Phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị tại khu vực biên giới trong tình hình mới

Cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh tuần tra, kiểm soát biên giới. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Khu vực biên giới có đặc điểm địa lý, dân cư, kinh tế, văn hóa, xã hội rất đa dạng; nhiều địa bàn còn khó khăn về kết cấu hạ tầng, sinh kế và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Trong khi đó, giao lưu, hợp tác qua biên giới ngày càng mở rộng, tạo thêm điều kiện phát triển nhưng cũng làm xuất hiện nhiều vấn đề phức tạp. Hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển ma túy, mua bán người, xuất nhập cảnh trái phép, tội phạm xuyên quốc gia cùng những âm mưu kích động, lôi kéo, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc luôn tiềm ẩn nguy cơ tác động đến an ninh, trật tự khu vực biên giới.

Thực tiễn đó cho thấy, nhiệm vụ xây dựng, quản lý, bảo vệ biên giới không thể chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn dân. Sức mạnh bảo vệ biên giới phải được hình thành từ cơ sở, nơi cấp ủy, chính quyền trực tiếp lãnh đạo, quản lý; các lực lượng phối hợp thực hiện nhiệm vụ; nhân dân vừa là đối tượng được bảo vệ, vừa là chủ thể tham gia bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia.

Trước hết, cần xây dựng tổ chức đảng và hệ thống chính trị cơ sở thực sự trong sạch, vững mạnh. Đây là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng thực hiện các nhiệm vụ ở địa bàn biên giới. Cấp ủy các cấp phải nhận thức đầy đủ vị trí chiến lược của biên giới, đưa nhiệm vụ xây dựng, quản lý, bảo vệ biên giới vào nghị quyết, chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội gắn với củng cố quốc phòng, an ninh; khắc phục tư duy coi đây chỉ là nhiệm vụ của lực lượng vũ trang. Xây dựng tổ chức đảng vững mạnh phải gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của chính quyền. Chính quyền địa phương cần cụ thể hóa chủ trương của Đảng thành chương trình, kế hoạch, chính sách và nguồn lực phù hợp với đặc điểm từng địa bàn; kịp thời giải quyết những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân. Hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị không chỉ được thể hiện qua việc giữ vững an ninh, trật tự, mà còn phải được phản ánh bằng sự chuyển biến trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của người dân.

Cùng với đó, phải chú trọng nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng ở cơ sở, xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, năng lực tổ chức thực tiễn, am hiểu địa bàn, gần dân, trọng dân, có khả năng xử lý hiệu quả vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Đặc biệt, cán bộ chủ trì ở khu vực biên giới phải có tư duy phát triển gắn với quốc phòng, an ninh, biết giải quyết hài hòa giữa yêu cầu trước mắt và lâu dài. Ở địa bàn biên giới, năng lực của cán bộ không chỉ thể hiện ở khả năng tổ chức thực hiện nhiệm vụ, mà còn ở việc nắm dân, hiểu dân, vận động và tạo được niềm tin trong nhân dân.

Bởi vậy, phát triển kinh tế-xã hội phải gắn chặt với củng cố quốc phòng, an ninh và xây dựng khu vực biên giới vững mạnh. Một địa bàn ổn định bền vững không chỉ là nơi không xảy ra vụ việc phức tạp, mà còn phải có kết cấu hạ tầng từng bước hoàn thiện, sinh kế ổn định, giáo dục và y tế được bảo đảm, bản sắc văn hóa được gìn giữ, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao. Các địa phương cần tiếp tục ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, phát triển sản xuất và thương mại phù hợp với điều kiện từng khu vực, tạo việc làm và sinh kế bền vững; quan tâm đến giáo dục, y tế, văn hóa và những địa bàn còn nhiều khó khăn. Chăm lo đời sống nhân dân chính là tạo nền tảng xã hội vững chắc cho nhiệm vụ bảo vệ biên giới. Khi người dân có cuộc sống ổn định, tin tưởng vào cấp ủy, chính quyền và các lực lượng, “thế trận lòng dân” sẽ được củng cố từ chính mỗi thôn, bản, khu dân cư.

Trên nền tảng đó, cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng vũ trang, trước hết là Bộ đội Biên phòng. Với chức năng là lực lượng nòng cốt, chuyên trách quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia, Bộ đội Biên phòng vừa trực tiếp thực hiện nhiệm vụ trên biên giới, vừa có điều kiện gắn bó thường xuyên với cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương. Bộ đội Biên phòng cần chủ động nắm chắc tình hình, kịp thời tham mưu cho cấp ủy, chính quyền về công tác biên phòng; phối hợp chặt chẽ với Công an, lực lượng Quân sự địa phương và các lực lượng chức năng trong quản lý địa bàn, đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn an ninh, trật tự và xử lý hiệu quả các tình huống phát sinh. Vai trò nòng cốt không có nghĩa là làm thay nhiệm vụ của các cấp, các ngành, mà được thể hiện ở khả năng tham mưu, phối hợp, hướng dẫn, kết nối và tổ chức phát huy sức mạnh tổng hợp.

Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Bộ đội Biên phòng với chính quyền địa phương, Công an, lực lượng Quân sự, Hải quan, Kiểm lâm và các lực lượng liên quan; bảo đảm thông tin thông suốt, trách nhiệm rõ ràng, xử lý tình huống thống nhất, không để xảy ra khoảng trống hoặc chồng chéo trong thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, thông qua quá trình bám địa bàn, bám dân, Bộ đội Biên phòng cần tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền, các lực lượng với nhân dân, đưa chủ trương xây dựng nền biên phòng toàn dân, thế trận biên phòng toàn dân đi vào thực chất.

Nếu lực lượng vũ trang giữ vai trò nòng cốt thì nhân dân là chủ thể trực tiếp tham gia xây dựng và bảo vệ biên giới. Để phát huy nguồn sức mạnh to lớn này, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội cần thực hiện tốt vai trò tập hợp, tuyên truyền, vận động nhân dân; làm cho mỗi người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm đối với sự nghiệp quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia. Nội dung, phương thức tuyên truyền phải phù hợp với từng địa bàn, dân tộc, phong tục và trình độ nhận thức của người dân. Các phong trào, chương trình hướng về biên giới cần gắn với nhu cầu thực tế, tránh hình thức; khuyến khích nhân dân tham gia bảo vệ đường biên, mốc giới, giữ gìn an ninh, trật tự, phát hiện, tố giác tội phạm, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và xây dựng đời sống văn hóa.

Lấy nhân dân làm trung tâm, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc vừa là mục tiêu, vừa là điều kiện để phát huy sức mạnh của hệ thống chính trị ở khu vực biên giới. Bảo vệ biên giới suy cho cùng là bảo vệ cuộc sống bình yên, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân. Vì vậy, mọi hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở phải hướng tới phục vụ nhân dân, dựa vào nhân dân và phát huy sức dân. Cán bộ phải gần dân, chính sách phải sát thực tiễn, việc giải quyết công việc phải công khai, minh bạch, kịp thời và thấu đáo. Khi người dân tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, hoạt động của chính quyền địa phương và lực lượng vũ trang, họ sẽ tự giác tham gia các phong trào bảo vệ biên giới, giữ gìn an ninh, trật tự. Đây cũng là cơ sở tạo sức đề kháng trước những âm mưu kích động, lôi kéo, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong tình hình mới, phát huy sức mạnh của hệ thống chính trị tại khu vực biên giới còn phải gắn với chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị địa bàn. Không gian thực hiện nhiệm vụ ngày nay không chỉ giới hạn trên thực địa, mà còn mở rộng trên không gian mạng; các nguy cơ, thách thức vì thế cũng đa dạng, tinh vi hơn. Hệ thống chính trị ở cơ sở cần nâng cao năng lực tiếp nhận, xử lý, chia sẻ thông tin; chủ động nhận diện, đấu tranh với thông tin sai lệch, xuyên tạc; phát hiện và xử lý các vấn đề từ sớm, từ cơ sở. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ, khai thác dữ liệu trong quản lý dân cư, địa bàn, cửa khẩu và phòng, chống tội phạm cần được đẩy mạnh, gắn với xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ, hiệu quả. Tuy nhiên, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Cán bộ ở khu vực biên giới phải không ngừng nâng cao trình độ, năng lực làm chủ công nghệ, đồng thời giữ vững bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm và khả năng vận động quần chúng.

Phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị ở khu vực biên giới vì thế phải được thực hiện đồng bộ theo cơ chế: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, lực lượng vũ trang làm nòng cốt; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội tập hợp, vận động nhân dân, còn nhân dân là chủ thể; gắn phát triển kinh tế-xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Mỗi chủ thể có chức năng, nhiệm vụ riêng nhưng phải phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau để tạo nên sức mạnh tổng hợp.

Biên giới là tuyến đầu của Tổ quốc, đồng thời là nơi thể hiện rõ hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Một khu vực biên giới vững mạnh không chỉ có đường biên, cột mốc được quản lý, bảo vệ vững chắc, mà còn phải có tổ chức đảng trong sạch, chính quyền hoạt động hiệu lực, hiệu quả; lực lượng vũ trang vững mạnh; nhân dân đoàn kết, tin tưởng; kinh tế-xã hội phát triển và đời sống ngày càng được nâng cao.

Trước yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị tại khu vực biên giới phải được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, lâu dài. Xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh tạo nền tảng lãnh đạo, quản lý; chăm lo đời sống nhân dân củng cố “thế trận lòng dân”; phát huy vai trò của lực lượng vũ trang tạo sức mạnh nòng cốt; kết hợp phát triển kinh tế-xã hội với quốc phòng, an ninh tạo thế và lực bền vững. Khi sức mạnh của cả hệ thống chính trị hòa quyện với sức mạnh của nhân dân, gắn “thế trận lòng dân” với thế trận biên phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân, khu vực biên giới sẽ thực sự trở thành phên dậu vững chắc của Tổ quốc, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển.

Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam