Pháp luật Việt Nam trước những yêu cầu mới

Luật Xây dựng 2025 mở thêm cơ chế

Luật Xây dựng 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế Luật Xây dựng 2014. Luật mới thể hiện sự thay đổi trong phương thức quản lý hoạt động xây dựng theo hướng giảm cơ chế phê duyệt trước và tăng cường giám sát sau.

Đối với hợp đồng xây dựng, Điều 86 tạo cơ sở pháp lý cho việc thỏa thuận về mức thiệt hại được xác định trước; khoản 5 Điều 86 quy định về các cơ chế giải quyết tranh chấp.

Bộ luật Dân sự được áp dụng đối với những vấn đề Luật Xây dựng không quy định. Các quy định chuyển tiếp đối với hợp đồng được ký trước ngày luật mới có hiệu lực cũng cần được lưu ý trong quá trình áp dụng.

Hội thảo do Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) và Công ty Luật YKVN phối hợp tổ chức.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế Ban xử lý tranh chấp (Dispute Board).

Ông Nguyễn Nam Trung - Chủ tịch Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN), Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc Tế Việt Nam - Chi nhánh TP.HCM (VIAC) cho biết, Luật Xây dựng 2025 và Nghị định 210/2026/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho việc áp dụng cơ chế này tại Việt Nam.

Ban xử lý tranh chấp cho phép các bên xử lý những bất đồng phát sinh trong quá trình thực hiện dự án, qua đó hạn chế nguy cơ tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ và chi phí công trình.

Tuy nhiên, để cơ chế này được áp dụng rộng rãi, Việt Nam cần tiếp tục đào tạo đội ngũ chuyên gia, hoàn thiện hướng dẫn và triển khai các dự án thí điểm để tổng kết thực tiễn.

Cùng với đó, quy định về bồi thường thiệt hại được thỏa thuận trước tại Điều 86.2 cũng đặt ra những vấn đề cần tiếp tục làm rõ.

Cùng với những thay đổi trong pháp luật xây dựng, hoạt động trọng tài tại Việt Nam cũng đang đứng trước yêu cầu mới khi các tranh chấp ngày càng đa dạng, phức tạp và có giá trị lớn hơn.

Các chuyên gia trao đổi tại hội thảo.

Sự phát triển của hoạt động đầu tư, kinh doanh kéo theo những thay đổi trong nhu cầu giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Điều này đòi hỏi các tổ chức trọng tài tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động và khả năng đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp.

Theo Tiến sĩ Đặng Xuân Hợp - Trưởng Ban Cố vấn, Trọng tài viên VIAC, số vụ việc có giá trị lớn ngày càng nhiều, các bên tranh chấp ngày càng chuyên nghiệp. Các tổ chức trọng tài tiếp tục hoàn thiện quy tắc, phương thức quản lý vụ việc, trong khi nhận thức của tòa án đối với hoạt động trọng tài cũng có những chuyển biến.

Việc hình thành Trung tâm tài chính quốc tế cũng đặt ra yêu cầu về các thiết chế giải quyết tranh chấp phù hợp. Chuyên gia cho rằng các cơ chế chuyên biệt cần hướng tới việc tạo dựng môi trường pháp lý tin cậy cho hoạt động tài chính và đầu tư quốc tế.

Những nội dung trên được các chuyên gia phân tích tại hội thảo “Let’s Talk About Vietnam: Arbitration Reform, VIFC & Construction Law 2025” trong khuôn khổ Singapore Convention Week 2026.

AI buộc nghề luật thay đổi cách làm việc

Trong khi pháp luật tiếp tục hoàn thiện các cơ chế giải quyết tranh chấp, AI đang tác động trực tiếp đến cách thức luật sư thực hiện công việc hàng ngày.

Từ tìm kiếm văn bản, xử lý hồ sơ đến hỗ trợ phân tích, soạn thảo, những công việc trước đây đòi hỏi luật sư và chuyên viên pháp lý dành nhiều thời gian nay có thể được công nghệ hỗ trợ trong thời gian ngắn.

Quy mô đội ngũ lớn cùng lượng hồ sơ và nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý ngày càng đa dạng khiến việc ứng dụng công nghệ trở thành yêu cầu rõ nét hơn.

AI có thể giúp luật sư xử lý lượng tài liệu lớn, nhưng tốc độ xử lý cao cũng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về kiểm chứng, bảo mật và trách nhiệm nghề nghiệp.

Luật gia, luật sư Đặng Đình Thịnh - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Luật gia Việt Nam phát biểu tại tọa đàm “AI tác động thế nào đến nghề luật?”.

Theo luật gia, luật sư Đặng Đình Thịnh - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Luật gia Việt Nam, AI không còn là câu chuyện của tương lai mà đã tác động trực tiếp đến cách con người học tập, làm việc và ra quyết định.

Trong nghề luật, AI có thể hỗ trợ tìm kiếm điều khoản, đối chiếu văn bản, phân loại tài liệu và xác định những vấn đề cần lưu ý. Nhờ đó, luật sư có thêm thời gian tập trung vào đánh giá tình tiết, xây dựng phương án pháp lý, làm việc với khách hàng và tham gia tố tụng.

Tuy nhiên, ông Đặng Đình Thịnh nhấn mạnh: “AI không làm giảm vai trò của luật sư. AI buộc luật sư phải nâng tầm vai trò của mình”.

Theo ông, phía sau một hồ sơ pháp lý còn có quyền lợi, tài sản, danh dự và nhiều khi là số phận của một con người. AI có thể cung cấp thông tin nhưng không thể thay luật sư đánh giá toàn bộ tình tiết, lựa chọn hướng xử lý và chịu trách nhiệm về lời tư vấn.

Tiến sĩ Trần Công Phàn, Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cho rằng AI có thể hỗ trợ đội ngũ luật gia trong xây dựng chính sách, pháp luật, phổ biến pháp luật, tư vấn, trợ giúp pháp lý và hòa giải. Tuy nhiên, tính chính xác, khả năng kiểm soát và bảo mật thông tin phải được đặt lên hàng đầu.

Rủi ro đáng chú ý nằm ở việc AI có thể đưa ra thông tin sai nhưng được trình bày rất mạch lạc. Tiến sĩ Trần Quý, Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam nhấn mạnh, tốc độ của AI không đồng nghĩa với độ chính xác. Kết quả sai có thể xuất phát từ dữ liệu cung cấp hoặc cách người dùng đặt câu hỏi.

AI buộc nghề luật thay đổi cách làm việc. Ảnh minh họa.

Trong lĩnh vực pháp luật, nếu không kiểm chứng, một quy định đã hết hiệu lực, một điều khoản không phù hợp hoặc thậm chí một án lệ không tồn tại vẫn có thể được đưa vào quá trình tư vấn.

Có thể thấy rằng, AI giúp luật sư xử lý nhiều hồ sơ hơn nhưng trách nhiệm nghề nghiệp không vì thế giảm đi. Khi một công cụ có thể hỗ trợ xử lý khối lượng tài liệu rất lớn, bất kỳ sai sót nào trong quá trình kiểm tra cũng có nguy cơ được nhân lên trên nhiều sản phẩm.

AI thường đưa ra câu trả lời mang tính khái quát, trong khi mỗi vụ việc pháp lý lại phụ thuộc vào nhiều tình tiết riêng biệt. Vì vậy, người hành nghề không thể phó mặc kết quả cho công nghệ mà phải kiểm tra, đối chiếu lại thông tin.

Các luật sư cho rằng việc ứng dụng AI cần đi cùng yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo mật thông tin khách hàng, kiểm chứng nội dung và tuân thủ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Kim Sáng