Nữ thị trưởng trẻ nhất Nhật Bản 'phá lệ' khi nghỉ sinh con

Bà Kawata (là Thị trưởng trẻ nhất Nhật Bản khi trúng cử năm 2023 ) dự kiến sẽ sinh con vào giữa tháng 9 tới và sẽ nghỉ thai sản 16 tuần. Mặc dù chế độ nghỉ thai sản được áp dụng cho công chức, nhưng không có khung pháp lý nào đảm bảo quyền nghỉ phép cho giới quan chức.

Điều này đã trở thành tâm điểm của một cuộc tranh luận quốc gia và phơi bày một lỗ hổng trong hệ thống lao động và chính trị Nhật Bản.

Bà Shoko Kawata bất ngờ khi biết mình sẽ là trường hợp đầu tiên một Thị trưởng nghỉ thai sản khi đương chức

Bà Kawata hy vọng bước đột phá của mình có thể trở thành “chất xúc tác để thay đổi hệ thống” khi Nhật Bản đang phải vật lộn với tỷ lệ sinh giảm nhanh và khoảng cách giới tính dai dẳng trong lãnh đạo chính trị. Quốc gia này vừa có nữ Thủ tướng đầu tiên vào năm ngoái và theo tổ chức theo dõi dữ liệu toàn cầu về các nghị viện quốc gia IPU Parline, hiện tại phụ nữ chỉ chiếm chưa đến 15% thành phần của Hạ viện.

“Thông qua việc này, tôi hy vọng sẽ khuyến khích không chỉ người lao động mà cả chủ doanh nghiệp và nhà quản lý, tất cả những người có công việc khác nhau hãy đón nhận những sự kiện quan trọng trong cuộc sống, việc nuôi dạy con cái và sinh nở… đồng thời cân bằng hợp lý giữa công việc và cuộc sống” - bà Kawata nói với kênh truyền hình CNN (Mỹ).

Bà Kawata dự kiến trong thời gian nghỉ sinh sẽ có một người tạm quyền lãnh đạo thành phố (với gần 70.000 dân) và bà vẫn kiểm tra email thường xuyên. Khi kế hoạch nghỉ thai sản của bà nổi lên trên mạng xã hội Nhật Bản, một số người cho rằng, việc một quan chức nhà nước vắng mặt tại nơi làm việc là lãng phí tiền thuế của người dân. Nhưng bà Kawata cho biết, những người bà đã nói chuyện trực tiếp đều “vô cùng thấu hiểu”. “Thực tế là họ bảo tôi cứ nghỉ đi. Các nhân viên tại cơ quan chính phủ cũng như người dân đều nói với tôi không chút do dự rằng tôi nên nghỉ ngơi” - bà nói.

Nữ Giáo sư Sawako Shirahase tại Đại học Tokyo cho rằng, quy định của chính phủ đôi khi lỗi thời, không theo kịp nhu cầu của phụ nữ hiện đại trong lực lượng lao động. “Khung pháp lý không giả định rằng Thị trưởng (hoặc người đứng đầu cơ quan công quyền) sẽ nghỉ thai sản. Nhưng đồng thời, không ai có thể cấm ai đó nghỉ phép… Vì vậy, đó là một vùng xám” - bà Sawako Shirahase nói. Vị nữ giáo sư này hy vọng các nhà lãnh đạo tương lai của Nhật Bản có thể nhìn vào tấm gương của Thị trưởng Kawata để thúc đẩy văn hóa cân bằng công việc và cuộc sống tốt hơn, kể cả trong khu vực tư nhân lẫn khu vực công.

Tương tự, nhà nghiên cứu Stefanie Schwarte tại Trung tâm Nhật Bản thuộc Đại học Ludwig-Maximilians cho biết, mặc dù Nhật Bản thay đổi chậm chạp về bình đẳng giới, nhưng ngày càng nhiều phụ nữ đang phá vỡ các chuẩn mực truyền thống trong chính trị.

Trong 5 năm qua, số lượng nữ Thị trưởng của nước này đã tăng từ khoảng 50 lên gần 80 trên tổng số hơn 1.700 đô thị tính đến đầu năm 2026. “Chúng ta cũng có thể thấy ngày càng nhiều nữ Thị trưởng tiếp tục tại vị nhiệm kỳ 2, hoặc 3, hoặc 4. Họ là tấm gương cho thế hệ tiếp theo, rằng bất kỳ ai, dù nam hay nữ, đều có thể phục vụ cộng đồng và hoàn thiện cuộc sống của bản thân”.

Cuộc tranh luận về việc nghỉ thai sản của Thị trưởng Yawata diễn ra trong bối cảnh Chính phủ Nhật Bản đang nỗ lực chống lại tỷ lệ sinh giảm trong nhiều thập kỷ. Năm 2025, Nhật Bản ghi nhận 671.236 ca sinh, mức thấp kỷ lục mới đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp giảm. Những nỗ lực nhằm tăng tỷ lệ sinh đã được đẩy mạnh trong những năm gần đây khi cuộc khủng hoảng dân số ngày càng rõ ràng, với các chính sách mới từ trợ cấp sinh con và nhà ở đến khuyến khích nhiều ông bố nghỉ phép chăm con.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng tỷ lệ sinh giảm mạnh ở Nhật Bản là do văn hóa làm việc quá sức ăn sâu trong xã hội cùng với chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Nhiều người trẻ trong độ tuổi sinh sản có thể chọn tập trung vào sự nghiệp hơn là lập gia đình, vì người lao động trong nhiều lĩnh vực khác nhau đều chịu áp lực lớn, thậm chí Nhật Bản còn sử dụng thuật ngữ “karoshi” để chỉ những người “chết vì làm việc quá sức”, thường do các bệnh tim và não liên quan đến công việc.

Nữ Thị trưởng Kawata chia sẻ rằng, sự thay đổi vẫn diễn ra chậm chạp vì môi trường làm việc và quy định của Nhật Bản vẫn chưa phù hợp với nhu cầu của phụ nữ đang cân nhắc việc sinh con và làm mẹ. Khoảng cách giới trong lực lượng lao động của nước này cao hơn một chút so với các quốc gia có thu nhập cao khác. “Nếu muốn có con, họ phải từ bỏ sự nghiệp hoặc nếu muốn theo đuổi sự nghiệp, họ phải từ bỏ việc sinh con. Lẽ ra phụ nữ không nên bị ép buộc vào lựa chọn cái này hoặc cái kia”. “Hiện nay, chúng tôi đang nỗ lực cải thiện tình hình này từng bước một và tôi tin rằng chúng tôi đang tiến tới việc thiết kế các hệ thống nhằm đạt được bình đẳng giới đúng đắn”.

Yến Chi