Phân bổ 511 triệu tấn CO2 cho 110 cơ sở phát thải lớn, sàn giao dịch carbon chính thức vận hành

Hơn 511 triệu tấn tài sản carbon và giao dịch khởi động trên HNX

Căn cứ theo Quyết định số 699 của Bộ Tài nguyên và Môi trường để cụ thể hóa Quyết định 263 của Thủ tướng Chính phủ, 110 cơ sở phát thải lớn đã được thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải cho giai đoạn 2025-2026. Tổng hạn ngạch cho chu kỳ tuân thủ này đạt 511.473.846 tấn CO2 tương đương (tCO2e), với thời hạn giao dịch kéo dài đến ngày 24/12/2027. Danh sách thí điểm bao gồm 51 nhà máy xi măng, 34 nhà máy nhiệt điện và 25 cơ sở sắt thép, đóng vai trò tạo nguồn cung cầu chủ lực cho thị trường sơ cấp ban đầu.

Trong giai đoạn này, toàn bộ lượng hạn ngạch được phân bổ miễn phí để giúp cộng đồng doanh nghiệp tránh cú sốc chi phí đột ngột và có thời gian làm quen với hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV). Sàn giao dịch carbon tại HNX hiện vận hành dựa trên khung pháp lý của Nghị định 06/2022, Nghị định 119/2025 và Nghị định 29/2026. Dữ liệu giao dịch ghi nhận trong tháng 06/2026, mã hạn ngạch VN2025 đạt khối lượng 1.210 tCO2e với tổng giá trị 161,66 triệu đồng. Dù khối lượng giao dịch tạm thời chững lại trong tháng 7 và tháng 8, cơ chế định giá carbon đã chính thức hình thành, cho phép doanh nghiệp lượng hóa phát thải thành giá trị tài chính thực tế.

Lộ trình tiến tới năm 2050 và yêu cầu tái cấu trúc quản trị doanh nghiệp

Thị trường carbon vận hành biến việc phát thải từ trách nhiệm môi trường thuần túy thành một cấu phần của quản trị tài chính. Để tham gia hiệu quả, các đơn vị cần hoàn thiện số liệu kiểm kê khí nhà kính được thẩm định độc lập, vì vị thế giao dịch phụ thuộc hoàn toàn vào mức chênh lệch giữa phát thải thực tế và hạn ngạch được giao. Nếu thiếu hệ thống MRV chuẩn xác, doanh nghiệp không thể xác định vị thế dư hay thiếu và không đủ điều kiện pháp lý để thực hiện các giao dịch trên sàn.

Cùng với đó, việc theo dõi liên tục vị thế hạn ngạch giúp doanh nghiệp chủ động lựa chọn thời điểm giao dịch tối ưu, tránh rủi ro phải mua với chi phí cao vào cuối kỳ tuân thủ. Các tổ chức cũng cần xây dựng kế hoạch giảm phát thải dựa trên phân tích tương quan chi phí và lợi ích kinh tế. Khi mỗi tấn CO2e đã có mức định giá thị trường, doanh nghiệp sẽ ưu tiên đầu tư giải pháp công nghệ nếu chi phí chuyển đổi thấp hơn giá mua hạn ngạch, hoặc lựa chọn mua thêm quyền phát thải nếu chi phí nâng cấp quá đắt đỏ.

Giai đoạn thí điểm thị trường carbon trong nước kéo dài đến hết năm 2028 trước khi bước vào vận hành chính thức trên quy mô toàn quốc từ năm 2029. Toàn bộ lộ trình này phục vụ mục tiêu quốc gia về việc đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 theo cam kết quốc tế. Việc quản trị tốt dữ liệu phát thải và hạn ngạch sẽ trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi của các doanh nghiệp sản xuất trong chu kỳ kinh tế sắp tới.

Khánh Phương