Phản biện xã hội đối với dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Đồng chí Cao Xuân Thạo, Ủy viên Đoàn Chủ tịch - Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và GS.TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân chủ và pháp luật, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đồng chủ trì Hội nghị. TS. Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo tham dự Hội nghị.

Tham dự Hội nghị còn có đồng chí Dương Minh Ánh, Ủy viên là Đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Quốc hội và gần 70 đại biểu là các đồng chí là Phó Chủ nhiệm, thành viên các Hội đồng tư vấn của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà hoạt động thực tiễn, đại diện lãnh đạo các ban, đơn vị tham mưu, giúp việc thuộc cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; trung ương các tổ chức chính trị - xã hội; lãnh đạo các Hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương; đại diện lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP. Hà Nội, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam một số phường trên địa bàn TP. Hà Nội, Ban Công tác mặt trận Tổ dân cư và một số hòa giải viên.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Đồng chí Cao Xuân Thạo, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhấn mạnh, hòa giải ở cơ sở một thiết chế giải quyết tranh chấp tại cơ sở mang đậm nét văn hóa truyền thống, đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Thực hiện quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức Hội nghị phản biện đối với dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) để các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà hoạt động thực tiễn, các đại biểu cùng thảo luận, phản biện đối với dự án Luật, tạo cơ sở để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự án Luật bảo đảm phù hợp, khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn tại cơ sở.

TS. Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo phát biểu tại Hội nghị.

Phát biểu tại Hội nghị, TS. Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp - đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo thông tin, ngày 21/5/2026 Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 134/NQ-CP thông qua 05 chính sách của Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) gồm: Chính sách 1 - Bổ sung quy định về chỉ định hòa giải viên và quyền, nghĩa vụ của hòa giải viên ở cơ sở đáp ứng yêu cầu thực tiễn; Chính sách 2 - Xác định rõ phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở; Chính sách 3 - Quy định về yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành ở cơ sở; Chính sách 4 - Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở và Chính sách 5 - Quy định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở.

Trên cơ sở đó, Bộ Tư pháp đã nghiên cứu, xây dựng hồ sơ dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) bảo đảm bám sát các chính sách đã được thông qua và đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025. Theo đó, dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) dự kiến có 05 chương và 35 điều (tăng 02 điều so với Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013) với nhiều điểm mới quan trọng. Trong đó đáng chú ý là việc bổ sung quy định về chỉ định hòa giải viên nhằm kiện toàn nhân sự, bảo đảm đủ số lượng, chất lượng hòa giải viên và duy trì hoạt động ổn định, liên tục của tổ hòa giải ở cơ sở; quy định đầy đủ, toàn diện hơn về quyền, nghĩa vụ của đội ngũ hòa giải viên; quy định cụ thể hình thức tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải; quy định trường hợp một hoặc các bên yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành thì thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Đặc biệt, dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở đã bổ sung một số quy định nhằm ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở như quy định về hòa giải trực tuyến, bầu hòa giải viên, tổ trưởng tổ hòa giải bằng hình thức trực tuyến để các địa phương, hòa giải viên quyết định lựa chọn thực hiện bên cạnh phương thức truyền thống… Đồng thời, các quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở, nội dung quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở và trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp trong công tác hòa giải ở cơ sở được rà soát, hoàn thiện bảo đảm phù hợp với bối cảnh vận hành mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, nâng cao chất lượng, hiệu quả hòa giải góp phần giữ gìn đoàn kết cộng đồng và ổn định trật tự xã hội.

Các đại biểu tham dự Hội nghị phản biện đều thống nhất, đánh giá cao sự chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ dự án Luật của Bộ Tư pháp và nhất trí sự cần thiết trình dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) nhằm khắc phục bất cập, hạn chế của công tác hòa giải ở cơ sở thời gian qua. Để góp phần hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Hội nghị đã ghi nhận nhiều ý kiến phản biện chất lượng, tâm huyết của các chuyên gia, nhà khoa học, các đại biểu tham dự, đặc biệt là đội ngũ đại diện Mặt trận Tổ quốc cấp xã, Ban Công tác Mặt trận thôn, tổ dân phố và các hòa giải viên cơ sở. Trong đó, tập trung đề xuất Bộ Tư pháp tiếp tục nghiên cứu, cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng (như hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, lấy người dân làm trung tâm, là chủ thể của sự phát triển,…) vào dự thảo Luật; bổ sung, chỉnh lý một số nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở bảo đảm, phù hợp, toàn diện, phát huy dân chủ xã hội và quyền của người dân trong tham gia quản lý Nhà nước và xã hội.

Đặc biệt, nhiều ý kiến cho rằng cần xem xét về mô hình tổ hòa giải tại dự thảo Luật để bảo đảm khả thi, hợp lý, đáp ứng tình hình thực tiễn, nhất là trong bối cảnh sáp nhập các thôn, tổ dân phố… Thay đổi tư duy Nhà nước từ hỗ trợ sang bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở; phát huy hơn nữa vai trò của Mặt trận trong công tác hòa giải ở cơ sở…

Đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật Hòa giải ở cơ sở, TS. Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cảm ơn thành viên Hội đồng tư vấn, các chuyên gia, nhà khoa học, các hòa giải viên và các đại biểu đã dành sự quan tâm, nghiên cứu kỹ lưỡng dự thảo luật và có nhiều ý kiến đóng góp có chất lượng. Bộ Tư pháp sẽ nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật trước khi trình cơ quan có thẩm quyền./.

Lê Nguyên Thảo