Nữ chủ nhân huy chương Fields 2026 là ai?

Hong Wang là nhà toán học trẻ tuổi nhất trong 4 người nhận huy chương Fields 2026. Ảnh: Quanta Magazine.

Tại Đại hội Toán học Thế giới (ICM) hôm 23/7, Hong Wang là một trong bốn nhà toán học được xướng tên nhận giải thưởng Fields 2026. Cô là người phụ nữ đầu tiên của Trung Quốc, cũng là nhà toán học nữ thứ ba được vinh danh trong gần 90 năm lịch sử của giải thưởng này.

"Thần đồng" vào đại học năm 16 tuổi

Hong Wang (35 tuổi) sinh ra ở Quế Lâm, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Năm 16 tuổi, cô từng đạt 653/750 điểm trong kỳ thi tuyển sinh đại học và được nhận vào Khoa Khoa học Trái đất của Đại học Bắc Kinh, sau đó chuyển sang Khoa Toán.

Cô lấy bằng thạc sĩ tại Đại học Paris Sud và Ecole Polytechnique (Pháp), sau đó là bằng tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts - MIT (Mỹ). Hiện, cô là giáo sư tại Viện Courant của Đại học New York và Viện nghiên cứu khoa học cao cấp Pháp (IHES).

Chia sẻ với Quanta Magazine, Wang cho hay thời phổ thông, sau giờ học, cô thường đọc sách, xem truyền hình, chơi bóng bàn hoặc cầu lông. Dù là giáo viên, cả bố và mẹ Wang đều không gây áp lực học tập lên con gái.

Toán học đến với cô rất tự nhiên, là một trong nhiều sở thích của Wang. Mỗi khi nhận được sách giáo khoa Toán mới, cô đều hoàn thành toàn bộ bài tập trước khi học kỳ mới bắt đầu. Wang còn tìm thêm các sách Toán khác và giải hết các bài toán trong đó.

Cô vẫn nhớ năm 6 tuổi, cô đã tìm ra đáp án cho một bài toán đố tư duy về việc trồng 7 cây sao cho tạo thành nhiều hàng 3 cây nhất. Cô đã giải ra kết quả nhanh hơn bố mình - một giáo viên dạy Toán.

Wang dần tìm thấy tình yêu với toán học nhờ tính vĩnh cửu của nó. Với cô, Lịch sử không ngừng bị sửa đổi, còn Tiếng Anh lại khiến người học nản lòng vì có nhiều trường hợp ngoại lệ. Chỉ có các định lý toán học đem lại sự tin tưởng tuyệt đối.

"Không ai có thể đến và bảo rằng: 'Ồ, thực ra điều này không đúng'", cô bộc bạch.

Chính tinh thần cầu thị và ham học hỏi đó đã khiến cô vài lần quyết định học vượt cấp, dù bố mẹ luôn muốn con gái sống một cuộc đời bình thường.

Hong Wang trình bày công trình nghiên cứu của cô về giả thuyết Kakeya vào ngày 10/3/2025. Ảnh: David Song/NYU.

Giải được bài toán hơn 100 tuổi

Trong thời gian làm luận án tiến sĩ tại MIT, Hong Wang bắt đầu nghiên cứu các vấn đề trong phân tích Fourier.

Tháng 6/2021, Wang kết thúc giai đoạn nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton (IAS), nơi từng là điểm đến của nhiều nhà khoa học hàng đầu thế giới.

Sau đó, cô trở thành trợ lý giáo sư tại Đại học California (Los Angeles, Mỹ) năm 2021, trước khi gia nhập Viện Courant năm 2023.

Năm 2022, cô được trao giải Maryam Mirzakhani New Frontiers Prize cho “những tiến bộ về giả thuyết hạn chế, giả thuyết làm mịn cục bộ và các vấn đề liên quan”.

Tên tuổi của Wang được giới toán học đặc biệt chú ý vào đầu năm 2025, khi cô cùng GS Joshua Zahl, nhà toán học tại Đại học British Columbia (Canada), công bố nghiên cứu chứng minh giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều.

Bài toán được lấy cảm hứng từ câu hỏi do nhà Toán học người Nhật Sōichi Kakeya đặt ra vào năm 1917: Diện tích nhỏ nhất mà một chiếc kim mỏng vô hạn có thể quét được khi quay là bao nhiêu? Những diện tích như vậy được gọi là tập hợp kim Kakeya.

Wang cùng Joshua đã chứng minh rằng các tập hợp Kakeya - vốn có mối liên hệ chặt chẽ với các tập hợp kim Kakeya - không thể "quá nhỏ". Cụ thể, dù các tập hợp này có thể có thể tích ba chiều bằng 0, chúng vẫn bắt buộc mang bản chất ba chiều. Việc chứng minh giả thuyết Kakeya đòi hỏi sự hiểu biết sâu về cấu trúc tương tác của các ống trong không gian Euclide.

Kết quả của Wang đánh dấu mốc quan trọng, mở ra cánh cửa cho hàng loạt định lý và giả thuyết trong phân tích điều hòa, phương trình vi phân đạo hàm riêng, lý thuyết độ đo hình học và các lĩnh vực khác.

Ngoài bài toán Kakeya trong không gian ba chiều, Wang còn có nhiều đóng góp tiến bộ trong bài toán hạn chế Fourier, tập khoảng cách Falconer, tập Furstenberg trên mặt phẳng.

Trước thềm Fields 2026, Wang còn nhận giải thưởng Đột phá mới trong Toán học từ quỹ Breakthrough Prize, được trao vào tháng 4 năm nay.

Ngọc Bích