Phân định rõ trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong giải quyết yêu cầu bồi thường

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu Quốc hội tập trung phân tích, đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời nâng cao kỷ cương, kỷ luật công vụ. Các đại biểu cho rằng, việc hoàn thiện Luật cần hướng tới ba yêu cầu: mở rộng thực chất quyền được bồi thường, phân định rõ trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong giải quyết yêu cầu bồi thường và đơn giản hóa tối đa thủ tục cho người bị thiệt hại.

Đại biểu Quốc hội Đà Nẵng Nguyễn Phi Hùng phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Phát biểu thảo luận về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu Nguyễn Phi Hùng (Đà Nẵng) chỉ ra, pháp luật hiện hành chưa quy định rõ trường hợp cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền không thi hành, chậm thi hành hoặc thi hành không đầy đủ bản án, quyết định hành chính đã có hiệu lực pháp luật của tòa án, mà gây thiệt hại cho người dân. Nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý này, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai, đại biểu đề nghị bổ sung trường hợp trên vào phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể các căn cứ xác định lý do chính đáng và thời hạn chậm thi hành bản án, quyết định hành chính của tòa án.

Phân tích bản chất pháp lý của dự thảo Luật, đại biểu Trương Thị Diệu Thúy (Đồng Nai) bày tỏ sự không đồng tình với quan điểm coi đây chỉ là luật về mặt thủ tục, mà khẳng định Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước phải vừa là luật thủ tục, vừa là luật nội dung vì dự thảo vừa xác định phạm vi bồi thường, vừa xác định quy trình giải quyết. Đại biểu Thúy lo ngại việc dẫn chiếu qua lại giữa Luật Quản lý thuế và Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước có thể gây ra khoảng trống pháp lý, đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ việc công chức thuế tham mưu xây dựng văn bản hướng dẫn thi hành gây thiệt hại thì có phải bồi thường hay không?

Liên quan đến thời hạn có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường, đại biểu Thái Thị An Chung (Nghệ An) đề nghị cần cân nhắc kỹ việc dự thảo tăng thời gian từ 15 ngày lên 60 ngày bởi việc kéo dài này sẽ làm chậm thời điểm thực hiện nghĩa vụ bồi thường của Nhà nước, gây ảnh hưởng đến người bị thiệt hại vốn đã phải trải qua một quá trình giải quyết kéo dài. Chỉ nên quy định thời hạn tối đa là 30 ngày tương tự như quyết định giải quyết khiếu nại hành chính.

Bên cạnh đó, vấn đề xác định mức hoàn trả và miễn hoàn trả đối với người thi hành công vụ gây thiệt hại cũng nhận được nhiều ý kiến thảo luận từ các đại biểu Quốc hội. Nhằm tăng tính răn đe và tránh tâm lý ỷ lại vào ngân sách nhà nước, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) đề xuất nâng mức trần hoàn trả từ tối đa 50% lên đến 70% số tiền bồi thường đối với trường hợp người thi hành công vụ có lỗi cố ý nghiêm trọng. Đánh giá cao tính nhân văn của quy định miễn hoàn trả cho người có lỗi vô ý gặp hoàn cảnh đặc biệt hoặc lập công lớn, song đại biểu Yến Nhi kiến nghị cơ quan soạn thảo cần quy định chi tiết thế nào là "lập công lớn" để tránh việc áp dụng tùy tiện, thiếu khách quan trong thực tiễn.

Để bảo vệ và tạo động lực cho cán bộ năng động, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đại biểu Nguyễn Phi Hùng (Đà Nẵng) đề xuất bổ sung cơ chế miễn trách nhiệm hoàn trả đối với các thiệt hại phát sinh từ rủi ro khách quan trong quá trình thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo, thử nghiệm có kiểm soát đã được phê duyệt, với điều kiện người thi hành công vụ đã tuân thủ đầy đủ quy trình và hoàn toàn không có hành vi vụ lợi.

Thảo luận chi tiết về việc xác định giá trị bồi thường và bảo đảm nguồn lực tài chính thực hiện chi trả, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) cho rằng, việc áp dụng cứng nhắc thời điểm thụ lý hồ sơ để tính giá trị thiệt hại có thể gây thiệt thòi rất lớn cho người dân đối với các tài sản có biến động giá trị lớn theo thị trường như bất động sản, cổ phiếu. Từ đó đại biểu đề xuất cho phép cập nhật giá trị tài sản tại thời điểm hoàn tất thương lượng hoặc xét xử sơ thẩm nếu giá trị thị trường biến động từ 20% trở lên.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Đối với kinh phí thực hiện bồi thường, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) góp ý không nên phân tán việc lập dự toán cho từng cơ quan nhà nước vì tần suất phát sinh trách nhiệm bồi thường thấp và rất khó dự báo chính xác, thay vào đó cần duy trì một đầu mối dự toán tương đối tập trung tại cơ quan tài chính ở trung ương và địa phương, đồng thời phải xác lập rõ nguyên tắc cấp bổ sung kinh phí kịp thời để không trở thành lý do kéo dài quyền nhận tiền của người được bồi thường. Ngoài ra, đại biểu Dương Khắc Mai cũng đề nghị xem xét lại quy định bồi thường đối với hành vi cố ý cung cấp thông tin sai lệch, nhấn mạnh rằng việc đính chính chỉ là biện pháp khắc phục nhằm hạn chế thiệt hại phát sinh thêm chứ không thể làm biến mất phần thiệt hại thực tế đã xảy ra trước đó.

Nhằm đảm bảo tính minh bạch và bảo vệ tối đa quyền lợi của người bị thiệt hại, đại biểu Nguyễn Phi Hùng kiến nghị cần xóa bỏ tính chất "khép kín" trong quản lý, kiểm tra nội bộ bằng cách bổ sung quy định rõ ràng về vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng như quyền giám sát trực tiếp của nhân dân đối với hoạt động giải quyết bồi thường. Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cũng đề xuất bổ sung nguyên tắc xử lý trong trường hợp tài liệu, chứng cứ thuộc trách nhiệm quản lý của cơ quan nhà nước nhưng bị mất, thất lạc hoặc không thể cung cấp nhằm bảo đảm người dân thực sự nhận được khoản bồi thường xứng đáng.

Kết thúc phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã phát biểu giải trình, làm rõ các vấn đề được các đại biểu Quốc hội quan tâm.

Việt Đức (TTXVN)