PGS.TS Phan Thị Thanh Thảo: 'AI không thay thế người thầy nhưng buộc người thầy phải đổi mới'

Phóng viên Báo Hànôịmới đã có cuộc phỏng vấn PGS.TS Phan Thị Thanh Thảo về vấn đề ứng dụng và ứng phó với AI trong giáo dục đại học Việt Nam.

Sự dịch chuyển vai trò người thầy

- Thưa PGS. TS Phan Thị Thanh Thảo, bà đánh giá như thế nào về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với giáo dục đại học Việt Nam hiện nay?

- Có thể nói AI đang tạo ra một bước ngoặt có tính cách mạng đối với giáo dục đại học, tương tự như sự xuất hiện của Internet cách đây hơn hai thập kỷ. AI không chỉ thay đổi cách chúng ta tìm kiếm thông tin mà còn thay đổi cách dạy, cách học, cách nghiên cứu và cách quản trị đại học.

PGS. TS. Phan Thị Thanh Thảo – Hiệu trưởng Trường Đại học Thành Đô chia sẻ tại chuỗi seminar với chủ đề “Thado Edupark và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công việc”

Đối với Việt Nam, AI vừa là cơ hội lớn để rút ngắn khoảng cách với các nền giáo dục tiên tiến, vừa đặt ra nhiều thách thức về chất lượng đào tạo, đạo đức học thuật và năng lực thích ứng của đội ngũ giảng viên, sinh viên.

Theo tôi, câu hỏi quan trọng hiện nay không còn là "Có nên sử dụng AI hay không?", mà là "Làm thế nào để sử dụng AI một cách hiệu quả, có trách nhiệm và tạo ra giá trị cho người học?".

- Trong làn sóng công nghệ đó, vai trò của người thầy sẽ thay đổi ra sao để không bị "lỗi thời", thưa bà?

- AI sẽ không thay thế người thầy, nhưng chắc chắn sẽ thay đổi vai trò của người thầy.

Trong bối cảnh trước đây, giảng viên chủ yếu truyền đạt kiến thức. Ngày nay, khi sinh viên có thể tiếp cận lượng thông tin khổng lồ chỉ bằng một câu lệnh, vai trò của giảng viên chuyển mạnh sang thiết kế trải nghiệm học tập, hướng dẫn tư duy phản biện, kiểm chứng thông tin, định hướng nghiên cứu và truyền cảm hứng.

Điều mà AI chưa thể thay thế là khả năng đồng hành, giáo dục nhân cách, khơi dậy động lực học tập và kết nối tri thức với bối cảnh thực tiễn. Đây vẫn là giá trị cốt lõi của người thầy trong giáo dục đại học.

- Nhiều ý kiến lo ngại AI sẽ khiến sinh viên lười học hoặc phụ thuộc vào công nghệ. Quan điểm của bà về vấn đề này?

- Đây là một lo ngại có cơ sở nếu AI được sử dụng như một công cụ để thay thế tư duy.

Tuy nhiên, nếu được tích hợp đúng cách vào quá trình đào tạo, AI có thể trở thành "người đồng hành học tập" giúp sinh viên học hiệu quả hơn, tự học tốt hơn và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

Điều quan trọng là các trường đại học cần điều chỉnh phương pháp đánh giá. Nếu bài kiểm tra chỉ yêu cầu ghi nhớ hoặc tái hiện kiến thức thì AI có thể thực hiện rất tốt. Nhưng nếu đánh giá khả năng phân tích, sáng tạo, phản biện, làm việc nhóm, giao tiếp và giải quyết các tình huống thực tế thì AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế năng lực của người học.

- Vậy, sinh viên cần chuẩn bị những gì trong kỷ nguyên AI, thưa bà?

- Tôi cho rằng, sinh viên cần chuẩn bị bốn nhóm năng lực. Thứ nhất là năng lực học tập suốt đời, bởi tri thức sẽ liên tục thay đổi.

Thứ hai là tư duy phản biện để biết kiểm chứng, đánh giá và lựa chọn thông tin do AI tạo ra.

Thứ ba là năng lực sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ sáng tạo, nghiên cứu và giải quyết vấn đề.

Cuối cùng là cần trau dồi những phẩm chất không thể thay thế của con người như: Đạo đức, trách nhiệm, khả năng hợp tác, giao tiếp và tinh thần đổi mới sáng tạo. Đây là những giá trị sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong thời đại AI.

Biến thách thức thành động lực đổi mới

- Từ lý thuyết đến hành động, các trường đại học Việt Nam cần có một chiến lược ứng phó tổng thể như thế nào với AI?

- Theo tôi, có năm định hướng quan trọng. Thứ nhất, xây dựng chiến lược AI cấp trường thay vì chỉ khuyến khích sử dụng một cách tự phát.

Thứ hai, đào tạo năng lực AI cho đội ngũ giảng viên để AI trở thành trợ lý trong giảng dạy, nghiên cứu và quản trị.

Thứ ba, tích hợp kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm vào chương trình đào tạo cho tất cả sinh viên, bất kể ngành học.

Thứ tư, đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng đánh giá năng lực thay vì chỉ đánh giá kết quả cuối cùng.

Cuối cùng, xây dựng quy định rõ ràng về đạo đức học thuật, minh bạch trong việc sử dụng AI, bảo vệ dữ liệu và đảm bảo tính trung thực trong học tập và nghiên cứu.

- Tại Trường Đại học Thành Đô, các định hướng này được hiện thực hóa như thế nào, thưa bà?

- Tại Trường Đại học Thành Đô, chúng tôi xác định AI là một trong những động lực quan trọng của chuyển đổi số và đổi mới giáo dục.

Nhà trường đang triển khai tập huấn ứng dụng AI cho đội ngũ giảng viên, khuyến khích sử dụng AI trong thiết kế học liệu, xây dựng bài giảng, phát triển các hình thức đánh giá và hỗ trợ nghiên cứu khoa học.

Sản phẩm “Mô hình điều khiển xe động cơ điện bằng giọng nói” của sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật ô tô Trường Đại học Thành Đô tại cuộc thi Thado Techfest

Song song với đó, chúng tôi xây dựng các hướng dẫn về sử dụng AI có trách nhiệm, tăng cường các hoạt động học tập dựa trên dự án, nghiên cứu tình huống và trải nghiệm thực tiễn để phát huy những năng lực mà AI không thể thay thế.

Định hướng của chúng tôi không phải là đào tạo sinh viên biết sử dụng một công cụ AI cụ thể, mà là đào tạo những công dân có khả năng làm việc hiệu quả cùng AI trong suốt quá trình học tập và nghề nghiệp.

- Từ góc nhìn của một nhà quản lý giáo dục đại học, theo bà làm sao để giáo dục đại học Việt Nam biến AI từ một thách thức thành động lực thúc đẩy sự đổi mới và phát triển?

- Lịch sử giáo dục cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều đặt ra những thách thức mới, nhưng cũng mở ra những cơ hội phát triển chưa từng có.

AI không phải là đích đến mà là công cụ. Điều quyết định chất lượng giáo dục vẫn là con người, là triết lý giáo dục và khả năng đổi mới của mỗi cơ sở đào tạo.

Đối với các trường đại học Việt Nam, điều quan trọng không phải là chạy theo AI, mà là chủ động thích ứng, dẫn dắt sự thay đổi và xây dựng một môi trường học tập nơi công nghệ phục vụ cho sự phát triển toàn diện của con người.

Tại Trường Đại học Thành Đô, chúng tôi tin rằng tương lai của giáo dục không phải là "AI thay thế con người", mà là "con người biết khai thác AI để tạo ra những giá trị mới". Mục tiêu của nhà trường là đào tạo những người học có năng lực chuyên môn vững vàng, tư duy đổi mới sáng tạo, khả năng làm việc cùng công nghệ và trách nhiệm với cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số

Trân trọng cảm ơn bà!

Phương Hạnh