Phát huy hiệu quả thiết chế văn hóa cơ sở

Xác định thiết chế văn hóa là một phần quan trọng trong đời sống cộng đồng, sau khi sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố, các địa phương trong tỉnh đang tập trung khai thác hệ thống nhà văn hóa, khu thể thao hiện có, tổ chức hoạt động phù hợp với quy mô và đặc điểm từng khu dân cư. Qua đó, những không gian sinh hoạt quen thuộc tiếp tục đáp ứng nhu cầu văn hóa, thể thao và giao lưu của người dân.

Toàn tỉnh trước sắp xếp có 4.482 thôn, tổ dân phố. Sau khi sắp xếp, toàn tỉnh còn 1.754 thôn, tổ dân phố, giảm 60,87%. Quy mô các đơn vị dân cư vì thế có sự thay đổi về địa giới, tên gọi và phạm vi quản lý, đòi hỏi các địa phương phải nhanh chóng rà soát, bố trí lại việc quản lý, sử dụng các thiết chế văn hóa, thể thao phù hợp với tình hình mới.

Người dân xã Nghĩa Sơn đến nhà văn hóa để bồi dưỡng kỹ năng chuyển đổi số.

Sau khi sắp xếp từ 29 xuống còn 12 tổ dân phố, phường Hồng Quang đã khẩn trương rà soát, điều chỉnh phù hợp đối với việc quản lý và sử dụng các thiết chế hiện có. Đồng chí Lê Văn Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Hồng Quang cho biết: “Sau sáp nhập, nhu cầu sử dụng các thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn rất lớn. Phường đang rà soát, sắp xếp lại việc sử dụng các cơ sở hiện có, bảo đảm các nhà văn hóa, khu thể thao tiếp tục phát huy công năng, phục vụ nhu cầu sinh hoạt, tập luyện và giao lưu của người dân”.

Thực tế tại các khu dân cư cho thấy, nhà văn hóa, sân thể thao vẫn duy trì các hoạt động sinh hoạt, tập luyện thường xuyên. Vào sáng sớm và cuối giờ chiều, người dân đến tập luyện, giao lưu; các câu lạc bộ duy trì sinh hoạt nền nếp.

Nghệ thuật bơi chải truyền thống ở phường Hồng Quang.

Bà Phan Thị Thau, người dân phường Hồng Quang chia sẻ: “Sau sắp xếp, các hoạt động tại khu dân cư vẫn được duy trì bình thường. Nhà văn hóa, sân thể thao vẫn là những địa điểm quen thuộc, giúp bà con có điều kiện tham gia các hoạt động chung và giữ được không khí sinh hoạt gắn kết trong khu dân cư”.

Ở xã Cúc Phương, đồng bào dân tộc Mường chiếm khoảng 50% dân số toàn xã; nhà văn hóa khu dân cư trở thành không gian bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc. Trước đây, xã có 17 thôn với 17 nhà văn hóa, sân chơi thể thao, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng và truyền dạy di sản. Sau sắp xếp đơn vị dân cư, các thôn được tổ chức lại thành 6 bản. Các thiết chế văn hóa hiện có được địa phương rà soát, bố trí và khai thác phù hợp với điều kiện mới.

Đồng chí Đinh Thị Văn, Phó Chủ tịch UBND xã Cúc Phương cho biết: “Việc sắp xếp lại các bản không làm gián đoạn các hoạt động văn hóa truyền thống của cộng đồng. Bên cạnh đó, xã tạo điều kiện để các câu lạc bộ tiếp tục sinh hoạt tại những không gian quen thuộc, nhất là các hoạt động cồng chiêng, múa sạp và truyền dạy văn hóa Mường cho thế hệ trẻ”.

Gắn bó nhiều năm với phong trào văn nghệ, bà Đinh Thị Thoa, 60 tuổi, trú tại bản Sấm cho biết: “Nhà văn hóa là nơi câu lạc bộ duy trì sinh hoạt, tạo điều kiện để các thế hệ cùng tham gia. Người lớn tuổi truyền dạy, lớp trẻ tiếp thu và thực hành, qua đó góp phần gìn giữ, phát huy những nét văn hóa truyền thống của dân tộc Mường”.

Cùng với các hoạt động văn hóa, thể thao, việc đưa sách về cơ sở cũng được duy trì thông qua các đợt luân chuyển sách, tài liệu của Thư viện tỉnh. Hàng vạn bản sách được đưa đến các điểm sinh hoạt văn hóa, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thêm nguồn thông tin ngay tại địa bàn cư trú. Tại các nhà văn hóa xã, phường, thôn, tổ dân phố, tủ sách được sắp xếp theo từng nhóm nội dung như y tế, nông nghiệp, lịch sử địa phương, thuận tiện cho người dân tìm đọc. Các câu lạc bộ, nhóm yêu sách và hoạt động đọc sách, kể chuyện theo sách được tổ chức phù hợp với từng địa bàn, góp phần làm phong phú thêm hoạt động tại các thiết chế văn hóa cơ sở.

Đồng diễn nghệ thuật tại Nhà văn hóa xã Nam Trực.

Thực tiễn đã khẳng định, việc phát huy hiệu quả cơ sở vật chất sẵn có tại các địa phương giúp tiết kiệm ngân sách, tránh lãng phí tài sản công và đáp ứng thiết thực nhu cầu sinh hoạt văn hóa, thể thao, hội họp của người dân ở khu dân cư. Phát huy hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở là nền tảng quan trọng để nâng cao đời sống tinh thần cho người dân, gìn giữ bản sắc văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Trên địa bàn xã Nam Trực, các nhà văn hóa, khu thể thao vẫn được duy trì hoạt động, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân ở từng khu dân cư. Đồng chí Nguyễn Thị Yến, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Nam Trực, cho biết: “Thời gian tới, xã tiếp tục quan tâm duy trì và phát huy hiệu quả các thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở; từng bước hoàn thiện cơ sở vật chất phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, địa phương chú trọng nâng cao chất lượng các hoạt động, tạo điều kiện để người dân có thêm không gian sinh hoạt, tập luyện, giao lưu tại khu dân cư”.

Một buổi luyện tập của CLB văn nghệ xã Xuân Giang.

Còn tại xã Hiển Khánh, những công trình được nhân dân đóng góp đầu tư xây dựng từ trước vẫn tiếp tục phát huy giá trị trong đời sống cộng đồng. Tiêu biểu như thôn Giáp Nhất được hình thành từ xóm Hội, xóm Làng và xóm Đồng. Trước khi sắp xếp, người dân xóm Hội đã huy động khoảng 400 triệu đồng, trong đó 250 triệu đồng bê tông hóa khu thể thao và 150 triệu đồng xây dựng công viên. Khu thể thao rộng khoảng 1.500m², có sân khấu, phục vụ các hoạt động thể dục thể thao và sinh hoạt cộng đồng.

Ông Trần Văn Hạnh, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Giáp Nhất, cho biết: “Sau khi sắp xếp, những công trình này tiếp tục trở thành không gian sinh hoạt chung của người dân trong thôn. Việc kế thừa, sử dụng tốt những cơ sở đã có giúp địa phương tận dụng được nguồn lực đầu tư từ trước, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng hiện nay”.

Một buổi luyện tập võ cổ truyền tại Nhà văn hóa khu dân cư Lựu Phố, tổ dân phố Mỹ Phúc 2, phường Nam Định.

Từ những không gian sinh hoạt ở khu dân cư, phong trào văn hóa, thể thao quần chúng tiếp tục được duy trì và mở rộng trên phạm vi toàn tỉnh. Các địa phương nhân rộng mô hình khu dân cư khỏe mạnh, khuyến khích người dân lựa chọn môn thể thao phù hợp và chủ động tham gia các hoạt động rèn luyện sức khỏe. Năm 2025, toàn tỉnh tổ chức thành công 23 giải thể thao phong trào ở nhiều quy mô, nhóm tuổi. Các xã, phường đồng loạt triển khai Ngày chạy Olympic vì sức khỏe toàn dân, tạo khí thế thi đua sôi nổi.

Trong đó, mạng lưới sân bãi phục vụ các môn thể thao phổ biến tiếp tục được duy trì và phát triển, với 89 sân vận động có khán đài kiên cố, 531 sân bóng đá nhân tạo, cùng hàng nghìn sân bóng chuyền, cầu lông và các môn thể thao khác. Cơ sở vật chất được khai thác gắn với nhu cầu thực tế tại từng địa bàn, góp phần đưa hoạt động thể dục thể thao trở thành nếp sinh hoạt thường xuyên trong đời sống cộng đồng

Để hệ thống thiết chế phát huy hiệu quả, bên cạnh cơ sở vật chất, đội ngũ làm công tác văn hóa ở các cấp cũng giữ vai trò quan trọng trong tổ chức và duy trì hoạt động tại cơ sở. Toàn tỉnh hiện có 500 viên chức làm công tác văn hóa, trong đó 68 người có trình độ thạc sĩ và 319 người có trình độ đại học. Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh có 159 diễn viên, nhạc công; Trung tâm Văn hóa tỉnh có 78 cán bộ, nhân viên. Cán bộ chuyên môn thường xuyên xuống cơ sở tập huấn, hướng dẫn các đội văn nghệ, câu lạc bộ, hỗ trợ xây dựng chương trình và tổ chức hoạt động. Qua đó, nhà văn hóa, khu sinh hoạt cộng đồng có thêm những hoạt động phù hợp, các đội văn nghệ, câu lạc bộ có điều kiện duy trì sinh hoạt và từng bước nâng chất lượng phong trào.

Đồng chí Ngô Thanh Tuân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao cho biết: “Việc sắp xếp đơn vị dân cư tạo điều kiện để các địa phương thống kê, đánh giá toàn bộ hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao và cách thức tổ chức hoạt động tại cơ sở. Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục hướng dẫn các địa phương khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, đồng thời quan tâm đầu tư những nơi còn thiếu, từng bước nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa, thể thao ở cơ sở”.

Múa rồng tại nhà văn hóa xã Nam Trực.

Thực tế cho thấy, cách tổ chức, quản lý và sự tham gia của cộng đồng có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả hoạt động của thiết chế văn hóa. Khi những không gian sẵn có được sử dụng đúng công năng, các câu lạc bộ, nhóm sở thích duy trì sinh hoạt đều đặn, người dân cùng tham gia quản lý và đóng góp cho hoạt động chung, thiết chế văn hóa sẽ tiếp tục phát huy giá trị, đáp ứng nhu cầu nâng cao đời sống tinh thần trong các khu dân cư mới được sắp xếp lại.

Viết Dư