Nữ hoàng đầu tiên của 'văn hóa influencer'

Một hình ảnh trong bộ phim Marie Antoinette (2006)

Trước khi qua đời vào năm 1793, Nữ hoàng Marie Antoinette, khi đó 37 tuổi, hẳn không thể tưởng tượng rằng hơn hai thế kỷ sau, bà vẫn là một trong những người phụ nữ nổi tiếng nhất thế giới.

Những món trang sức và đồ nội thất của hoàng hậu Pháp liên tục đạt mức giá kỷ lục tại các phiên đấu giá, đồ sứ và các loại vải trang trí cung điện của bà được các thương hiệu đồ gia dụng tái sản xuất và thương mại hóa; hình ảnh của bà xuất hiện trên đủ loại sản phẩm, từ nến cao cấp đến chăn phủ sofa. Bà còn là nguồn cảm hứng cho hàng loạt cuốn sách bán chạy, phim điện ảnh, các ca khúc jazz và rap, cũng như những buổi trình diễn thời trang.

INFLUENCER ĐỜI ĐẦU CỦA VERSAILLES

Nếu cần một minh chứng cho thấy xu hướng “xa xỉ thầm lặng” của thời kỳ chính quyền Biden nay đã nhường chỗ cho phong cách phô trương, tối đa hóa sự hào nhoáng, thì sự trở lại đầy nổi bật của Marie Antoinette chính là ví dụ rõ ràng nhất.

Trong thời đại của các influencer, vị hoàng hậu này là một nghiên cứu điển hình về sức mạnh của hình ảnh và tính trình diễn. “Bà ấy luôn ở trong trạng thái diễu hành trước công chúng, được dõi theo, và mức độ soi xét mà bà phải chịu còn nhiều hơn cả các ngôi sao nổi tiếng ngày nay”, theo bà Sarah Grant, giám tuyển cao cấp tại Bảo tàng Victoria & Albert (V&A) ở London - nơi đang tổ chức một triển lãm về phong cách và di sản của Nữ hoàng.

Tất nhiên, Marie Antoinette cũng là một câu chuyện mang tính cảnh báo - ví dụ cho những gì có thể xảy ra trong thời kỳ phân cực chính trị, của cải tập trung và bất bình đẳng thu nhập ngày càng xói mòn xã hội. Chính yếu tố này, không kém gì gu thẩm mỹ exuberant (rực rỡ) và cuộc sống xa hoa hiếm có của bà, khiến Marie Antoinette trở thành một biểu tượng đầy sức nặng cho đến thời đại hôm nay.

Trong số khoảng 250 báu vật đang được trưng bày tại triển lãm quy mô lớn của V&A có một đôi dép lụa nhỏ xíu của bà, một số món trang sức hoàng gia - được bảo tàng tái hợp cùng hộp đựng trang sức do thợ mộc Pháp Martin Carlin chế tác năm 1770, đúng năm bà kết hôn, hiện được mượn từ Cung điện Versailles; cùng bộ đồ ăn bằng sứ Sèvres từng được sử dụng tại Petit Trianon. Triển lãm cũng giới thiệu các thiết kế thời trang đương đại lấy cảm hứng từ bà, bao gồm chiếc váy dạ hội lamé vàng lấp lánh mà Grace Kelly mặc trong bộ phim To Catch a Thief của Alfred Hitchcock, và chiếc váy Marquise Masqueé bằng lụa màu Eau de Nile thướt tha, do John Galliano thiết kế cho bộ sưu tập Haute Couture Xuân - Hè 1998 của Christian Dior.

Vị hoàng hậu yểu mệnh này, ngay từ thời của mình, đã là người tiên phong trong nghệ thuật “gây ảnh hưởng”. Bà nhanh chóng khẳng định vị thế người dẫn dắt xu hướng ngay khi đặt chân đến Versailles ở tuổi 14, với tư cách là công chúa Áo kết hôn cùng vua Louis XVI khi ông mới 15 tuổi. Caroline Weber, tác giả cuốn sách Queen of Fashion: What Marie Antoinette Wore to the Revolution cho rằng mối quan hệ trắc trở ban đầu với người chồng trẻ tuổi, lập dị đã khiến Marie Antoinette khó thực hiện vai trò truyền thống của hoàng hậu là sinh người nối dõi.

“Bà ấy phải tìm ra một cách khác để trở nên quan trọng tại triều đình, và đó chính là trở thành người dẫn dắt phong cách”, bà Weber nói.

Marie Antoinette cho phép hình ảnh của mình được tái hiện trong các bản khắc thời trang - một điều chưa từng có tiền lệ trong hoàng gia. Bà cũng cho phép nhà tạo mẫu triều đình Rose Bertin bán các bản sao váy áo của mình cho những phụ nữ khác chỉ vài tháng sau khi chính bà mặc những thiết kế đó. “Bà ấy hiểu rất rõ sức mạnh của hình ảnh, và đã bán ra một hình tượng mà công chúng khao khát tiêu dùng và noi theo”, bà Weber nhấn mạnh.

SỨC HÚT CỦA CÁI TÊN MARIE ANTOINETTE

Sức mạnh kinh tế từ phong cách của bà, từng được giới đấu giá Sotheby’s gọi là “Hiệu ứng Marie Antoinette”, gần như chưa từng suy giảm kể từ đó đến nay. Năm 2018, Sotheby’s bán 10 món trang sức của bà, trong đó có một mặt dây chuyền kim cương và ngọc trai tự nhiên với giá 36,2 triệu USD, và một trâm cài hình nơ kim cương giá 2,1 triệu USD. Năm ngoái, nhà đấu giá này tiếp tục bán một chiếc vòng cổ kim cương 300 carat với giá 4,8 triệu USD. Những món đồ chưa từng xuất hiện kể từ thời trị vì của bà thường được định giá rất cao.

“Sự tò mò mà bà ấy khơi gợi là vô cùng lớn. Bà ấy có hai mặt hoàn toàn đối lập nhưng đều cực kỳ cuốn hút - mặt bi kịch, bởi ai cũng có thể đồng cảm với nỗi đau của bà khi mọi thứ sụp đổ, và mặt hào nhoáng, khi bà là nữ hoàng của phong cách, được tôn sùng nhất. Hai điều đó khiến bà trở nên rất “con người” giống như tất cả chúng ta”, ông Andres White Correal, Chủ tịch bộ phận trang sức khu vực châu Âu, Trung Đông và châu Phi của Sotheby’s chia sẻ.

Năm 2022, Christie’s Paris đấu giá hai món đồ nội thất của bà, một chiếc tủ commode do Pierre Macret chế tác năm 1770, và một chiếc ghế bành phong cách tân cổ điển của Georges Jacob từng đặt trong phòng ngủ của bà tại Versailles. Mỗi món đều đạt mức giá xấp xỉ 1,18 triệu USD. Một chiếc bàn do Jean-Henri Riesener chế tác, được gia đình Rothschild bán năm 2019, cũng đạt mức tương tự.

“Chúng tôi nhận thấy các món đồ gắn với Marie Antoinette thường hấp dẫn hơn so với đồ của Vua Louis XVI. Công chúng yêu thích câu chuyện đầy kịch tính của bà. Đúng là lịch sử của hai người gắn liền với nhau, nhưng việc bà là người ngoại quốc đến Versailles và chinh phục được triều đình đã tạo nên một cá tính vượt trội hơn cả Louis XVI, dù ông là vua. Câu chuyện của bà là câu chuyện về quyền lực”, ông Hippolyte de La Féronnìere, Trưởng bộ phận Nội thất châu Âu của Christie’s tại Paris, quan sát.

Rất nhiều mẫu thiết kế được bà sử dụng trong quá khứ, dù trong thời trang hay nội thất, đến nay đã trở thành cảm hứng vô tận cho các thương hiệu. Như những nụ hồng từ một mẫu toile đã được Meri Meri tái hiện trên đĩa và cốc giấy cho thương hiệu Ladureé. Một số họa tiết khác, bao gồm mẫu in khối phong cách Ấn Độ với cành hoa và quả dứa màu đỏ và vàng mù tạt, đã được Pierre Frey, nhà sản xuất dệt may cao cấp của Pháp, tái phát hành dưới dạng vải và giấy dán tường.

Chính họa tiết này cũng là nguồn cảm hứng thiết kế cho món trang sức cao cấp mới nhất của Maison Mellerio, một trong những nhà cung cấp thực sự của Marie Antoinette, hiện vẫn có cửa hàng gần quảng trường Place Vendôme.

Mellerio đã ra mắt một chiếc vòng cổ độc bản mang tên Jardin des Rêves, đính những viên sapphire, aquamarine, tanzanite, tourmaline và topaz cùng một mặt dây chuyền hình quả dứa bằng vàng và đá quý, tại một buổi tiếp đón riêng ở Versailles mùa hè năm ngoái. Khẩu hiệu của chiến dịch quảng bá chính là “Ai mà chẳng từng mơ, dù chỉ một đêm, được làm nữ hoàng?”

Ngoài ra, thương hiệu nến cao cấp Cire Trudon đã tạo ra một cây nến màu hồng mô phỏng bức tượng bán thân bằng sáp thế kỷ XVIII của Nữ hoàng, được cho là do anh em nhà Brachard thực hiện.

Nhà thiết kế giày người Anh Manolo Blahnik, thương hiệu tài trợ cho triển lãm V&A, cũng vừa tung ra vào mùa hè 2025 một bộ sưu tập giới hạn những đôi giày bơm lụa bèo nhún, lấy cảm hứng từ bộ phim xa hoa Marie Antoinette năm 2006 của Sofia Coppola.

Gia Nhi