Phát hiện sớm để tiến tới chấm dứt bệnh lao

Năm 2026, Việt Nam chọn chủ đề Ngày Thế giới phòng, chốnglao là “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”. Theo đó, cùng với cả nước, tỉnh sẽ đẩy mạnh các giải pháp phát hiện sớm, điều trị hiệu quả, hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030.

Sàng lọc bệnh lao gắn với khám sức khỏe định kỳ

Cán bộ y tế Bệnh viện Phổi Khánh Hòa thực hiện công đoạn xét nghiệm sinh học phân tử GeneXpert phát hiện nhanh vi khuẩn lao và tình trạng kháng thuốc.

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, Việt Nam hiện đứng thứ 12 trong 30 nước có số người mắc bệnh lao cao và đứng thứ 10 trong số các quốc gia có gánh nặng bệnh lao kháng đa thuốc cao trên toàn cầu. Ước tính mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 184.000 ca bệnh lao mới và hơn 12.000 trường hợp tử vong liên quan đến căn bệnh này. Theo số liệu của Chương trình Chống lao quốc gia, năm 2025, cả nước phát hiện hơn 119.000 bệnh nhân lao (chiếm khoảng 63% số ca mắc trong cộng đồng). Điều này cho thấy những nỗ lực phát hiện bệnh; đồng thời phản ánh gánh nặng dịch tễ vẫn ở mức cao và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì, tăng cường các biện pháp phòng, chống bệnh lao một cách bền vững.

Cán bộ y tế Bệnh viện Phổi Khánh Hòa lấy mẫu thực hiện các xét nghiệm lao.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam xác định công tác phòng, chống bệnh lao theo hướng nhấn mạnh vai trò của phát hiện sớm, gắn với khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Qua đó, góp phần giảm lây nhiễm trong cộng đồng và nâng cao hiệu quả điều trị. Tiến sĩ, bác sĩ Đinh Văn Lượng - Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương khẳng định, đây là bước cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”. Theo đó, từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần. Theo đề xuất của Chương trình Chống lao quốc gia, trong các đợt khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc, người dân sẽ được chụp X-quang và xét nghiệm GeneXpert nhằm phát hiện sớm bệnh lao. Tất cả các trường hợp có dấu hiệu nghi mắc bệnh lao đều được chỉ định xét nghiệm để xác định bệnh. Người bệnh sau khi được phát hiện sẽ được thu nhận, quản lý và điều trị theo hệ thống của Chương trình Chống lao quốc gia. Qua đó, góp phần kiểm soát hiệu quả bệnh lao và hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao tại Việt Nam.

Phát hiện sớm và điều trị triệt để

Cán bộ y tế khám sàng lọc lao tại cộng đồng cho người dân khu vực Ninh Hòa.

Với thực trạng bệnh lao diễn biến phức tạp, mới đây, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch hoạt động phòng, chống bệnh lao giai đoạn 2026 - 2030 trên địa bàn tỉnh. Theo đó, đến năm 2030, tỉnh phấn đấu giảm tỷ lệ mắc bệnh lao xuống còn dưới 85 ca/100.000 dân; tỷ lệ điều trị thành công đạt hơn 90%; tỷ lệ tử vong do bệnh lao giảm còn dưới 5 ca/100.000 dân; kiểm soát tỷ lệ bệnh nhân bỏ điều trị dưới 3% và khống chế tỷ lệ bệnh lao kháng đa thuốc dưới 5%. Bác sĩ Trịnh Ngọc Hiệp - Phó Giám đốc Sở Y tế cho biết: “Để tiến tới mục tiêu loại trừ bệnh lao vào năm 2030, tỉnh xác định giải pháp then chốt là phát hiện sớm và điều trị triệt để. Trong đó, việc lồng ghép khám sàng lọc bệnh lao vào khám sức khỏe định kỳ cho người dân sẽ giúp phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn sớm, kể cả những trường hợp chưa có triệu chứng”.

Chụp X-quang di động tại cộng đồng tầm soát lao cho người dân khu vực Ninh Hòa.

Theo kế hoạch nêu trên, bên cạnh tăng cường công tác truyền thông, tỉnh đẩy mạnh lồng ghép sàng lọc lao trong khám sức khỏe định kỳ; triển khai các chiến dịch sàng lọc chủ động theo chiến lược “2X” (X-quang - Xpert) hằng năm cho người tiếp xúc gần với bệnh nhân, các nhóm nguy cơ cao. Đồng thời, tăng cường năng lực chẩn đoán, đặc biệt với các trường hợp không triệu chứng thông qua mở rộng tiếp cận chụp X-quang kỹ thuật số tại cộng đồng và cơ sở y tế, kết hợp ứng dụng phần mềm hỗ trợ đọc phim, sử dụng xét nghiệm sinh học phân tử nhanh để chẩn đoán ban đầu. Trong điều trị, tỉnh hướng đến hỗ trợ toàn diện cho người bệnh nhằm nâng cao tỷ lệ khỏi bệnh. Đồng thời, mở rộng việc phân tuyến điều trị, áp dụng các phác đồ mới, đặc biệt là phác đồ ngắn hạn cho bệnh nhân lao kháng thuốc nhằm giảm gánh nặng chi phí và hạn chế tình trạng bỏ điều trị. Bên cạnh đó, tỉnh tập trung mở rộng mạng lưới sàng lọc và chẩn đoán bệnh lao. Các đơn vị y tế sẽ được trang bị máy GeneXpert, từng bước thay thế phương pháp truyền thống và đầu tư thêm thiết bị phục vụ phát hiện và điều trị bệnh lao kháng thuốc. Cùng với đó, tỉnh chú trọng đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ y tế các tuyến…

Với kế hoạch cụ thể, đồng bộ, tỉnh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu kiểm soát và tiến tới loại trừ bệnh lao vào năm 2030. Để đạt mục tiêu này, rất cần sự chung tay của toàn xã hội, đặc biệt là ý thức chủ động khám sức khỏe định kỳ của mỗi người dân.

THẢO LY