'Nút thắt' Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã đến Thụy Sĩ hôm 21/6 để tham gia đàm phán. Văn phòng của ông cho biết, ông Vance và vợ, bà Usha Vance, đã đến căn cứ không quân Emmen ở ngoại ô Lucerne ngay trước 6 giờ sáng giờ địa phương. Pakistan, nước trung gian chính, cho biết các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục diễn ra và các báo cáo từ Tehran cho thấy một phái đoàn gồm các quan chức cấp cao đã rời Iran để đàm phán.

Tuy nhiên, các cuộc xung đột dai dẳng ở Lebanon giữa Hezbollah và Israel đã trở thành thách thức chính đối với thỏa thuận mới nhằm chấm dứt chiến tranh ở Vùng Vịnh. Các cuộc tấn công của Israel vào miền Nam Lebanon hôm 20/6 đã khiến ít nhất 16 người thiệt mạng, theo chính quyền địa phương, bất chấp các báo cáo về một thỏa thuận ngừng bắn mới nhằm chấm dứt các cuộc xung đột đang diễn ra.

Quân đội Israel cho biết họ đang tấn công các mục tiêu của Hezbollah để đáp trả các vụ phóng tên lửa của tổ chức này trong đêm qua.

Bạo lực bùng phát ngày 19/6 sau khi 4 binh sĩ Israel, trong đó có 1 sĩ quan cấp cao, thiệt mạng khi xe tăng bị Hezbollah tấn công. Hezbollah cho biết, cuộc tấn công này diễn ra sau khi Israel vẫn tiếp tục tiến quân vào Lebanon, vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. Theo chính quyền địa phương, các cuộc tấn công của Israel sau đó đã khiến 83 người thiệt mạng trên khắp miền Nam Lebanon và thung lũng Bekaa.

Nhân viên cứu hộ tại hiện trường vụ không kích của Israel ở Barish, ngày 20/6. Ảnh: Zohra Bensemra/Reuters

Thỏa thuận tạm thời kêu gọi ngừng bắn trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon. Thỏa thuận này đã bị các bộ trưởng, quan chức và nhà bình luận Israel chỉ trích dữ dội, cho rằng nó ngăn cản Israel đối phó với các mối đe dọa từ Hezbollah.

Như để khẳng định quan điểm cứng rắn, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz đã tuyên bố quân đội Israel sẽ không rút khỏi miền Nam Lebanon, điều này càng làm phức tạp thêm các cuộc đàm phán hòa bình với Iran.

Tuyên bố của ông Katz lặp lại quan điểm của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. “Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã sẵn sàng... và chúng tôi sẽ không rút lui. Chúng tôi đã tuyên bố, dù thế nào đi nữa chúng tôi sẽ không rút lui, và tính đến thời điểm này không có yêu cầu nào từ phía Mỹ buộc Israel phải rút khỏi Lebanon”, ông Katz nói.

Tuần trước, Mỹ và Iran đã ký một bản ghi nhớ (MOU) gia hạn lệnh ngừng bắn mong manh và tạo tiền đề cho 60 ngày đàm phán nhằm hướng tới một nền hòa bình lâu dài. Những trở ngại đầu tiên đối với bản ghi nhớ xuất hiện vào tuần trước sau khi Israel tiếp tục chiến dịch ở miền Nam Lebanon, dẫn đến việc Iran đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz.

Hôm 24/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra nhận định tích cực về các cuộc đàm phán, nói rằng Iran "rất tử tế" và "đồng ý với mọi điều tôi muốn". Nhưng, trên thực tế, cách hiểu của Mỹ và Iran về bản ghi nhớ lại khác nhau đáng kể, đặc biệt là về vấn đề Lebanon. Iran khẳng định Israel phải chấm dứt chiến tranh ở đó và rút quân khỏi miền Nam nước này. Israel đã chiếm đóng những vùng đất rộng lớn ở miền Nam Lebanon trong cái gọi là “vùng an ninh”.

Trong vụ bạo lực mới nhất, máy bay không người lái của Israel đã nhắm mục tiêu vào một chiếc xe gần thị trấn Kfar Rumman, khiến 2 người thiệt mạng hôm 24/6. Hezbollah cáo buộc Israel "vi phạm" thỏa thuận ngừng bắn một lần nữa. Trước đó, quân đội Israel cho biết họ đã nhắm mục tiêu vào 2 chiến binh Hezbollah gần thành phố Nabatieh và sẽ tiếp tục các hoạt động để "loại bỏ các mối đe dọa tức thời". Sau đó, họ cho biết thêm họ cũng đã nhắm mục tiêu vào một chiếc xe "chở các nghi phạm".

Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz. Ảnh: Dursun Aydemir/Anadolu Agency

Israel và Chính phủ Lebanon đang tham gia các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian, trong đó, ngoài những vấn đề khác, còn nhằm mục đích dàn xếp việc Israel rút quân khỏi lãnh thổ Lebanon.

Israel đang tìm kiếm một phương án từng bước, theo đó họ sẽ bàn giao lãnh thổ cho quân đội Lebanon, với nhiệm vụ giữ cho khu vực này không có các chiến binh Hezbollah. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán này không có sự tham gia của Hezbollah, điều này đặt ra câu hỏi về hiệu quả của chúng.

Iran, quốc gia không tham gia các cuộc đàm phán giữa Israel và Lebanon, đã nỗ lực hết sức để gắn một thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ-Israel với Iran với việc chấm dứt giao tranh ở Lebanon. "Đối với chúng tôi, một lệnh ngừng bắn ở Lebanon cũng quan trọng như một lệnh ngừng bắn ở Iran, hơn nữa, việc chấm dứt chiến tranh ở Lebanon cũng quan trọng như việc chấm dứt chiến tranh ở Iran", Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết.

Các quốc gia Vùng Vịnh, những đồng minh thân cận của Mỹ, lo ngại thỏa thuận Iran-Mỹ được đề xuất quá nhân nhượng với Iran. Tất cả các quốc gia đều phải gánh chịu thương vong dân sự và thiệt hại kinh tế lâu dài từ các cuộc tấn công của Iran, đặc biệt là UAE, quốc gia phụ thuộc vào du lịch và lao động nước ngoài để có phần lớn thu nhập ngoài dầu mỏ.

Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ, trong cuộc gặp với Tổng thống UAE hôm 23/6 vừa qua, Ngoại trưởng Marco Rubio đã nhấn mạnh cam kết của Mỹ đối với an ninh của UAE, cũng như thảo luận về việc vận chuyển dầu khí an toàn qua eo biển Hormuz.

Eo biển này hầu như bị Iran đóng cửa trong suốt cuộc chiến kéo dài 4 tháng, làm gián đoạn hoạt động vận chuyển hàng hóa qua tuyến đường biển quan trọng này và khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Các quốc gia Vùng Vịnh, vốn phụ thuộc rất nhiều vào xuất khẩu dầu khí, đã mất hàng tỷ USD doanh thu do việc đóng cửa eo biển.

Những bất đồng cũng nảy sinh liên quan đến việc thanh tra các địa điểm hạt nhân của Iran, sau khi ông Trump tuyên bố nước này đã đồng ý cho phép thanh tra "vô thời hạn" như một phần của bản ghi nhớ được ký kết tuần trước.

Trương Hùng (Tổng hợp)