Ông Trần Đình Thiên: Dừng cách hỗ trợ 'rải thóc cho chim sẻ' đối với doanh nghiệp

Cần những tập đoàn tư nhân lớn của quốc gia

Tại Hội thảo “40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế", PGS.TS. Trần Đình Thiên, thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Chính phủ đặt vấn đề Việt Nam xác định phát triển dựa trên cả kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, nhưng hiệu quả chưa cao. Cần nhìn vào cấu trúc lực lượng của nền kinh tế, trong đó lực lượng doanh nghiệp Việt Nam chưa được quan tâm phát triển đúng nghĩa.

Ông Thiên phân tích, không chỉ là câu chuyện số lượng doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là cấu trúc doanh nghiệp: doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò gì, doanh nghiệp tư nhân đóng vai trò gì, khu vực FDI đóng vai trò gì. Kinh nghiệm phát triển của các quốc gia cho thấy, muốn trở thành cường quốc kinh tế thì phải có những tập đoàn kinh tế mạnh. Việt Nam cũng mong muốn đi theo con đường đó và thực tế đã tiến rất gần tới ngưỡng cần bứt phá. Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp nội địa của chúng ta vẫn đang đối mặt với rất nhiều vấn đề.

PGS.TS Trần Đình Thiên.

Do đó, ông cho rằng, muốn trở thành cường quốc kinh tế thì phải có những tập đoàn kinh tế mạnh, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế tư nhân hùng mạnh. Không chỉ là những tập đoàn có quy mô quốc gia, mà còn phải là những doanh nghiệp đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu, từng bước trở thành các tập đoàn xuyên quốc gia hoặc đa quốc gia. Nền kinh tế hiện đại vận hành theo chuỗi, mà muốn hình thành chuỗi thì phải có các tập đoàn dẫn dắt.

Dẫn chứng kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, ông Thiên nói, Việt Nam phải có những tập đoàn tư nhân lớn của quốc gia, nhưng không phải lớn theo nghĩa hình thức, mà phải là lực lượng dẫn dắt chuỗi, có sứ mệnh vươn lên thành các TNCs hoặc MNCs trong tương lai.

Các tập đoàn có thể trở thành khổng lồ với tốc độ rất nhanh trong thời đại mới. Nếu chúng ta vẫn chỉ nuôi dưỡng các tập đoàn theo mô hình công nghiệp cổ điển như xi măng, sắt thép mà không chuyển mạnh sang công nghệ và các ngành mới, thì sẽ rất khó bắt nhịp với thời đại.

Theo ông Thiên, một trong những điểm nghẽn là chúng ta vẫn còn đâu đó định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.

Nhà nước cần tạo điều kiện thực chất

(Ảnh minh họa)

“Việt Nam chậm hình thành một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa, khiến khu vực tư nhân trong nhiều giai đoạn bị trói buộc. Doanh nghiệp Việt Nam vốn đã trẻ, nhỏ và yếu, nếu tiếp tục bị ràng buộc quá mức thì rất khó trưởng thành. Vấn đề xây dựng lực lượng doanh nghiệp dân tộc là cực kỳ quan trọng. Nếu tuổi thọ bình quân của doanh nghiệp Việt Nam còn quá ngắn, thì làm sao có thể hình thành các doanh nghiệp lớn, đủ sức trở thành trụ cột? Hiện nay, lực lượng doanh nghiệp trụ cột của chúng ta vẫn còn quá mỏng”, ông Thiên nhấn mạnh.

Trong khi đó, nền kinh tế ở trình độ càng cao thì cạnh tranh càng khốc liệt. Chuỗi sản xuất của Việt Nam hiện vẫn yếu, năng lực cạnh tranh toàn cầu còn hạn chế. Sứ mệnh đặt lên vai doanh nghiệp Việt Nam là rất nặng nề: vừa phải chống chịu nhiều tác động khách quan, vừa được giao vai trò là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Điều đó có nghĩa là nhà nước phải tạo ra những điều kiện thực chất để lực lượng này đủ sức đảm đương sứ mệnh đó. Muốn trở thành cường quốc thì phải có công nghệ. Nhưng phát triển công nghiệp nào, theo hướng nào, là vấn đề phải tính toán kỹ.

Các ngành công nghiệp truyền thống đang đối mặt với sức ép rất lớn, khi chúng ta đứng cạnh những trung tâm sản xuất hàng đầu thế giới, nơi năng lực thương mại và sản xuất ở quy mô lớn đã đi trước rất xa. Vì vậy, lựa chọn chiến lược ưu tiên cho phát triển công nghiệp của Việt Nam phải rất tỉnh táo và có trọng điểm.

Trước thực tế, trên, ông Trần Đình Thiên nêu rõ, Việt Nam cần định hình lại chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Lâu nay chúng ta thường hỗ trợ dàn trải, giống như “rải thóc cho chim sẻ ăn”, nên kết quả cũng chỉ tạo ra những "chim sẻ". Bây giờ phải chuyển sang cách làm khác là hỗ trợ trên cơ sở các tập đoàn dẫn dắt, chuỗi nào yếu ở đâu tập trung hỗ trợ đúng điểm nghẽn đó.

Đơn cử, với chuỗi công nghiệp ô tô, có thể lấy VinFast và Thaco làm những trường hợp trọng điểm. Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ đủ mạnh, đủ rõ, để các doanh nghiệp dẫn dắt này chủ động xác định sẽ kéo theo ai, hỗ trợ mắt xích nào, với mức độ ra sao để tạo hiệu quả lan tỏa. Đồng thời, chính các doanh nghiệp dẫn dắt cũng phải có cam kết rõ ràng về trách nhiệm, hiệu quả và năng lực lan tỏa đối với toàn chuỗi.

Hải Nam