Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức chờ một sự thay đổi

Kể từ khi nước Đức tái thiết sau Thế chiến II, 12 người đàn ông đã kế tiếp nhau đảm nhiệm cương vị tổng thống. Dù nước Đức từng có 16 năm dưới sự dẫn dắt quyền lực của "Người đàn bà thép" Angela Merkel trên cương vị thủ tướng, nhưng vị trí nguyên thủ quốc gia - Tổng thống Đức - vẫn là một “pháo đài” chưa có dấu chân phụ nữ.

Nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Đức, ông Frank-Walter Steinmeier (đứng giữa) sẽ kết thúc vào đầu năm 2027. Ảnh: Bundesprasidialamt

Giờ đây, khi nhiệm kỳ thứ hai của ông Steinmeier sẽ kết thúc vào đầu năm tới, một làn sóng vận động rầm rộ từ đảng Dân chủ Xã hội (SPD) và đảng Xanh đang hướng tới việc phá vỡ quy luật lịch sử này. Trong bối cảnh ấy, câu hỏi không còn là liệu nước Đức đã sẵn sàng chưa, mà là ai trong số những nữ chính khách nổi bật hiện nay sẽ đủ sức thuyết phục được Hội đồng Liên bang (Bundesversammlung) trong cuộc bỏ phiếu kín sắp tới.

Trong đời sống chính trị Đức, vị trí tổng thống tuy không nắm quyền hành pháp trực tiếp như thủ tướng, nhưng lại có vai trò trọng yếu trong việc định hướng giá trị và là "mỏ neo" tinh thần cho quốc gia. Chính vì vậy, việc lựa chọn ứng viên luôn là một quá trình mặc cả chính trị phức tạp giữa các đảng phái.

Ngay khi cái tên Angela Merkel được nhắc đến như một ứng viên tiềm năng cho vị trí Tổng thống Đức vào năm 2026, dư luận đã lập tức dậy sóng. Dù bà Merkel đã nhanh chóng bác bỏ khả năng này như một điều “vô lý”, song sự xuất hiện của những đồn đoán về bà cho thấy khát khao của công chúng Đức về một biểu tượng nữ quyền có sức nặng quốc tế.

Bà Julia Klockner, đương kim Chủ tịch Quốc hội Đức, đang nổi lên như một ứng cử viên tổng thống sáng giá. Ảnh: DW

Rời xa những đồn đoán về sự trở lại của bà Merkel, những gương mặt thực tế hơn đang bắt đầu lộ diện. Nổi bật nhất là Julia Klockner, đương kim Chủ tịch Quốc hội (Bundestag). Với phong cách quyết liệt và kinh nghiệm dày dạn, bà Klockner được xem là đại diện tiêu biểu cho khối bảo thủ (liên minh CDU/CSU).

Tuy nhiên, chính sự gai góc và đôi khi gây tranh cãi của bà lại là điểm yếu khi tìm kiếm sự đồng thuận từ các đảng cánh tả như SPD hay đảng Xanh. Đối lập với phong cách đó là Ilse Aigner, Chủ tịch Nghị viện bang Bavaria. Bà Aigner được đánh giá cao nhờ khả năng “xây cầu” nối liền các khoảng cách chính trị, tố chất quan trọng hàng đầu đối với một tổng thống. Thế nhưng, rào cản của bà lại nằm ở bài toán phân chia quyền lực nội bộ: Nếu bà Aigner lên làm Tổng thống, cơ hội để đảng CSU của bà có thêm các vị trí chủ chốt khác tại Berlin sẽ gần như bằng không.

Juli Zeh, nữ văn sĩ nổi tiếng người Đức, cũng được dự báo có khả năng tranh cử. Ảnh: Zeit

Bên cạnh những chính trị gia chuyên nghiệp, một hướng đi mới mẻ đang được Tổng thư ký đảng CDU Carsten Linnemann gợi mở: tìm kiếm ứng viên ngoài giới chính trị. Juli Zeh, nữ văn sĩ nổi tiếng đồng thời là thẩm phán hiến pháp danh dự, đang trở thành một hiện tượng. Với góc nhìn nhân văn và sự thấu hiểu sâu sắc về sự khác biệt giữa hai miền Đông - Tây Đức, bà Zeh được kỳ vọng sẽ là người xoa dịu những rạn nứt trong lòng xã hội.

Tuy nhiên, chính bà cũng thừa nhận sự khó khăn trong việc cân bằng giữa trách nhiệm quốc gia và thiên chức gia đình. Đó là thứ rào cản phổ biến mà phụ nữ vẫn phải đối mặt ngay cả ở những nấc thang quyền lực cao nhất, không chỉ ở Đức mà còn tại bất cứ nơi nào khác trên thế giới. Và, dĩ nhiên, nó cũng chẳng dễ xử lý, nhất là với một nhân vật không giàu kinh nghiệm chính trường như bà Juli Zeh.

Thông điệp từ lịch sử và giá trị nhân văn

Trong danh sách các ứng viên tiềm năng, cái tên Karin Prien, Bộ trưởng Giáo dục Liên bang, mang đến một sắc thái đặc biệt và đầy suy ngẫm. Bà Prien không chỉ là một chính trị gia có năng lực mà còn có gốc rễ gia đình sâu sắc với lịch sử đau thương của đất nước: ông bà của bà là những người sống sót sau thảm họa diệt chủng Holocaust.

Trong bối cảnh chủ nghĩa bài Do Thái đang có dấu hiệu trỗi dậy tại châu Âu và Đức, việc một người phụ nữ có nguồn gốc Do Thái đảm nhận vị trí nguyên thủ quốc gia sẽ là một thông điệp chính trị mạnh mẽ về sự bao dung và tinh thần tự soi chiếu của nước Đức hiện đại.

Bà Karin Prien, Bộ trưởng Giáo dục Liên bang Đức, là ứng cử viên đặc biệt vì có nguồn gốc Do Thái. Ảnh: Jewish News

Giới phân tích cho rằng, sự hiện diện của bà Prien trong danh sách ứng viên không nên được nhìn nhận qua lăng kính của sự ưu tiên nguồn gốc, mà nó thể hiện sự dũng cảm của của chính trường Đức, khi quá khứ được đặt lên sân khấu một cách trực diện nhất để từ đó, định hình cách đất nước này xây dựng tương lai. Tuy nhiên, hành trình của bà Prien cũng không hề trải hoa hồng. Là đại diện cho cánh tiến bộ trong nội bộ đảng CDU, bà phải đối mặt với sự dè dặt từ những thành viên bảo thủ hơn trong đảng, đặc biệt là dưới sự dẫn dắt của Thủ tướng Friedrich Merz. Điều này cho thấy, ngay cả khi mục tiêu là một nữ tổng thống, thì những tính toán về ý thức hệ và phe phái vẫn là những rào cản hữu hình trên lộ trình đưa các “bóng hồng” đến với vị trí nguyên thủ quốc gia.

Việc đề cử một ứng viên có gốc rễ Do Thái, nếu xảy ra, sẽ được thực hiện với sự cẩn trọng tối đa để đảm bảo tính khách quan và tôn trọng các giá trị hiến pháp. Nước Đức hiểu rằng, vị trí Tổng thống không phải là nơi để thực hiện các thử nghiệm chính trị, mà là nơi để khẳng định bản sắc quốc gia. Do đó, bất kể ứng viên đó là ai, tiêu chuẩn về sự uy tín, khả năng quy tụ và đạo đức cá nhân vẫn luôn là thước đo tiên quyết, vượt lên trên mọi yếu tố về nguồn gốc hay giới tính.

“Việc bầu chọn một nữ tổng thống không chỉ là lấp đầy một khoảng trống giới tính trong lịch sử, mà là lời khẳng định về một nước Đức hiện đại, đa dạng và sẵn sàng tự soi chiếu”, Giáo sư Andrea Rommele đến từ Trường Quản trị Hertie (Berlin), chuyên gia hàng đầu về truyền thông chính trị Đức, cho biết.

Cơ chế bầu cử và những kịch bản cuối cùng

Khác với nhiều quốc gia trên thế giới, Tổng thống Đức không do cử tri bầu trực tiếp. Đây là một cơ chế được thiết kế đặc biệt sau Thế chiến II nhằm tránh việc tập trung quyền lực quá mức và đảm bảo tính đại diện đa dạng. Hội đồng Liên bang, cơ quan được thành lập chỉ với mục đích duy nhất là bầu tổng thống, bao gồm 630 nghị sĩ Quốc hội và 630 đại diện từ 16 bang. Những đại diện bang này không nhất thiết phải là chính trị gia; họ có thể là những nghệ sĩ, vận động viên hay những công dân có đóng góp xuất sắc cho xã hội. Chính sự pha trộn này tạo nên một "bản đồng ca" đa thanh sắc cho cuộc bầu cử.

Tiến trình bầu cử sẽ diễn ra theo các vòng bỏ phiếu kín. Để chiến thắng ngay từ 2 vòng đầu, ứng viên cần đạt được đa số tuyệt đối. Nếu không, vòng thứ ba sẽ quyết định dựa trên đa số tương đối. Dự kiến, sau khi các cuộc bầu cử địa phương tại các bang kết thúc vào tháng 9 tới, bức tranh về thành phần của Hội đồng Liên bang sẽ trở nên rõ nét hơn. Đây cũng là thời điểm Thủ tướng Friedrich Merz và Phó Thủ tướng Lars Klingbeil phải ngồi lại để tìm ra một ứng cử viên của liên minh cầm quyền có thể nhận được sự ủng hộ rộng rãi. Và, đây cũng là lúc, công chúng Đức sẽ biết được rằng các ứng cử viên từ những đảng phái nhỏ hơn có cơ hội cạnh tranh tới đâu trên đường đua tới ghế Tổng thống Đức.

Bà Ilse Aigner, Chủ tịch Nghị viện bang Bavaria, cũng là một trong những ứng cử viên hàng đầu. Ảnh: Bayern.landtag

Hiện nay, cán cân quyền lực đang tạm nghiêng về phía một ứng viên có khả năng dung hòa giữa truyền thống bảo thủ của khối CDU/CSU và tư duy tiến bộ của SPD và đảng Xanh. Theo các cuộc khảo sát dư luận mới nhất từ Viện Forsa, có tới hơn 60% người dân Đức ủng hộ ý tưởng về một nữ nguyên thủ quốc gia. Trong đó, bà Ilse Aigner thường xuyên dẫn đầu về mức độ tin cậy với khoảng 38% ý kiến ủng hộ, vượt xa các đồng nghiệp nam nhờ hình ảnh trung dung, ôn hòa. Ngay cả bà Julia Klockner, dù gây tranh cãi, vẫn giữ được một lượng cử tri trung thành đáng kể nhờ sự quyết liệt trong các vấn đề an ninh và nông nghiệp.

Tất nhiên, nếu các đảng cánh tả kiên quyết với mục tiêu đưa một phụ nữ lên nắm quyền, họ sẽ cần phải đưa ra một cái tên đủ sức thuyết phục được cả những cử tri bảo thủ nhất. Ngược lại, khối liên minh cầm quyền của Thủ tướng Merz cũng hiểu rằng, việc phản đối một nữ ứng viên phù hợp trong thời đại ngày nay có thể tạo ra những tác động tiêu cực về mặt hình ảnh trước thềm các cuộc bầu cử quan trọng khác.

Nhìn một cách khách quan, có thể nói rằng cánh cửa Lâu đài Bellevue (dinh tổng thống) đang mở ra, và nước Đức đang đứng trước một cơ hội lịch sử để viết nên một chương mới. Một nữ tổng thống không chỉ là sự thay đổi về mặt giới tính ở vị trí đứng đầu quốc gia, mà còn là biểu tượng cho sự đổi mới, tính bao trùm và khả năng thích ứng với một thế giới mà những biểu tượng chính trị cũ có thể không đủ sức trả lời mọi câu hỏi của hiện tại.

Vì thế, dù ai là người được chọn trong cuộc bỏ phiếu vào đầu năm tới, thì cuộc tranh luận hiện nay cũng đã cho thấy một nước Đức đang chuyển mình mạnh mẽ, nơi những giá trị cũ được tôn trọng nhưng những làn gió mới về giới cũng dần được tiếp nhận.

Quang Anh