Ông lão và phép màu 'bắt' ong làm mật giữa mùa đông

Mật ong mùa đông

Tháng Ba, khi nhiều nơi bước vào chính vụ lấy mật, những cánh rừng ở Minh Hóa đã rì rào tiếng ong từ nhiều tháng trước. Ở vùng đất có diện tích rừng tự nhiên rộng lớn, khí hậu trong lành này, nghề nuôi ong không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần nhịp sống.

Ông Long kiểm tra một tổ ong trong vườn nhà.

Người dân nơi đây kể rằng, nhắc đến ông Đinh Long là nhắc đến một “phù thủy” của nghề ong. Không chỉ bởi ông có hơn 3 thập kỷ gắn bó với đàn ong, mà còn vì ông có thể “bắt” ong làm mật giữa mùa đông, điều tưởng như nghịch lý.

Theo lẽ thường, ong mật hoạt động mạnh vào mùa xuân – hè khi hoa rừng nở rộ. Nhưng ông Long lại chọn một lối đi khác. Ông dày công nghiên cứu đặc tính thổ nhưỡng, chu kỳ sinh trưởng của cây rừng địa phương, để rồi phát hiện ra “bí mật” của mùa mật đông.

Ở vùng núi này có hai loài cây rừng đặc biệt: cây tría và cây ngũ gia bì. Cả hai đều nở hoa vào mùa đông, từ khoảng tháng 11 âm lịch đến giáp Tết. Khi tiết trời lạnh, khô hanh, hoa rừng ít đi, thì tría và ngũ gia bì lại bung nở trắng rừng.

Hoa tría trắng muốt, thơm nhẹ, nhiều mật và phấn. Ong chỉ mất vài ngày đầu để lấy phấn, ba ngày tiếp theo để tạo mật, đến ngày thứ sáu là đã vít nắp tổ. Mật hoa tría có màu vàng trắng, vị ngọt thanh, thơm dịu. Còn mật hoa ngũ gia bì lại mang vị ngọt pha chút đắng nhẹ, hậu vị sâu, được nhiều người ưa chuộng.

Giữa đại ngàn Minh Hóa, mùa đông là mùa của hoa tría và hoa ngũ gia bì.

“Thời tiết mùa đông lạnh và khô nên thủy phần trong mật thấp, chỉ khoảng 20%. Vì vậy mật đặc, sánh, bảo quản lâu, giá trị cao hơn” - ông Long chia sẻ.

Khi nhiều đàn ong ở nơi khác “ngủ đông”, đàn ong của ông Long vẫn cần mẫn bay đi hút mật giữa giá rét. Nhờ kỹ thuật chăm sóc, giữ ấm, tạo nguồn thức ăn hợp lý, ông duy trì được nhịp sinh trưởng ổn định cho ong. Từ đó hình thành nên thứ “đặc sản mật ong mùa đông”, mang lại nguồn thu đáng kể cho gia đình và hợp tác xã.

Ít ai biết, hành trình ông Long trở thành “phù thủy” bắt đầu từ những chuyến luồn rừng, đu dây lấy mật hoang dã đầu thập niên 1990 của thế kỷ trước. Năm 1990, ông đưa vài tổ ong rừng về vườn nhà, thử thuần hóa. Không có kỹ thuật, không có người hướng dẫn, đàn ong lúc ở lúc bay, thu nhập bấp bênh.

Bước ngoặt đến vào năm 1996, khi dự án “An toàn lương thực” do Chính phủ Đức tài trợ triển khai tại địa phương, ông Long là một trong những hộ được chọn nuôi thí điểm. Lần đầu tiên, ông được tiếp cận bài bản với kỹ thuật tạo chúa, tách đàn, phòng bệnh, kiểm soát nguồn hoa.

Với bản tính ham học hỏi, ông không chỉ làm theo mà còn tự mày mò, điều chỉnh phù hợp với điều kiện rừng núi Minh Hóa. Dần dần, đàn ong ổn định, sản lượng mật tăng, chất lượng được thị trường tin tưởng.

Mặc dù giữa mùa đông nhưng những tổ ong của ông Long luôn đầy ắp mật.

Không dừng ở đó, ông còn thành thạo kỹ thuật tạo ong chúa mới, công đoạn khó nhất trong nghề. Ong giống do gia đình ông nhân thành công được bán với giá khoảng 600 nghìn đồng/đàn, luôn trong tình trạng “cháy hàng”. Người nuôi ong quanh vùng tin tưởng bởi giống khỏe, dễ nuôi, thích nghi tốt với điều kiện địa phương.

Từ vài tổ ong ban đầu, đến nay gia đình ông đã nhân rộng hàng trăm đàn. Nghề ong không chỉ giúp gia đình ông có thu nhập ổn định mà còn mở ra hướng sinh kế bền vững cho cả vùng.

Người “giảng viên” của nông dân miền núi

Điều khiến người dân kính trọng ông Long không chỉ là kỹ thuật cao tay, mà còn bởi ông chưa từng giữ nghề cho riêng mình. Suốt hơn 30 năm qua, ông đã trực tiếp hướng dẫn, tập huấn cho hàng trăm hộ dân ở các xã vùng cao. Từ cách đặt thùng ong, chọn vị trí, tạo chúa, tách đàn, đến cách nhận biết bệnh và xử lý… ông đều chỉ bảo tận tình.

Những tổ ong làm từ gỗ được ông Long đặt dày đặc trong vườn nhà.

Nguyên là Chủ tịch Hội nuôi ong huyện Minh Hóa, hiện ông giữ vai trò Giám đốc Hợp tác xã nuôi ong Xuân Hóa. Từ những đàn ong thí điểm ban đầu, đến nay toàn vùng đã phát triển trên 2.000 đàn, doanh thu mỗi năm đạt hàng chục tỉ đồng.

Tiến sĩ Ngô Văn Hồng - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quản trị tài nguyên vùng cao (thuộc Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đánh giá: “Trong nhiều năm tổ chức các lớp tập huấn, ông Đinh Long luôn là ‘giảng viên chính’. Ông không chỉ có kinh nghiệm thực tiễn mà còn biết cách truyền đạt để bà con dễ hiểu, dễ làm theo.”

Ở tuổi 75, mái tóc đã bạc, nhưng ông vẫn đều đặn chạy xe máy hàng chục, có khi hàng trăm cây số đến các xã vùng sâu để “truyền nghề”. Có lớp tập huấn tổ chức giữa mùa mưa, đường trơn lầy, ông vẫn không vắng mặt. “Còn sức là còn đi. Thấy bà con làm được, có thêm thu nhập, tôi vui lắm” - ông Long cười hiền.

Thời tiết mùa đông lạnh và khô nên thủy phần trong mật thấp, chỉ khoảng 20%, nên mật đặc, sánh, bảo quản lâu, giá trị cao hơn.

Giữa đại ngàn Minh Hóa, nơi từng được xem là vùng khó khăn, đàn ong nhỏ bé đã góp phần thay đổi diện mạo kinh tế. Và phía sau vị ngọt của mật là bóng dáng một người thầy lặng lẽ.

Hoàng Nam