OpenClaw thổi bùng startup 'một người' ở Trung Quốc

Trong những hành lang phủ ánh đèn neon ở khu Ngũ Đạo Khẩu (Bắc Kinh, Trung Quốc), một nhóm người lao động mới đang hẹn nhau tại Genesis Bar. Ban ngày là nơi làm việc tập trung, ban đêm lại biến thành “phòng họp mở”, tại đây, những người tham dự trò chuyện về OPC (one-person company, tạm dịch: “công ty một người”), kiểu khởi nghiệp mới nổi thời gian gần đây, theo Lianhe Zaobao.

Cuối tháng 3, Gu Lin (28 tuổi, nhân vật đã đổi tên) đến đây và giới thiệu dự án phần cứng AI mới của mình, thiết bị được ví như “nuôi tôm hùm trên điện thoại”. Ý tưởng nghe có phần lạ, nhưng lại bám sát trào lưu đang lan rộng tại Trung Quốc, bắt nguồn từ sự xuất hiện của OpenClaw.

Công ty toàn ‘nhân viên số’

Với logo hình tôm hùm, OpenClaw khiến cộng đồng mạng ví việc cài đặt và sử dụng ứng dụng này như “nuôi tôm”. Khác với chatbot truyền thống, OpenClaw có thể kết nối công cụ giao tiếp với mô hình ngôn ngữ lớn để tự động xử lý nhiều tác vụ như quản lý file, email hay phân tích dữ liệu.

Thông qua các “gói kỹ năng”, hệ thống này có thể bổ sung thêm chức năng theo thời gian, từ đó đảm nhận nhiều công việc hơn như một “nhân viên số”.

Sự phổ biến của OpenClaw không chỉ thay đổi cách người dùng hình dung về AI, mà còn góp phần đưa khái niệm OPC thành từ khóa mới trong làn sóng khởi nghiệp.

Sau Tết Nguyên đán, Gu Lin nghỉ việc tại công ty công nghệ để theo đuổi dự án riêng.

“Nếu chậm hơn, tôi có thể bỏ lỡ làn sóng này”, anh nói.

Nhờ AI, Wang Rui khởi nghiệp với đội ngũ chỉ 10 người. Ảnh: Yush Chau/SPH Media.

Trong mắt nhiều người trẻ, đây là “thời điểm vàng” để khởi nghiệp với chi phí thấp, công nghệ sẵn có, trong khi AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian phát triển sản phẩm.

Guo Jilong (24 tuổi), nghiên cứu sinh ngành khoa học máy tính, cho rằng AI đang thay đổi cách khởi nghiệp, từ việc chỉ dựa vào ý tưởng sang nhanh chóng kiểm chứng tính khả thi. Sản phẩm có thể được xây dựng, thử nghiệm và liên tục điều chỉnh trong thời gian ngắn.

Dữ liệu từ công ty fintech Carta cho thấy khoảng 36% startup mới tại Mỹ năm ngoái chỉ có một nhà sáng lập, tăng 5 điểm phần trăm so với trước. Tại Trung Quốc, khái niệm OPC cũng đang thay đổi, từ một thuật ngữ pháp lý sang cách làm kinh doanh mới, khi một cá nhân có thể nhờ AI để tự làm gần như toàn bộ quy trình từ phát triển sản phẩm đến đưa ra thị trường.

Xu hướng này được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố như chi phí công nghệ ngày càng rẻ, AI ngày càng đa dạng và đặc biệt là sự phát triển của các AI agent, giúp máy móc không chỉ hỗ trợ mà còn có thể thay con người xử lý nhiều công việc.

“Nếu không có AI, tôi khó có thể khởi nghiệp”, Wang Rui, cựu nhân sự tại một công ty Internet lớn ở Bắc Kinh, thừa nhận. Với đội ngũ khoảng 10 người, anh sử dụng AI để thay thế nhiều vị trí truyền thống như marketing và vận hành.

Giấc mơ kỳ lân vẫn xa

Tuy vậy, không phải ai cũng có thể khởi nghiệp một mình.

Zou Ling, nhà sáng lập cộng đồng OPC Honghub, nhấn mạnh rằng mô hình này khác với làm tự do (freelance). Điểm cốt lõi nằm ở khả năng mở rộng năng suất nhờ AI, đòi hỏi cá nhân phải có năng lực tổng hợp cao để thay thế cả một đội ngũ.

Zhou Hongyi, nhà sáng lập Qihoo 360, cũng cảnh báo về một hiểu lầm phổ biến, việc sử dụng nhiều công cụ AI hay xây dựng quy trình tự động không đồng nghĩa với việc trở thành “nhà khởi nghiệp tự thân”. Theo ông, cốt lõi của mô hình này là sự phối hợp giữa con người và một “đội ngũ” AI agent chuyên biệt có thể viết nội dung, lập trình hay phân tích dữ liệu.

Ngay cả với OpenClaw, Guo Jilong cho biết anh chủ yếu sử dụng công cụ này cho các tác vụ phụ trợ, trong khi công việc cốt lõi vẫn cần kết hợp nhiều hệ thống khác.

“Để đào tạo hệ thống này thành nhân viên số thực thụ vẫn là câu hỏi lớn”, anh nói.

Dù mở ra cơ hội khởi nghiệp nhanh và ít tốn kém, mô hình “công ty một người” vẫn được đánh giá chỉ phù hợp với một nhóm nhỏ có đủ năng lực. Ảnh minh họa: Reuters.

Tại Bắc Kinh, khu cộng đồng AI Zhongguancun đã thu hút 135 công ty, trong đó có 47 “công ty một người”. Theo Dong Bo, người vận hành khu này, mô hình OPC thường có quy mô 1-10 người, chia thành hai nhóm chính, kỹ thuật AI và chuyên gia ngành biết tận dụng công nghệ.

Ưu điểm lớn nhất của OPC nằm ở chi phí thử nghiệm thấp. Không cần tuyển dụng quy mô lớn hay thuê văn phòng cố định, chi phí chủ yếu là máy tính, tài nguyên tính toán và thời gian.

Tuy nhiên, chi phí tính toán vẫn là bài toán nan giải. Công ty của anh hiện chi hàng trăm đến hàng nghìn USD mỗi tháng cho token, đơn vị đo lường và tính phí trong các hệ thống AI.

Không ít startup OPC đặt mục tiêu trở thành “kỳ lân một người”. Tuy nhiên, theo Zou Ling, điều này phụ thuộc nhiều vào vốn và điều kiện thị trường, không chỉ năng lực cá nhân.

Thay vào đó, các hướng đi thực tế hơn gồm xây dựng doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, tối ưu hiệu suất trên mỗi nhân sự hoặc từng bước mở rộng quy mô.

Không phải lối thoát cho mọi người trẻ

Trước làn sóng này, nhiều địa phương tại Trung Quốc đang nhanh chóng đưa ra chính sách hỗ trợ. Như Tô Châu đặt mục tiêu xây dựng hơn 30 cộng đồng OPC vào năm 2028, Thượng Hải và Thâm Quyến cũng triển khai các kế hoạch tương tự.

Đáng chú ý, Longgang (Thâm Quyến) đưa ra “10 chính sách tôm hùm” xoay quanh OpenClaw, còn Quảng Đông ban hành chính sách cấp tỉnh đầu tiên dành riêng cho OPC.

Tuy nhiên, theo nhiều doanh nhân, khoảng cách giữa chính sách và thực tế vẫn còn. Gu Lin cho biết dù thuộc nhóm nhân lực được ưu tiên, anh vẫn gặp nhiều trở ngại khi tiếp cận hỗ trợ.

“Điều cần nhất không phải là văn phòng miễn phí, mà là tài nguyên tính toán, vốn và kết nối ngành”, anh nói.

Trong bối cảnh thị trường lao động tại xứ tỷ dân cạnh tranh cao, với khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp năm nay, một số ý kiến cho rằng OPC có thể trở thành hướng đi mới.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đây không phải giải pháp đại trà.

“OPC chỉ phù hợp với một nhóm nhỏ có đủ năng lực và điều kiện. Với đa số người trẻ, công việc ổn định vẫn là lựa chọn thực tế hơn”, Zou Ling nhận định.

Việc coi OPC như “liều thuốc” cho bài toán việc làm có thể tạo ra kỳ vọng sai lệch, thậm chí làm méo mó sự phát triển của mô hình này.

Như Phương