PGS Nguyễn Lân Hiếu nói về căn bệnh hàng triệu người Việt đang mắc

PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ảnh: Việt Linh.

Một buổi khám sức khỏe định kỳ tưởng chừng bình thường lại giúp bác sĩ phát hiện nguyên nhân khiến chàng trai 20 tuổi có huyết áp lên tới 170-180/100 mmHg (mức lý tưởng: <120/80 mmHg). Điều đáng nói, nam thanh niên hoàn toàn không có triệu chứng bất thường.

20 tuổi, huyết áp lên 180/100 mmHg

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nam thanh niên 20 tuổi được phát hiện tăng huyết áp tình cờ trong một lần khám sức khỏe.

Bệnh nhân hoàn toàn khỏe mạnh, không đau đầu, không chóng mặt. Tuy nhiên, kết quả đo huyết áp lại rất cao so với lứa tuổi.

Ở người lớn tuổi, phần lớn trường hợp tăng huyết áp là tăng huyết áp nguyên phát, tức không xác định được một nguyên nhân cụ thể. Nhưng với người trẻ, đặc biệt khi huyết áp tăng rõ rệt, bác sĩ cần tìm kiếm các nguyên nhân gây tăng huyết áp thứ phát.

"Với người trẻ như vậy, chúng tôi luôn đi tìm nguyên nhân", PGS Hiếu nói.

Qua thăm khám và các xét nghiệm chuyên sâu, bác sĩ phát hiện nam thanh niên có một khối u ở tuyến thượng thận trái, làm tăng tiết hormone aldosterone. Tình trạng này được gọi là cường aldosterone nguyên phát, một trong những nguyên nhân nội tiết gây tăng huyết áp thứ phát.

Sau khi được hội chẩn đa chuyên khoa, bệnh nhân được phẫu thuật nội soi cắt tuyến thượng thận trái cùng khối u. Kết quả sau đó rất khả quan. Chỉ một tháng sau phẫu thuật, huyết áp của nam thanh niên trở về mức bình thường và người bệnh không cần sử dụng thuốc hạ áp.

Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, nhiều người trẻ vẫn cho rằng tăng huyết áp là bệnh của người cao tuổi. Thực tế, bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào và thường không gây ra triệu chứng rõ rệt.

Đây cũng là lý do tăng huyết áp thường được ví như "kẻ giết người thầm lặng". Không ít người trẻ chỉ tình cờ phát hiện huyết áp cao khi khám sức khỏe định kỳ, khám nghĩa vụ quân sự hoặc kiểm tra sức khỏe tại nơi làm việc.

Tăng huyết áp được xác định khi huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên. Khi tình trạng này kéo dài, huyết áp cao có thể gây tổn thương nhiều cơ quan quan trọng như tim, não, thận và mắt.

Đặc biệt, ở người khởi phát tăng huyết áp trước 40 tuổi, bác sĩ cần lưu ý khả năng có nguyên nhân thứ phát. Theo PGS Hiếu, trong nhóm này, khoảng 10-30% trường hợp có thể tìm thấy nguyên nhân rõ ràng. Quan trọng hơn, nhiều nguyên nhân có khả năng điều trị được.

Bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu thăm khám cho bệnh nhân trẻ. Ảnh: Việt Linh.

"Đây là điểm rất khác so với tăng huyết áp nguyên phát. Nếu tìm được và điều trị đúng nguyên nhân, huyết áp của người bệnh có thể được cải thiện đáng kể, thậm chí trở về bình thường", ông phân tích.

Không chờ có triệu chứng mới đo huyết áp

Theo vị chuyên gia, khi tiếp nhận người trẻ bị tăng huyết áp, bác sĩ thường phải đánh giá nhiều nhóm nguyên nhân. Một trong số đó là các bệnh lý tại thận và mạch máu thận, chẳng hạn viêm cầu thận, bệnh thận mạn hoặc hẹp động mạch thận.

Nhóm nguyên nhân thứ hai là các bệnh lý nội tiết. Trong đó có cường aldosterone nguyên phát, hội chứng Cushing, u tủy thượng thận, u tiết renin và một số bệnh lý tuyến giáp.

Trường hợp nam thanh niên 20 tuổi nói trên là ví dụ điển hình cho việc tăng huyết áp có thể là biểu hiện của một bệnh lý khác đang tiềm ẩn.

Tuy nhiên, PGS Hiếu lưu ý những nguyên nhân này cần được chẩn đoán tại cơ sở y tế, đặc biệt là các cơ sở có chuyên khoa Tim mạch hoặc Nội tiết, thông qua thăm khám và các xét nghiệm phù hợp. Người bệnh không nên tự suy đoán nguyên nhân dựa trên một vài triệu chứng hoặc tự mua thuốc điều trị.

Một câu hỏi thường gặp ở người trẻ khi được chẩn đoán tăng huyết áp là liệu họ có phải dùng thuốc suốt đời hay không. Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, câu trả lời là không phải tất cả trường hợp.

Với tăng huyết áp nguyên phát, người bệnh thường phải kiểm soát huyết áp trong thời gian dài, kết hợp điều chỉnh lối sống và sử dụng thuốc theo chỉ định.

Trong khi đó, nếu tăng huyết áp xuất phát từ một nguyên nhân có thể điều trị được, hướng xử trí sẽ khác. Chẳng hạn, khi nguyên nhân là hẹp động mạch thận hoặc một số khối u tuyến thượng thận, việc can thiệp hoặc phẫu thuật điều trị nguyên nhân có thể giúp huyết áp cải thiện rõ rệt.

Bác sĩ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 mở nội khí quản cho bệnh nhân trẻ tuổi bị đột quỵ vì cao huyết áp không kiểm soát. Ảnh: Việt Linh.

Sau khi nguyên nhân được xử lý triệt để, một số người bệnh có thể giảm liều hoặc ngừng thuốc hạ áp theo chỉ định của bác sĩ.

Tuy nhiên, khả năng ngừng thuốc không giống nhau ở tất cả bệnh nhân. Điều này phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, thời gian người bệnh bị tăng huyết áp và mức độ tổn thương các cơ quan đích như tim, não, thận, mắt.

Vì vậy, người bệnh tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc chỉ vì thấy huyết áp đã trở về mức bình thường. Việc giảm liều hoặc dừng thuốc phải được bác sĩ đánh giá và quyết định sau khi tái khám.

PGS Nguyễn Lân Hiếu cũng khuyến cáo người trẻ không nên chủ quan với huyết áp chỉ vì còn trẻ hoặc không có triệu chứng. Nếu người dưới 40 tuổi có ít nhất 2 lần đo huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên, ngay cả khi cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh, nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tim mạch hoặc Nội tiết để được đánh giá.

Việc phát hiện sớm không chỉ để kiểm soát huyết áp mà còn giúp bác sĩ có thể tìm kiếm những nguyên nhân có khả năng điều trị được. Với một số trường hợp, tìm đúng nguyên nhân và điều trị triệt để không chỉ giúp đưa huyết áp về bình thường mà còn có thể giúp người bệnh giảm nhu cầu sử dụng thuốc lâu dài, đồng thời hạn chế nguy cơ tổn thương tim, não, thận và mắt về sau.

Phương Anh