Sinh viên Mỹ 4 năm không đọc hết một cuốn sách

Nhiều sinh viên không đọc hết một cuốn sách. Ảnh: Pexels.

Sau hơn hai thập kỷ giảng dạy các môn Khoa học nhân văn và Khoa học xã hội tại Amherst College (Mỹ), GS Austin Sarat cho biết điều khiến ông lo ngại nhất không phải là sinh viên thiếu động lực học tập, mà là ngày càng nhiều em không còn đủ khả năng hoàn thành một cuốn sách.

Sinh viên từ bỏ đọc sách

Chia sẻ trên The Conversation, vị giáo sư cho biết các lớp học của ông từ trước đến nay đều được xây dựng trên một tiền đề đơn giản. Sinh viên sẽ đọc toàn bộ tài liệu được giao, kể cả những văn bản dài, nhiều lập luận và đòi hỏi sự tập trung cao. Tuy nhiên, tiền đề này đang dần không còn đúng.

Thay vì đến gặp giảng viên để trao đổi về nội dung đã đọc, nhiều sinh viên hiện nay tìm đến văn phòng của ông chỉ để hỏi cách đọc lướt nhằm hoàn thành bài tập nhanh hơn.

Giáo sư Austin Sarat cho biết ông luôn từ chối những đề nghị như vậy. Thay vào đó, ông hướng dẫn sinh viên thực hành "close reading" - phương pháp đọc chậm, đọc kỹ từng lập luận, từng chi tiết để hiểu đầy đủ nội dung văn bản. Theo ông, đây là kỹ năng không thể thay thế bằng bất kỳ "đường tắt" nào.

Dù vậy, vị giáo sư ngày càng nhận ra vấn đề không bắt nguồn từ chính sinh viên. Ông cho rằng xu hướng này đã hình thành từ rất lâu trước khi các em bước chân vào giảng đường.

Các số liệu gần đây cũng cho thấy nhận định đó có cơ sở. Khảo sát giai đoạn 2024-2025 với 1.250 giáo viên Tiếng Anh bậc trung học tại Mỹ cho thấy trung bình mỗi giáo viên chỉ yêu cầu học sinh đọc 2,81 cuốn sách trọn vẹn mỗi năm. Con số này giảm đáng kể so với mức 4 cuốn trong cuộc khảo sát tương tự giai đoạn 2008-2009.

Đáng chú ý, một số học sinh trung học hiện nay không còn phải đọc trọn vẹn bất kỳ cuốn sách nào mà chỉ học thông qua các đoạn trích.

Xu hướng này cũng xuất hiện ở người trưởng thành. Theo nghiên cứu năm 2024 của Sunil Iyengar, Giám đốc nghiên cứu tại Quỹ Quốc gia vì Nghệ thuật Mỹ (National Endowment for the Arts, Mỹ), chỉ 49% người trưởng thành cho biết đã đọc ít nhất một cuốn sách trong vòng một năm, giảm so mức gần 55% của thập kỷ trước.

Năng lực đọc hiểu cũng đi xuống. Năm 2025, 32% học sinh lớp 12 tại Mỹ có trình độ đọc dưới mức cơ bản, tăng mạnh so với tỷ lệ 24% của năm 2002. Trong khi đó, GS Martin West (Đại học Harvard) nhận định kỹ năng đọc viết của người Mỹ đạt đỉnh vào khoảng giữa thập niên 2010 trước khi liên tục suy giảm.

Ngoài những số liệu về tình trạng "lười" đọc sách, các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy việc từ bỏ thói quen đọc sách không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn tác động đến khả năng tư duy và kỹ năng xã hội.

Cụ thể, một phân tích tổng hợp được công bố năm 2024 trên Journal of Experimental Psychology: General của Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) cho thấy những người thường xuyên đọc sách, đặc biệt là tác phẩm văn học, có lợi thế về năng lực ngôn ngữ, khả năng thấu cảm và hiểu góc nhìn của người khác so với nhóm ít đọc.

Kết quả này được rút ra sau khi tổng hợp dữ liệu từ hàng trăm nghiên cứu, góp phần lý giải vì sao nhiều chuyên gia giáo dục vẫn coi việc đọc trọn vẹn một cuốn sách là nền tảng để rèn luyện tư duy sâu và năng lực phản biện.

Thói quen đọc sách cần được rèn luyện từ bậc phổ thông. Ảnh: Pexels.

Khủng hoảng bắt đầu từ phổ thông

Nói thêm về việc đọc sách, giáo sư Austin Sarat cho biết việc đọc từ lâu đã là một phần nền tảng của giáo dục Mỹ. Khi Đại học Harvard được thành lập năm 1636, sinh viên nhập học được kỳ vọng thành thạo không chỉ tiếng Anh mà còn cả tiếng Hy Lạp và tiếng Latin. Tổng thống Thomas Jefferson cũng từng khẳng định ông không thể sống thiếu sách.

Tuy nhiên, vị giáo sư cho rằng truyền thống ấy đang dần bị lung lay khi ngày càng nhiều sinh viên tìm kiếm cách hoàn thành bài đọc nhanh nhất thay vì thực sự bước vào thế giới của một cuốn sách.

Giáo sư Austin Sarat nhấn mạnh đây không phải lần đầu giáo dục đại học Mỹ đối mặt với khủng hoảng đọc. Trong thế kỷ XIX, khi nhiều trường đại học mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, không ít sinh viên trúng tuyển vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đọc học thuật.

Khi đó, các trường đã xây dựng những chương trình chuẩn bị về kỹ năng đọc trước khi sinh viên bước vào chương trình chính khóa. Mô hình này được triển khai đầu tiên tại Đại học Wisconsin, sau đó lan sang Đại học Chicago, Đại học Illinois và Đại học Columbia.

Vị giáo sư nhận định giáo dục đại học ngày nay có thể cần một cách tiếp cận tương tự. Tuy nhiên, khác với trước đây, sinh viên hiện nay không thiếu năng lực để trúng tuyển đại học mà thiếu quá trình rèn luyện từ hệ thống giáo dục phổ thông K-12 - nơi việc đọc trọn vẹn sách dần không còn là yêu cầu bắt buộc.

Để kiểm chứng nhận định của mình, trong học kỳ vừa qua, GS Austin Sarat cùng một số đồng nghiệp mở khóa học ngắn mang tên Why Read? (tạm dịch: Vì sao phải đọc?). Trong ba tuần, sinh viên được đọc các bài viết về giá trị của việc đọc của những học giả nổi tiếng như Martha Nussbaum và Edward Said.

Điều khiến ông bất ngờ không phải là sinh viên không muốn đọc, mà là sự chênh lệch rất lớn về khả năng tiếp cận những văn bản dài và phức tạp. Có những sinh viên tỏ ra rất lúng túng ngay từ khi bắt đầu.

Giáo sư Austin Sarat nói rằng đọc cũng giống như luyện tập thể chất. Giá trị lớn nhất chỉ có được khi người học chấp nhận bỏ ra nhiều công sức nhất. Việc đọc những cuốn sách dài giúp con người rèn luyện sự kiên nhẫn, khả năng tập trung, năng lực theo dõi một chuỗi lập luận hoặc cốt truyện, đồng thời hình thành thói quen suy nghĩ sâu thay vì chỉ tiếp nhận thông tin ngắn và rời rạc.

Ông thừa nhận một khóa học kéo dài vài tuần khó có thể thay đổi những thói quen đã hình thành từ nhiều năm. Tuy nhiên, theo vị giáo sư, các trường đại học vẫn có trách nhiệm giải thích cho sinh viên vì sao việc đọc trọn vẹn một cuốn sách là điều quan trọng trước khi yêu cầu các em tiếp cận những tài liệu học thuật khó.

"Nếu giảng viên không thể hoặc không còn muốn làm điều đó, tương lai của giáo dục đại học sẽ rất u ám", ông cảnh báo.

Tú Anh