Núi rác trở thành 'bom hẹn giờ' tại Indonesia

Rác chờ thu gom chất đầy hai bên đường tại Sunter Agung ở Đông Jakarta. Ảnh: Đỗ Quyên - PV TTXVN tại Indonesia

Theo CNA, từ ngày 1/4, chính quyền Bali bắt buộc người dân phân loại rác hữu cơ và vô cơ ngay tại nguồn. Theo quy định mới, rác hữu cơ hầu như không còn được đưa vào bãi chôn lấp Suwung - bãi rác lớn nhất đảo Bali, phục vụ khu vực đông dân và phụ thuộc mạnh vào du lịch ở phía Nam đảo. Người dân được yêu cầu tự ủ phân hữu cơ hoặc chuyển rác đến các trung tâm tái chế, trong khi rác vô cơ được đưa tới một bãi chứa mới quy mô nhỏ hơn.

Tuy nhiên, chỉ vài tuần sau khi chính sách có hiệu lực, nhiều cư dân vẫn loay hoay vì thiếu hướng dẫn cụ thể. “Tôi rất bối rối. Sau khi học cách phân loại thì rác lại không được thu gom”, một lao động giúp việc tại Jimbaran nói.

Cuộc khủng hoảng rác tại Bali không chỉ gây mất mỹ quan mà còn để lại hậu quả nghiêm trọng. Tháng 9 năm ngoái, những dòng sông bị rác chắn kín đã góp phần gây ra trận lũ chết người khiến 17 người thiệt mạng trên đảo.

Nguy cơ quá tải các bãi rác

Theo Bộ Môi trường Indonesia, quốc gia hơn 285 triệu dân này thải ra khoảng 56,6 triệu tấn rác mỗi năm. Indonesia hiện có khoảng 550 bãi chôn lấp, nhưng nhiều nơi được dự báo sẽ đạt giới hạn công suất vào năm 2030 nếu không có biện pháp mạnh tay.

Dưới thời cựu Tổng thống Joko Widodo, Indonesia từng đặt mục tiêu xử lý hoàn toàn rác thải vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, Tổng thống đương nhiệm Prabowo Subianto đã phải lùi thời hạn sang năm 2029.

Dù tỷ lệ quản lý rác đã tăng từ khoảng 10% đầu năm 2025 lên gần 25% vào đầu năm 2026, điều đó đồng nghĩa khoảng ba phần tư lượng rác tại Indonesia vẫn chưa được xử lý đúng cách. Phần lớn bị đổ ra sông, chôn lấp lộ thiên hoặc đốt thủ công, gây ô nhiễm nghiêm trọng.

Theo ông Mahawan Karuniasa, chuyên gia môi trường thuộc Đại học Indonesia, vấn đề của nước này không đơn thuần là chuyện vệ sinh hay xả rác bừa bãi mà là khủng hoảng mang tính cấu trúc liên quan đến quản trị, năng lực xử lý và tốc độ đô thị hóa.

“Indonesia rõ ràng đang có vấn đề về rác thải. Không chỉ vì lượng rác tăng cao mà còn bởi hệ thống xử lý không thể theo kịp tốc độ tiêu dùng và đô thị hóa”, ông nói.

Trước áp lực ngày càng lớn, Tổng thống Prabowo đã tuyên bố quản lý rác là ưu tiên quốc gia. Chính phủ Indonesia đang thúc đẩy hàng loạt dự án điện rác tại Denpasar, Bekasi, Bogor, Bandung và Yogyakarta, đồng thời yêu cầu các địa phương chấm dứt tình trạng đổ rác lộ thiên trong năm nay.

Bali chật vật trong quá trình chuyển đổi

Tại Bali, vấn đề rác thải vốn thường bùng phát vào cuối năm khi gió mùa cuốn nhựa và rác từ biển dạt vào bờ. Nhưng lần này, khủng hoảng đến từ chính hệ thống xử lý trong đất liền.

Theo cơ quan môi trường Bali, hòn đảo tạo ra khoảng 3.400 tấn rác mỗi ngày trong năm 2025 nhưng chỉ khoảng 29% được xử lý. Áp lực lớn nhất tập trung tại Denpasar và Badung - những trung tâm du lịch với hàng loạt khách sạn, villa, nhà hàng và công trình xây dựng.

Chuyên gia môi trường Shinta Enggar Maharani thuộc Đại học Mahasaraswati cho biết các khách sạn lớn thường có hệ thống xử lý riêng, nhưng số lượng cơ sở lưu trú nhỏ và villa tự phát mới là nguồn phát sinh rác lớn nhất.

Trong nhiều năm, bãi Suwung vốn được thiết kế là nơi xử lý cuối cùng sau khi rác đã được phân loại. Nhưng trên thực tế, nơi đây trở thành điểm tập kết khổng lồ cho đủ loại rác hỗn hợp từ Denpasar và khu vực lân cận.

Giới chức Bali muốn đóng cửa hoàn toàn bãi Suwung từ ngày 1/8 và hiện chỉ cho phép tiếp nhận rác hữu cơ. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi diễn ra hỗn loạn khi nhiều khu dân cư chưa có hệ thống thu gom hay tái chế thay thế.

Không chỉ người dân, các tài xế xe rác cũng chịu tác động lớn. Mỗi chuyến xe bị bãi rác từ chối tiếp nhận đồng nghĩa họ mất thêm nhiên liệu, thời gian và thu nhập. Giữa tháng 4, các tài xế đã biểu tình trước văn phòng thống đốc Bali buộc chính quyền trung ương phải can thiệp.

Sau đó, chính phủ cho phép rác hữu cơ tiếp tục được đưa vào Suwung hai lần mỗi tuần cho tới khi các cơ sở xử lý mới đi vào hoạt động.

Jakarta đối mặt nguy cơ từ núi rác và sông ô nhiễm

Khu nhà chứa rác ở khu Selong, Nam Jakarta ngày càng quá tải vì lượng rác khổng lồ hằng ngày. Ảnh: Đỗ Quyên - PV TTXVN tại Indonesia

Không chỉ Bali, thủ đô Jakarta cũng đang vật lộn với khủng hoảng rác thải nghiêm trọng.

Tháng 3 năm nay, một vụ sạt lở rác tại bãi Bantargebang - bãi rác lớn nhất Indonesia - đã khiến 7 người thiệt mạng sau trận mưa lớn. Bãi rác rộng 110 ha này tiếp nhận khoảng 7.400 - 8.000 tấn rác mỗi ngày từ Jakarta và hoạt động liên tục từ năm 1989 đến nay.

Sau tai nạn, chính phủ Indonesia tuyên bố sẽ chấm dứt tiếp nhận rác hỗn hợp tại Bantargebang trước ngày 1/8, chỉ giữ lại rác tồn dư sau phân loại.

Jakarta cũng đang đối mặt tình trạng ô nhiễm kéo dài trên sông Ciliwung - dòng sông chảy qua trung tâm thủ đô. Rác sinh hoạt, nhựa và nước thải khiến con sông thường xuyên tắc nghẽn, góp phần gây ngập lụt mỗi mùa mưa.

Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia (BRIN) còn phát hiện vi nhựa xuất hiện trong mọi mẫu nước mưa thu thập tại Jakarta từ năm 2022.

Nhiều cư dân sống ven sông thừa nhận họ vẫn vứt rác xuống dòng nước vì thiếu điểm tập kết phù hợp. Trong khi đó, một số chương trình “ngân hàng rác” - mô hình người dân mang rác tái chế đổi lấy tiền - hoạt động không hiệu quả do thói quen xả rác tiện đâu bỏ đó vẫn phổ biến.

Điện rác chưa phải lời giải duy nhất

Indonesia hiện chỉ có hai nhà máy điện rác quy mô lớn tại Surabaya và Solo. Chính phủ đặt kỳ vọng lớn vào công nghệ này với kế hoạch triển khai thêm hàng chục dự án mới trên cả nước.

Theo kế hoạch, các dự án điện rác có thể giúp giảm khoảng 33.000 tấn rác chôn lấp mỗi ngày vào năm 2029.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo điện rác không phải “liều thuốc thần” cho cuộc khủng hoảng hiện nay.

Đặc điểm rác sinh hoạt ở Indonesia là độ ẩm cao và chứa nhiều chất hữu cơ, khiến việc đốt phát điện kém hiệu quả nếu không được phân loại và làm khô trước. Nhà máy điện rác tại Solo, vận hành từ năm 2023, hiện chỉ hoạt động khoảng 15 - 20% công suất do rác không được phân loại từ cấp hộ gia đình.

Ông Mahawan cho rằng điện rác chỉ nên là một phần trong hệ thống xử lý tổng thể, thay vì thay thế hoàn toàn các biện pháp giảm rác tại nguồn.

Các tổ chức môi trường như Greenpeace Indonesia cũng cảnh báo các dự án điện rác có nguy cơ trở thành giải pháp tốn kém, gây ô nhiễm mới và làm chậm nỗ lực giảm nhựa dùng một lần.

Theo giới chuyên gia, Indonesia cần tập trung hơn vào phân loại rác tại nguồn, mở rộng hệ thống tái chế, xử lý rác hữu cơ bằng ủ phân hoặc khí sinh học, đồng thời buộc doanh nghiệp chịu trách nhiệm với bao bì nhựa mà họ đưa ra thị trường.

“Nếu không, vấn đề rác thải ở Indonesia sẽ trở thành một quả bom hẹn giờ”, một nhà hoạt động môi trường cảnh báo.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc