Phát huy hệ giá trị gia đình Việt Nam trong giai đoạn mới: Kế thừa truyền thống và bổ sung giá trị hiện đại phù hợp

Đây là vấn đề cốt lõi của Tọa đàm khoa học “Định hướng, nhiệm vụ, giải pháp phát huy hệ giá trị gia đình Việt Nam gắn với xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong giai đoạn mới” do Ban Tuyên giáo trung ương và Bộ VH,TT&DL phối hợp tổ chức chiều ngày 28/8/2026.

Ông Vũ Hồng Huy, Phó Vụ trưởng Vụ Y tế và Thể thao, Ban Tuyên giáo trung ương phát biểu khai mạc tọa đàm (Ảnh trong bài PV)

Các gia đình hiện đại đang phải chịu nhiều áp lực

Phát biểu tại tọa đàm, ông Phạm Quốc Nhật, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Công tác Gia đình, Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ VH,TT&DL khẳng định gia đình là đơn vị xã hội quan trọng nhất trong việc tạo ra thế hệ mới, tái tạo sức lao động, chăm sóc người đau ốm, người cao tuổi... Xã hội phát triển thì gia đình cũng biến đổi và phát triển với những sắc thái khác nhau.

Tuy nhiên, hiện nay, gia đình Việt Nam đang chịu tác động mạnh mẽ của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định và phát triển bền vững của gia đình như: biến đổi về cấu trúc gia đình, thay đổi vai trò, chức năng của các thành viên, tác động của kinh tế thị trường và mạng xã hội đến các giá trị đạo đức, lối sống.

“Các gia đình hiện đại đang phải chịu những áp lực kinh tế khiến cho quỹ thời gian để quan tâm, chăm sóc đến con cái bị thu hẹp. Điều này dẫn đến rất nhiều hệ lụy.

Theo thống kê của TANDTC, từ ngày 01/7/2023 đến ngày 30/4/2025, các Tòa án đã thụ lý 405.481 vụ án ly hôn theo thủ tục sơ thẩm, trong đó có tới 341.692 vụ ly hôn được xác định có nguyên nhân xuất phát từ bạo lực gia đình, chiếm 92,7%. Đáng chú ý, ly hôn xảy ra nhiều hơn ở khu vực đô thị nơi gia đình thường đối mặt với nhiều khó khăn trong việc áp lực về thu nhập thấp so với chi phí sinh hoạt cao, cân bằng giữa công việc, chăm sóc con cái… Thực trạng trên đặt ra những thách thức đối với công tác gia đình hiện nay”, ông Nhật nêu ví dụ bày tỏ lo ngại.

Ông Phạm Quốc Nhật, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Công tác Gia đình, Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ VH,TT&DL nhấn mạnh việc hoàn thiện thể chế, chính sách là một trong những giải pháp phát triển hệ giá trị gia đình trong giai đoạn mới.

Hệ giá trị gia đình là môi trường đầu tiên hình thành, nuôi dưỡng và hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam

Cũng theo đại diện Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, để khẳng định rõ hơn vai trò của công tác gia đình trong tình hình mới, ngày 7/1/2026, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 80- NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó việc triển khai đồng bộ hệ giá trị gia đình (ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh) là một trong những nhiệm vụ trong việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại. Ngày 2/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1189/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam

Các thành tố của hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất, tác động qua lại và thúc đẩy lẫn nhau trong quá trình phát triển. Trong đó, hệ giá trị gia đình (ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh) là môi trường đầu tiên hình thành, nuôi dưỡng và hoàn thiện nhân cách con người; đồng thời giữ vai trò gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa, đạo đức và nền tảng xã hội từ thế hệ này sang thế hệ khác.

“Có thể nhìn thấy những vấn đề đặt ra đối với việc triển khai hệ giá trị gia đình trong giai đoạn mới, đó là: Yêu cầu hoàn thiện thể chế, chính sách để bảo đảm việc triển khai hệ giá trị gia đình; Sự gia tăng và diễn biến phức tạp của các vấn đề xã hội trong gia đình; Thách thức từ chuyển đổi số. Từ đó, có các giải pháp phát triển hệ giá trị gia đình trong giai đoạn mới”, ông Nhật nhấn mạnh.

Một trong những giải pháp phát triển hệ giá trị gia đình trong giai đoạn mới là hoàn thiện thể chế, chính sách để bảo đảm việc triển khai đồng bộ các hệ giá trị. “Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định hệ giá trị gia đình là một trong bốn hệ giá trị nền tảng trong phát triển văn hóa, đòi hỏi công tác gia đình phải chuyển từ cách tiếp cận đơn ngành sang tiếp cận đa ngành, đặt gia đình trong mối quan hệ hữu cơ với phát triển văn hóa, phát triển con người và an sinh xã hội. Trong bối cảnh các vấn đề của gia đình ngày càng có tính liên ngành, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách về gia đình theo hướng đồng bộ, thống nhất, khả thi và phù hợp với những biến đổi mới của xã hội. Trọng tâm là hoàn thiện các chính sách về phòng, chống bạo lực gia đình; bảo vệ trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương; đồng thời nghiên cứu bổ sung hoặc hoàn thiện các quy định nhằm nhận diện, phòng ngừa và xử lý hành vi bạo lực, kiểm soát, quấy rối, xâm hại thành viên gia đình trên môi trường số…”, đại diện Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện nhấn mạnh.

Phát huy hệ giá trị gia đình Việt Nam trong giai đoạn mới cần kế thừa giá trị truyền thống và bổ sung giá trị phù hợp với yêu cầu của xã hội hiện đại

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Tiến Thư, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh, sau khi Nghị quyết 80-NQ/TW đã xác định rõ bốn giá trị gia đình, cần nghiên cứu khung thực hành để chuyển các khái niệm khái quát thành nhóm hành vi có thể nhận diện.

Khung này không nên trở thành bảng chấm điểm hành chính. “Ấm no” có thể gắn với sinh kế, sức khỏe, giáo dục, quản trị tài chính và chia sẻ trách nhiệm; “hạnh phúc” với tôn trọng, lắng nghe, an toàn và không bạo lực; “tiến bộ” với bình đẳng, học tập, tôn trọng quyền và thích ứng; “văn minh” với pháp luật, ứng xử, trách nhiệm cộng đồng, môi trường và văn hóa số. Mục tiêu là giúp gia đình nhận biết giá trị cần được thể hiện bằng hành vi nào trong đời sống hằng ngày… Đối với thế hệ trẻ, không nên chỉ yêu cầu tiếp nhận “giá trị truyền thống” theo nghĩa thụ động, mà cần tạo điều kiện để họ thực hành giá trị trong bối cảnh mới: nghĩa tình qua tình nguyện; yêu nước qua học tập, lao động, sáng tạo; hiếu thảo qua chăm sóc; trách nhiệm qua bảo vệ môi trường và thượng tôn pháp luật; văn minh qua hành vi số.

Tọa đàm khoa học “Định hướng, nhiệm vụ, giải pháp phát huy hệ giá trị gia đình Việt Nam gắn với xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong giai đoạn mới” do Ban Tuyên giáo trung ương và Bộ VH,TT&DL phối hợp tổ chức chiều ngày 28/8/2026.

“Trước hết, cần phải khẳng định hệ giá trị gia đình Việt Nam có mối quan hệ chặt chẽ với chuẩn mực con người Việt Nam. Đây là mối quan hệ qua lại, hai chiều, gắn bó chặt chẽ, bổ sung và chuyển hóa lẫn nhau giữa môi trường hình thành con người và phẩm chất của chủ thể xây dựng gia đình”, TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam khẳng định.

Theo TS. Nguyễn Đình Tuấn, phát huy hệ giá trị gia đình Việt Nam trong giai đoạn mới cần được triển khai theo hướng kế thừa các giá trị truyền thống tốt đẹp, đồng thời đổi mới và bổ sung các giá trị phù hợp với yêu cầu của xã hội hiện đại; lấy xây dựng gia đình hạnh phúc, bình đẳng, tiến bộ làm nền tảng và xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện làm mục tiêu, qua đó tạo nền tảng văn hóa - xã hội cho phát triển đất nước bền vững.

Hồng Minh