân số và cộng tác viên dân số xã Giao Hoà hỗ trợ phụ nữ xã đăng ký thăm khám phụ khoa trong Chiến dịch chăm sóc sức khoẻ sinh sản.

Từ tháng 1/2026, thực hiện việc sắp xếp, tổ chức lại hệ thống y tế trên địa bàn tỉnh, chức năng, nhiệm vụ thuộc lĩnh vực dân số được chuyển giao về các Trạm Y tế thuộc UBND cấp xã, phường. Trong mô hình mới, cán bộ dân số cơ sở trực tiếp triển khai các nhiệm vụ về dân số và phát triển, từ quản lý dữ liệu dân cư, truyền thông, tư vấn đến tổ chức thực hiện các chương trình nâng cao chất lượng dân số.

Cộng tác viên dân số thôn 2 Mạc Hạ (xã Nam Xang) tuyên truyền chính sách dân số tới người dân

Tại xã Nam Xang, công tác dân số trên địa bàn xã được triển khai tương đối đồng bộ, bám sát nhiệm vụ dân số và phát triển trong tình hình mới. Công việc của đội ngũ cán bộ dân số được triển khai thường xuyên, gắn với từng địa bàn khu dân cư và từng nhóm đối tượng.

Bà Nguyễn Thị Thơm, Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Nam Xang cho biết: “Trong điều kiện công tác dân số ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, Trạm xác định việc củng cố đội ngũ cán bộ dân số cơ sở là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Hiện, đơn vị có 5 viên chức phụ trách dân số và đã hoàn thành việc triển khai kiện toàn mạng lưới cộng tác viên dân số tương ứng với 17 thôn mới sau sắp xếp. Cùng với bảo đảm đủ lực lượng, đơn vị thường xuyên tạo điều kiện để đội ngũ này tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng truyền thông, tư vấn và quản lý thông tin. Đồng thời, tăng cường phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể nhằm phát huy hiệu quả mạng lưới tại địa bàn, góp phần thực hiện tốt các mục tiêu về dân số và phát triển, chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân”.

Hiệu quả của công tác đào tạo, bồi dưỡng được thể hiện rõ qua kết quả thực hiện chỉ tiêu chuyên môn. Trong 6 tháng đầu năm, tại xã Nam Xang, số phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh là 81 người/158 người, đạt tỷ lệ 51,2%; số trẻ em sinh ra được sàng lọc sơ sinh là 77 trẻ/131 trẻ, đạt tỷ lệ 58,8%; số người cao tuổi được khám sức khoẻ định kì ít nhất 1 lần trên năm là: 3.955/6.410 người, đạt tỷ lệ 61,7%; số cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn là 24/61 đạt tỷ lệ 39,3%.

Công tác dân số hiện nay bao trùm nhiều nội dung quan trọng như: quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số, mức sinh, sức khỏe sinh sản, người cao tuổi, vị thành niên, bình đẳng giới, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh… Trong khi đó, đội ngũ cán bộ dân số, đặc biệt ở cơ sở, thường kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, khối lượng công việc lớn, yêu cầu về tiến độ và độ chính xác cao. Thực tiễn đó đòi hỏi công tác dân số cần đổi mới phương thức quản lý, lực lượng cán bộ dân số cơ sở thích ứng nhanh chóng với chuyển đổi số để triển khai các chương trình, hoạt động theo hướng khoa học, hiện đại và hiệu quả hơn.

Viên chức dân số chuyên trách tại Trạm Y tế phường Hoa Lư cập nhật biến động dân cư trên Hệ thống thông tin chuyên ngành.

Bà Trần Thị Oanh, viên chức phụ trách công tác dân số tại Trạm Y tế phường Hoa Lư cho biết: “Việc ứng dụng Hệ thống thông tin chuyên ngành dân số đã giúp cập nhật, quản lý dữ liệu nhanh chóng, chính xác, giảm thời gian xử lý hồ sơ và nâng cao hiệu quả quản lý, nhất là với những đơn vị có lực lượng cán bộ dân số tuyến cơ sở mỏng. Cùng với đó, chúng tôi đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác tuyên truyền, đem lại thuận tiện cho người dân dễ dàng tiếp cận thông tin về chăm sóc sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh, sơ sinh và các chính sách dân số. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục nâng cao kỹ năng số, khai thác hiệu quả các nền tảng công nghệ nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu dân số đồng bộ, phục vụ tốt công tác quản lý triển khai các chương trình dân số tại địa phương”.

Lợi thế lớn nhất của đội ngũ cán bộ dân số tuyến cơ sở là gần dân, hiểu dân, sát dân, thường xuyên có mặt tại khu dân cư, nắm chắc tình hình nhân khẩu. Trên cơ sở đó, công tác tuyên truyền, tư vấn được triển khai phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng đặc thù địa bàn dân cư, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh, sơ sinh, bình đẳng giới và xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc.

Đồng hành với cán bộ chuyên trách là mạng lưới cộng tác viên dân số tại các thôn, tổ dân phố. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại các thôn, tổ dân phố, các địa phương đang từng bước rà soát, xét chọn, kiện toàn và thực hiện ký hợp đồng trách nhiệm với cộng tác viên dân số theo quy định nhằm củng cố mạng lưới, tạo điều kiện để lực lượng này tiếp tục gắn bó với công việc và phát huy vai trò tại địa bàn dân cư.

Thực tế cho thấy, mỗi đợt truyền thông, cộng tác viên dân số vẫn kiên trì “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” vừa tuyên truyền, vận động, vừa thu thập, cập nhật những biến động về dân cư. Với những trường hợp còn băn khoăn hoặc chưa hiểu đầy đủ về chính sách, cộng tác viên phải nhiều lần đến tận gia đình gặp gỡ, giải thích, thuyết phục. Sự gần gũi, kiên trì đã tạo nên cầu nối quan trọng giữa ngành Y tế với người dân, góp phần đưa các chương trình dân số đi vào cuộc sống.

Chị Nguyễn Thị Nương, cộng tác viên dân số thôn Đụn (xã Phú Long) chia sẻ: Do đặc thù địa hình miền núi, địa bàn tương đối rộng nên việc tuyên truyền về các chính sách dân số đối với người dân ở đây còn gặp nhiều hạn chế. Vì thế, quá trình thực hiện nhiệm vụ tôi phải thực hiện phương châm “mưa dầm thấm lâu”, sâu sát địa bàn, nắm rõ từng gia đình, thấu hiểu từng hoàn cảnh để người dân ở đây nắm rõ về các chính sách dân số, trong đó tập trung phổ biến cho bà con các biện pháp tránh thai an toàn, hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi...

Cán bộ Chi cục Dân số và Trẻ em tập huấn kiến thức chuyên ngành về sàng lọc trước sinh và sơ sinh, tư vấn sức khoẻ tiền hôn nhân cho cộng tác viên dân số.

Nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho lực lượng viên chức dân số, cộng tác viên dân số, trong 6 tháng đầu năm 2026, Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh đã tổ chức 46 hội nghị tập huấn, trong đó, có 40 hội nghị dành cho 4.482 cộng tác viên dân số tại 129 xã, phường; hướng dẫn 258 viên chức phụ trách công tác dân số sử dụng Hệ thống thông tin chuyên ngành dân số (phần mềm MIS). Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ năng truyền thông, cập nhật dữ liệu, kiến thức chuyên ngành về sàng lọc trước sinh và sơ sinh, tư vấn khám sức khoẻ tiền hôn nhân, thích ứng với già hóa dân số và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi… Qua đó, góp phần triển khai đúng tiến độ nhiều chỉ tiêu dân số; công tác sàng lọc trước sinh, sơ sinh và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tiếp tục được đẩy mạnh; hệ thống thông tin chuyên ngành dân số được triển khai đến cấp xã, phường; công tác thống kê, báo cáo chuyên ngành được duy trì nền nếp.

Tuy nhiên, đội ngũ cán bộ dân số cơ sở vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn khi nhân lực thực hiện nhiệm vụ tại một số địa bàn còn mỏng, phạm vi, khối lượng công việc ngày càng lớn và yêu cầu về chất lượng chuyên môn ngày càng cao. Việc cập nhật, rà soát, làm sạch dữ liệu dân số vẫn gặp trở ngại do hệ thống liên thông dữ liệu chưa hoàn thiện, một số khâu vẫn phải thực hiện thủ công. Bên cạnh đó, sự thay đổi về tổ chức bộ máy và địa bàn quản lý sau sắp xếp cũng đòi hỏi cán bộ, cộng tác viên phải nhanh chóng thích ứng với phương thức hoạt động mới.

Đồng chí Tạ Thị Hoa, Chi cục trưởng Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh cho biết: “Để đội ngũ cán bộ dân số tuyến cơ sở tiếp tục phát huy vai trò trong giai đoạn mới, cần tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng truyền thông, quản lý dữ liệu và ứng dụng công nghệ thông tin; quan tâm hơn đến chế độ, chính sách đối với cán bộ, cộng tác viên dân số; tăng cường sự phối hợp giữa ngành Y tế với cấp ủy, chính quyền và các tổ chức đoàn thể để tạo điều kiện thuận lợi cho công tác dân số. Thời gian tới, Chi cục sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện hệ thống thông tin chuyên ngành và hướng các hoạt động chuyên môn mạnh hơn về cơ sở”.

Chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ tại cơ sở. Dù còn nhiều khó khăn nhưng với tinh thần trách nhiệm, chuyên môn cao, đội ngũ cán bộ dân số tuyến cơ sở tiếp tục giữ vai trò là lực lượng nòng cốt giúp nâng cao hiệu quả công tác dân số, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của địa phương.

Bài, ảnh: Lan Anh