Pháo đài Kostiantynivka: Trận chiến định đoạt số phận Donbass

Giữa lúc Ukraine tăng cường làn sóng tấn công vào các nhà máy lọc dầu Nga, ngay tại Donbass, trận chiến giành vành đai pháo đài huyền thoại Kostiantynivka đã thực sự bắt đầu.

Theo tờ Kyiv Independent, các lực lượng Nga đã chọc thủng tuyến phòng thủ để tiến vào TP Kostiantynivka ở tỉnh Donetsk và đang từng bước áp đảo khu vực đô thị này.

Trong suốt cuộc chiến tranh toàn diện, bất chấp mọi nỗ lực tấn công từ phía đông, phía bắc và phía nam, các lực lượng Nga vẫn bị chặn lại ở những tuyến tiếp cận các thành phố này. Tuy nhiên, điều đó giờ đây đã thay đổi.

Cảnh sát Quốc gia Ukraine kiểm tra một hố bom gần một tòa nhà bị phá hủy ở tỉnh Donetsk ngày 28-4. Ảnh: THE KYIV INDEPENDENT

Trung tâm cuộc chiến

Từng có dân số hơn 100.000 người, Kostiantynivka đã là một trung tâm hậu cần tiền phương cho nỗ lực chiến tranh của Ukraine kể từ năm 2014, trong bối cảnh các thành phố lân cận là Toretsk và Horlivka nằm trên đường ranh giới tiếp xúc với các lực lượng do Nga hậu thuẫn.

Trong những năm đầu của cuộc chiến tranh toàn diện, thành phố này càng trở nên quan trọng đối với Ukraine trong bối cảnh các trận chiến tiêu hao khốc liệt diễn ra tại thành phố Bakhmut ở gần đó.

Trong suốt năm 2024, chiến tuyến dần áp sát Kostiantynivka từ hai hướng khi các lực lượng Nga tiến vào Toretsk ở phía đông nam và Chasiv Yar ở phía đông bắc.

Một tuyến đường được che phủ bằng lưới chống UAV giữa khu vực Druzhkivka và Olexiivo-Druzhkivka, tỉnh Donetsk ngày 24-4. Ảnh: THE KYIV INDEPENDENT

Đến năm 2025, tình hình bắt đầu xấu đi từng bước khi các lực lượng Nga hoàn tất việc kiểm soát Toretsk, đồng thời vượt qua kênh đào Siverskyi Donets–Donbas ở phía đông Kostiantynivka. Trong nhiều năm, tuyến kênh này đã tạo thành một phòng tuyến tự nhiên thuận lợi cho Ukraine.

Trong khi đó, các cuộc giao tranh dữ dội tại những khu vực khác trên mặt trận khiến Kostiantynivka dần bị bộ chỉ huy Ukraine giảm mức độ ưu tiên. Lữ đoàn Azov tinh nhuệ đã được điều động sang đối phó chiến dịch tấn công của Nga nhằm vào TP Dobropillia ở phía tây.

Tương tự Pokrosk, tình hình tại Kostiantynivka trong năm 2025 chứng kiến hệ thống hậu cần tiền tuyến của Ukraine suy yếu nghiêm trọng. Một trong những nguyên nhân chính là việc Nga triển khai đơn vị UAV tinh nhuệ Rubicon tới khu vực này từ tháng 4-2025, khiến các tuyến tiếp tế và hoạt động vận chuyển của Ukraine ngày càng bị đe dọa.

Ngay trong tháng đó, những UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) sử dụng cáp quang đầu tiên đã bắt đầu xuất hiện trên bầu trời thành phố, sau đó nhanh chóng trở nên quen thuộc trên toàn mặt trận.

Trong phần còn lại của năm 2025, tình hình hậu cần tiếp tục xấu đi đối với lực lượng Ukraine tại Kostiantynivka. Đến mùa đông, theo lời các binh sĩ chiến đấu tại khu vực này, gần như không còn phương tiện nào và chỉ rất ít phương tiện mặt đất không người lái (UGV) có thể ra vào thành phố mà không bị tấn công.

Vào thời điểm đó, bộ binh Ukraine vẫn giữ được các vị trí ở vùng ngoại ô phía đông và phía nam thành phố. Tuy nhiên, cũng như tại nhiều điểm nóng khác trên toàn mặt trận, nhiều đơn vị đã bị cô lập đến mức gần như không còn cơ hội trụ vững.

Việc luân chuyển quân bằng phương tiện cơ giới đã trở nên bất khả thi, công tác sơ tán thương binh cũng vậy. Ngay cả các UAV ném bom hạng nặng mà Ukraine sử dụng để tiếp tế cho lực lượng bộ binh ở tuyến đầu cũng ngày càng thường xuyên bị đánh chặn.

Thâm nhập và áp đảo

Trong suốt mùa đông, khi hệ thống phòng thủ của Ukraine trên phần lớn các mặt trận dần ổn định hơn, những toán quân thâm nhập đầu tiên của Nga bắt đầu len lỏi vào các khu dân cư thưa thớt ở vùng ven Kostiantynivka, theo Kyiv Independent.

Tận dụng thời tiết xấu và những khoảng trống ngày càng lớn giữa các vị trí của Ukraine, binh sĩ Nga ẩn náu trong tầng hầm các ngôi nhà, tìm cách tập kết lực lượng rồi tiếp tục tiến sâu hơn.

Bước sang mùa xuân, tình hình tiếp tục xấu đi. Đến tháng 5-2025, "pháo đài" Kostiantynivka thực tế đã bị chọc thủng.

Theo Kyiv Independent, lợi dụng sự yếu kém của một số đơn vị Ukraine, như Lữ đoàn Cơ giới số 156 mới được thành lập, các nhóm thâm nhập của Nga tiến quân mạnh mẽ thay vì chỉ là các nhóm nhỏ ban đầu.

Hãng truyền thông Ukraine Hromadske đưa tin rằng binh sĩ Nga đã tràn qua khu vực do Lữ đoàn 156 phụ trách, tiến dọc nửa phía tây TP Kostiantynivka và áp sát cửa ngõ phía bắc.

Một đợt thâm nhập quy mô lớn tương tự cũng được các nhóm tình báo nguồn mở ghi nhận và lập bản đồ ở nửa phía đông thành phố, trong đó có nhóm phân tích uy tín DeepState.

Các xe bọc thép của Ukraine trên tuyến đường dẫn tới Kostiantynivka, tỉnh Donetsk, ngày 20-5. Ảnh: THE KYIV INDEPENDENT

Đầu tháng 6-2025, Bộ tư lệnh Quân đoàn số 19, đơn vị phụ trách phòng thủ thành phố, thừa nhận đã có hơn 100 binh sĩ Nga hiện diện bên trong khu vực đô thị Kostiantynivka, đồng thời lặp lại nhận định quen thuộc rằng tình hình "khó khăn nhưng vẫn trong tầm kiểm soát".

Hiện nay, bộ binh Ukraine cùng một số đơn vị UAV vẫn tiếp tục bám trụ tại nhiều vị trí trong thành phố. Tuy nhiên, những đoạn video được định vị địa lý xuất hiện trên mạng cho thấy sự hiện diện của binh sĩ Nga ngày càng nhiều hơn.

Giới quan sát cho rằng có thể so sánh Kostiantynivka với cách trận chiến ở Pokrovsk đi đến hồi kết.

Khi nhóm khoảng 50 binh sĩ Nga đầu tiên thâm nhập vào thành phố vào mùa hè năm 2025, Ukraine vẫn có thể, dù rất khó khăn, sử dụng các đơn vị xung kích và lực lượng đặc nhiệm để bịt lỗ hổng và khôi phục một tuyến phòng thủ liền mạch.

Nhưng chỉ vài tháng sau, khi quân Nga một lần nữa chọc thủng phòng tuyến với lực lượng hơn 100 người, chiến thuật thâm nhập đã đạt tới quy mô đủ lớn để tạo bước ngoặt, rồi chuyển thành quá trình áp đảo dần toàn bộ khu vực đô thị của thành phố.

Đó dường như cũng chính là điều đang diễn ra tại Kostiantynivka, đồng thời có thể là lời cảnh báo về tương lai của chiến thuật tác chiến đô thị trên chiến trường Ukraine, nơi UAV ngày càng hiện diện dày đặc.

Trong năm 2026, Ukraine - đặc biệt là lực lượng UAV - đã ngày càng hiệu quả trong việc ngăn chặn ngay cả những nhóm thâm nhập nhỏ nhất của Nga, đôi khi chỉ gồm một hoặc hai người, tiến qua cánh đồng, hàng cây hoặc các ngôi làng.

Tuy nhiên, trong môi trường đô thị, nơi có vô số vị trí che chắn khỏi tầm quan sát và hỏa lực, dân cư ngày càng thưa vắng, đồng thời không còn một tuyến đầu rõ ràng được bộ binh Ukraine kiểm soát liên tục, việc thâm nhập, tập kết lực lượng và tiếp tục tiến sâu vào bên trong trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.

Bộc lộ các hạn chế

Kostiantynivka cũng cho thấy rằng, dù Ukraine ngày càng đạt nhiều thành công với UAV từ cấp chiến thuật, tầm tấn công trung gian cho tới các đòn đánh sâu vào hậu phương đối phương, các lữ đoàn cơ động thông thường chịu trách nhiệm giữ tuyến đầu trên thực địa vẫn đang bị căng kéo quá mức.

Những đơn vị mạnh hơn, thuộc các quân đoàn có uy tín và được bảo đảm nguồn lực tốt như Quân đoàn Azov, Quân đoàn số 3 hay Quân đoàn số 7 của Lực lượng Đổ bộ Đường không tại khu vực Pokrovsk, có thể phòng thủ hiệu quả ở những đoạn mặt trận trọng yếu. Tuy nhiên, họ không thể bao quát toàn bộ chiến tuyến.

Trong khi đó, quân đội Nga vẫn cho thấy khả năng tìm kiếm và khai thác các điểm yếu trong hệ thống phòng thủ của Ukraine.

Dù bị ảnh hưởng do việc mất quyền tiếp cận Starlink, lực lượng UAV của Nga vẫn đủ sức tạo ra những "vùng sát thương" tại các khu vực mặt trận mà họ tập trung hỏa lực, khiến nhiệm vụ phòng thủ của Ukraine trở nên vô cùng gian nan.

Tuy vậy, Ukraine vẫn còn một lợi thế nhất định. Phần lớn hỏa lực chiến thuật của nước này đến từ các đơn vị UAV tinh nhuệ, đặc biệt là thuộc Lực lượng Hệ thống Không người lái. Nhờ đó, Kiev vẫn có khả năng tăng cường phòng thủ cho khu vực Kostiantynivka bằng cách điều động các đơn vị UAV hàng đầu từ những mặt trận ổn định hơn tới đây.

THẢO VY