Phát huy thế mạnh phim tài liệu

Việc thành lập “Quỹ điện ảnh Đà Nẵng” sẽ hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng tài năng cho các đạo diễn trẻ. Trong ảnh: Bế mạc Dự án Ươm mầm tài năng trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng 2025. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

Nền tảng cho thế hệ tiếp nối

Trong ba thập kỷ sau chiến tranh, nhiều bộ phim tài liệu quý giá về Đà Nẵng ra đời gắn liền với những cái tên quen thuộc trong nghề như Huỳnh Hùng, Trí Trung, Đoàn Huy Giao, Hồ Trung Tú…

Với họ, làm phim không đơn thuần là sáng tạo nghệ thuật, mà là hành trình “ngược dòng” tìm kể những giá trị cốt lõi của một vùng đất vừa bước ra khỏi chiến tranh. Từ “Trang đời huyền thoại” của đạo diễn Huỳnh Hùng - Trí Trung, khắc họa chân dung của mẹ Việt Nam anh hùng; đến “Thuận Tình”, “Cát cháy”, “Còn lại bài ca”, “Trên đỉnh Cao Muôn”, “Ốc u báo buồn” của đạo diễn Đoàn Huy Giao; “Giở lại trang nhật ký Chu Cẩm Phong”, “Bình Dương - Bức chân dung vùng cát”, “Người Hội An” của đạo diễn Hồ Trung Tú…

Theo đạo diễn Đoàn Hồng Lê, Ủy viên Ban Chấp hành Hội điện ảnh thành phố Đà Nẵng, đặc điểm của phim tài liệu thời kỳ này là cách làm phim chịu ảnh hưởng của Nga, với lời thuyết minh giàu tính văn học, hình ảnh trau chuốt và nhịp điệu trang trọng. Những bộ phim trên đã tạo nên không gian phim vừa bình dị nhưng cũng rất sử thi, nhiều tự hào nhưng cũng đầy tư lự.

Tiếp nối thế hệ đi trước, các đạo diễn Dương Mộng Thu, Trương Vũ Quỳnh, Đoàn Hồng Lê… theo đuổi phong cách điện ảnh trực tiếp, nơi hiện thực được tôn trọng tuyệt đối và đào sâu để những số phận bình thường trở thành trung tâm của lịch sử, điển hình như “Chiếc chiếu của bà Bứa”, “Mẹ tôi và những người phụ nữ sau chiến tranh” (Dương Mộng Thu), “Sương mù tháng 3”, “Người đưa linh” (Trương Vũ Quỳnh), “Người mẹ”, “Lời cuối của cha” (Đoàn Hồng Lê)…

Và họ đã thành công khi đem những câu chuyện của xứ Quảng đến với các liên hoan phim tài liệu lớn trên thế giới như Yamagata, Cinema du Reel, Clermont-Ferrand, kênh truyền hình Arte…

Đạo diễn Đoàn Hồng Lê (trái) cùng hành trình làm phim tài liệu nhiều dấu ấn của người Quảng.

Cần định hướng phát triển phim tài liệu

Với độ lùi của thời gian, những người làm phim tài liệu về chiến tranh ngày nay cần có cái nhìn toàn diện, khách quan, trung thực về thực tế cuộc chiến. Khán giả vẫn thích xem phim về chiến tranh nếu nó thể hiện được các yêu cầu trên. Năm 2025, hai bộ phim truyện về chiến tranh gây sốt phòng vé, đạt kỷ lục doanh thu là “Mưa đỏ” của đạo diễn Đặng Thái Huyền và “Địa đạo - mặt trời trong bóng tối” của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên đã cho thấy thị hiếu của khán giả hiện tại.

Ở Đà Nẵng, đạo diễn Đoàn Hồng Lê làm phim “Đường đến hòa bình” phản ánh sự day dứt lương tâm của người Hàn Quốc ngày nay khi biết rõ hành động của những người lính Hàn trước đây đối với người dân Việt Nam trong chiến tranh. Đạo diễn Trương Vũ Quỳnh làm phim “Còn lại chữ tình” phản ánh cuộc gặp nhau, hợp tác với nhau trên lĩnh vực giáo dục của hai nhà giáo mà ngày xưa từng ở hai bên chiến tuyến.

“Chiến tranh ngày càng chìm sâu vào quá khứ, những người làm phim tài liệu có độ lùi thời gian cần thiết để nhìn lại một cách tỉnh táo, khách quan, nhằm thực hiện được các bộ phim có tính chân thực cao, tính nhân văn sâu sắc, thể hiện tinh thần hòa hợp, hòa giải dân tộc. Khán giả ngày nay rất cần những bộ phim như vậy”, NSND Huỳnh Hùng chia sẻ.

Sự xuất hiện của thế hệ làm phim trẻ ở những liên hoan phim quốc tế và các đài truyền hình lớn trên thế giới đã chứng minh rằng, khi những nhà làm phim trở về đối diện, đào sâu những đứt gãy của chính mình, họ tìm thấy một ngôn ngữ toàn cầu. Sự phát triển của đội ngũ làm phim trẻ sẽ kéo theo sự lớn mạnh của các ngành công nghiệp phụ trợ như studio hậu kỳ, âm thanh, thiết kế bối cảnh...l

Cần xây dựng “Quỹ điện ảnh Đà Nẵng”

Để biến Đà Nẵng thành trung tâm về nội dung số của miền Trung và để những người làm phim trẻ không đơn độc trên con đường làm phim độc lập, theo các đạo diễn, thành phố cần xây dựng “Quỹ điện ảnh Đà Nẵng” để hỗ trợ tiền kỳ, hậu kỳ và phát hành phim, đặc biệt là hỗ trợ kinh phí cho các đạo diễn trẻ đưa các tác phẩm của mình tham dự các liên hoan phim quốc tế. Đồng thời có chính sách cởi mở về bối cảnh nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các đoàn phim độc lập trong quá trình sản xuất phim. Song song với việc thiết lập không gian sáng tạo và lưu trữ để số hóa các tác phẩm là tổ chức các workshop chuyên sâu để mời các chuyên gia quốc tế về giảng dạy.

ĐOÀN HẠO LƯƠNG