OCOP từ bản sắc

Từ phiên chợ tái hiện, Carnaval đường phố ở Sa Pa đến lễ hội cốm ở Hợp Thành, nhiều địa phương trong tỉnh đang đưa sản phẩm truyền thống vào chuỗi hoạt động quảng bá gắn với Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Khi bản sắc trở thành trải nghiệm của du khách, sản phẩm có thêm thị trường, nghề truyền thống có thêm người tiếp nối.

Thổ cẩm được đưa vào đời sống hiện đại góp phần giữ gìn nét văn hóa truyền thống đặc trưng.

Dịp Quốc khánh 02/9 vừa qua, không gian "Chợ tình" được tái hiện giữa trung tâm phường Sa Pa. Du khách được xem, chạm tay vào từng tấm vải chàm, tận mắt chứng kiến người dân se lanh, thêu thổ cẩm.

Nối tiếp là Carnaval đường phố với trang phục của 5 dân tộc: Mông, Dao, Tày, Giáy, Xa Phó bên cạnh những thiết kế thổ cẩm đương đại.

Tái hiện “Chợ tình” dịp Quốc khánh 2/9.

“Mong muốn của chúng tôi là đưa Carnaval trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của Sa Pa, không chỉ thu hút du khách mà còn trở thành sinh kế cho bà con nghệ nhân”, bà Nguyễn Thị Thu Hường - Trưởng Ban Quản lý Phát triển du lịch và Di tích phường Sa Pa cho biết.

Cũng tại Sa Pa, Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại dịch vụ thổ cẩm Việt Nam chọn cách đưa thổ cẩm vào đời sống hiện đại mà không làm mất nét văn hóa truyền thống đặc trưng.

Từng đứng trước nguy cơ mai một, thổ cẩm Sa Pa đang dần khẳng định vị thế bằng những sản phẩm ứng dụng mang dấu ấn OCOP trong đời sống hôm nay. Đó là sự tiếp nối văn hóa, nơi bàn tay người thợ vùng cao gửi gắm niềm tự hào dân tộc và hy vọng phát triển bền vững, để thổ cẩm lan tỏa và đồng hành với nhịp sống hiện đại.

Chị Trần Thị Hiền - Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Dịch vụ thổ cẩm Việt Nam tại lễ trao giải sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2025.

Hiện công ty có 6 sản phẩm đạt OCOP 3 sao, tạo việc làm cho 12 lao động thường xuyên và từ 60 - 80 lao động thời vụ.

Ông Cao Bá Quý - Chủ tịch UBND phường Sa Pa khẳng định: “Chúng tôi không chỉ mong muốn bảo tồn hoạt động thêu thổ cẩm, vẽ sáp ong hay may đo, mà phải nâng được sinh kế cho người trực tiếp làm ra thổ cẩm. Khi đó, bảo tồn sẽ gắn với thu nhập, với đời sống của người dân”.

Các sản phẩm thổ cẩm của Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại dịch vụ thổ cẩm Việt Nam.

Mỗi độ thu về, khi bông nếp vụ mùa vừa cúi, hạt đầu bông còn ngậm sữa, người dân Hợp Thành lại bước vào mùa cốm. Từ món quà quê, cốm Hợp Thành đã trở thành hàng hóa với sản phẩm của Tổ sản xuất Hương cốm Hợp Thành được công nhận OCOP 3 sao.

“Từ khi được công nhận là sản phẩm OCOP, cốm Hợp Thành được nhiều người biết đến và cũng tiêu thụ được nhiều hơn”, bà Phạm Thị Bền - Tổ trưởng Tổ sản xuất Hương cốm Hợp Thành chia sẻ.

Xã Hợp Thành có 135 ha cấy lúa nếp địa phương để làm cốm.

Trong Lễ hội Cốm năm 2025, bên cạnh nghi lễ truyền thống và hội thi giã cốm, giải leo núi chinh phục thác Nậm Rịa thu hút hơn 300 vận động viên tham gia; nhiều gian hàng cốm được du khách ghé thăm và mua hết chỉ sau thời gian ngắn.

Theo bà Nông Thị Thu Hà - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Hợp Thành, từ khi lễ hội được tổ chức thường niên và sản phẩm cốm đạt tiêu chuẩn OCOP, diện tích lúa nếp tại địa phương tăng lên, nhất là vụ mùa. Hiện, trong hơn 500 ha lúa của xã có 135 ha cấy lúa nếp địa phương để làm cốm.

Cốm Hợp Thành đạt OCOP 3 sao.

Sau sắp xếp, xã Hợp Thành có thêm nhiều thôn vùng cao giàu bản sắc tạo điều kiện để gắn cốm với chợ phiên, lễ hội và du lịch cộng đồng.

Ông Nguyễn Trọng Đoan - Phó Chủ tịch UBND xã Hợp Thành cho biết: “Chúng tôi mong muốn tạo bước đột phá trong phát triển kinh tế du lịch, nâng cao đời sống người dân”.

Tiềm năng địa phương chỉ thực sự chuyển hóa thành sinh kế bền vững khi người dân giữ vai trò chủ thể. Họ cần là người trực tiếp quyết định hoa văn, quy trình chế tác, tự giới thiệu sản phẩm đến du khách và thụ hưởng phần lớn giá trị gia tăng.

Để cụ thể hóa điều này, bên cạnh việc hỗ trợ đào tạo nghề, tiếp cận vốn và cải tiến bao bì, các địa phương cần gắn sản phẩm OCOP với không gian văn hóa như chợ phiên, lễ hội và các tuyến du lịch cộng đồng.

Mùa cốm xã Hợp Thành.

Khi chuỗi liên kết giữa văn hóa, du lịch và OCOP được hình thành, và khi câu chuyện bản địa do chính cộng đồng kể được tưởng thưởng tương xứng, bảo tồn và phát triển sẽ hỗ trợ lẫn nhau, giúp người dân vùng cao sống tốt bằng chính nghề truyền thống.

Lê Lý