Nỗi băn khoăn của Tổng Bí thư Tô Lâm về sân bay Long Thành

Những bài học muộn về dự án sân bay Long Thành cần phải học thuộc để đầu tư dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam, vì không thể chỉ dựa vào quyết tâm chính trị để đổ vào dự án này số vốn khổng lồ hơn 60 tỷ USD...

Sáng 25/2 đã diễn ra Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm có bài phát biểu chỉ đạo quan trọng liên quan đến định hướng phát triển kinh tế Nhà nước trong giai đoạn mới.

Kinh tế Nhà nước phải thực sự chiếm lĩnh “những cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, bên cạnh những nghị quyết đã ban hành trước đó, hai Nghị quyết 79, 80 là sự bổ sung thêm những quyết sách lớn của Đảng, được hình thành trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn và phát triển tư duy lý luận trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới nhằm đồng thời giải quyết hai yêu cầu có tính nền tảng là: tăng cường nội lực vật chất và củng cố nội lực tinh thần; khẳng định quyết tâm xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, chủ động hiệu quả gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Về Nghị quyết 79, Tổng Bí thư nêu rõ, kinh tế Nhà nước phải thực sự chiếm lĩnh những cao điểm chiến lược chỉ huy của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo và trở thành điểm tựa quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Để thực sự chiếm lĩnh “những cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế, theo Tổng Bí thư, khu vực kinh tế Nhà nước phải được cơ cấu lại mạnh mẽ, tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt, địa bàn trọng yếu, có tính chiến lược và sức lan tỏa cao. Vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước phải được chứng minh bằng năng lực dẫn dắt, bằng hiệu quả, bằng đóng góp thực chất cho ổn định vĩ mô, cho an ninh kinh tế và cho phát triển trung và dài hạn.

Những kinh nghiệm về quản trị kinh tế Nhà nước, chúng ta đã có những “bài học xương máu” từ những năm 2006-2016 khi “những quả đấm thép” (các tổng công ty, tập đoàn Nhà nước) “tan chảy”, như Vinashin, Vinalines…, hay đại dự án Bôxít Tây Nguyên đã ngốn của Nhà nước những nguồn lực lớn. Hậu quả của nó còn ảnh hưởng tiêu cực cho đến hôn nay, dù Chính phủ và các cơ quan chức năng đã rất nỗ lực khắc phục nhưng vẫn còn là một “gánh nợ” lớn ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế.

Làm sao thu hồi vốn?

Tổng Bí thư cũng ví dụ, như công trình sân bay Long Thành, vốn đầu tư khoảng 16 tỷ USD. Nếu nhìn sang các nước ở Đông Nam Á, thì vốn đó là lớn hơn nhiều. “Thấy công bố con số của mình người ta rất ngại. Quy mô 16 tỷ USD thì kinh khủng. Nhìn sang các nước khác như Malaysia, Singapore… mức đầu tư các dự án chỉ vào khoảng 10 tỷ USD. Nhưng khi đặt câu hỏi, với mức đầu tư này có vượt trội được hơn Malaysia và Singapore không, thì không chứng minh được. Khi hỏi bao nhiêu lâu thì thu hồi được số vốn 16 tỷ USD này để trả lại cho Nhà nước thì cũng không trả lời được. Tôi hỏi sân bay Long Thành này mỗi năm đóng góp được cho tăng trưởng của kinh tế quốc gia là bao nhiêu thì cũng không tính toán ra được” - Tổng Bí thư nhấn mạnh.

Tinh thần những vấn đề đặt ra của Tổng Bí thư là rất thẳng thắn, nhìn rõ vào sự thật, được người dân rất ủng hộ và thấu hiểu các vấn đề tồn tại của sân bay Long Thành.

Nhiều câu hỏi đặt ra: Vì sao sân bay Long Thành chuẩn bị hoạt động mà tuyến đường nối TPHCM với Long Thành vẫn chưa hoàn thiện, khi việc mở rộng cao tốc TPHCM - Dầu Giây cho đến gần đây mới được khởi công; và liệu cao tốc này được mở rộng xong, việc di chuyển từ nội thành TP HCM đến cao tốc phải mất bao nhiều thời gian? Hành khách có thể chấp nhận di chuyển từ TP HCM đến sân bay phải mất 2-3h? Tại sao khi quy hoạch sân bay Long Thành không tính việc xây dựng tuyến đường sắt TP HCM - Long Thành? Ai duyệt quy hoạch mà để tình trạng này?

Và nếu tháng 6/2026 sân bay Long Thành đưa vào khai thác giai đoạn 1, chắc chắn không hiệu quả vì cơ sở hạ tầng kết nối chưa hoàn thiện, thì làm sao tính được thời gian thu hồi vấn cho Nhà nước, làm sao tính được sân bay này đóng góp cho nền kinh tế bao nhiêu % GDP?

Những phản biện về sân bay Long Thành đang đúng và sẽ còn đúng

Một dự án có quy mô đầu tư lên đến 16 tỷ USD như vậy mà không tính được hiệu quả kinh tế?

Những bài học quý giá từ dự án sân bay Long Thành - Ảnh: Hoàng Phúc

Về vấn đề này từng có nhiều ý kiến phản biện của các chuyên gia nhưng đã không được lắng nghe thấu đáo. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lâm Thành (TS ngành Hành chánh công) đã tính toán, đã chứng minh: "So với hai công trình sân bay hiện đại nhất thế giới, mới vận hành năm 2019 là sân bay Đại Hưng (Bắc Kinh), diện tích 4.700 ha (tương đương với Long Thành), thiết kế 7 đường băng, công suất 100 triệu hành khách, 4 triệu tấn hàng hóa nhưng vốn đầu tư chỉ có 11,5 tỷ USD. Hoặc sân bay Istalbul (Thổ Nhĩ Kỳ) thiết kế 4 đường băng, công suất 90 triệu lượt hành khách, vốn đầu tư chỉ có 12 tỷ USD. Trong khi Long Thành thiết kế chỉ 4 đường băng, 100 triệu lượt hành khách, 5 triệu tấn hàng hóa mà vốn đầu tư là 16 tỷ USD, rõ ràng rất cần được xem xét, so sánh”.

Tại sao sân bay Long Thành tương đương với sân bay Istalbul, Đại Hưng mà số vốn đầu tư đội lên cao như vậy? Và nếu tính cả các cơ sở hạ tầng kết nối sân bay đã và sẽ triển khai (đường sắt kết nối), thì dự án đội vốn bao nhiêu?

Không chỉ có ông Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lâm Thành phản biện logic như vậy, từ năm 2015, PGS Nguyễn Thiện Tống đã phản biện rất tâm huyết về dự án này, cảnh báo nhiều vấn đề về trong đó có yếu tố kỹ thuật sân bay xa trung thâm TP HCM, và xác tín rằng sân bay Tân Sơn Nhất nếu được mở rộng theo đúng quy hoạch ban đầu của nó, năng suất có thể tăng lên bằng cách tăng số chuyến từ 1,9 đến 3,4 lần so với hiện nay (2015) và sẽ không xảy ra quá tải. Khi kết hợp việc tăng số chuyến bay, khả năng năng suất sẽ tăng lên 60-100 triệu khách một năm.

Dự báo của ông Nguyễn Thiện Tống chính xác, khi chỉ cần đầu tư hơn 11.000 tỷ đồng cho nhà ga T3, công suất của sân bay Tân Sơn Nhất được nâng lên rất nhanh. Lấy ví dụ, ngày mùng 4 Tết Bính ngọ (22/2) sân bay này đã đón hơn 170.000 khách. Ngày 22/2/2026, tức mùng 6 Tết Bính ngọ, Tân Sơn Nhất đón lượng khách kỷ lục với hơn 182,9 nghìn lượt hành khách mà không quá tải. Và nếu khai thác hết diện tích đã quy hoạch từ trước 1975, sân bay Tân Sơn Nhất hoàn toàn có thể nâng cao thêm công suất.

Đó là chưa kể những vấn đề tiêu cực đã xảy ra. Ở mọt công trình trọng điểm quốc gia, chỉ trong lĩnh giải phóng mặt bằng, tổ chức tái định cư cho dân bị thu hồi đất làm sân bay Long Thành, đã có hàng loạt cán bộ bị bắt, thu giữ hơn 10.000 hồ sơ, vụ án vẫn đang được mở rộng điều tra. Ai chịu trách nhiệm?

Có thể rồi đây sẽ có thêm những bài học muộn từ dự án sân bay Long Thành, đặc biệt khi giai đoạn 2 tiếp tục triển khai. Bây giờ, khi đã “đâm lao thì phải theo lao” nhưng theo như thế nào là một bài toán hóc búa. Bài học lớn nhất vẫn là công tác thẩm định quy hoạch, hạch toán kinh tế. Để từ đó chúng ta phải suy nghĩ về một dự án cực lớn khác: đường sắt cao tốc Bắc-Nam với tốc độ 350 km/h, có tổng số vốn đầu tư hơn 60 tỷ USD, chưa tính đến tăng dự toán và trượt giá.

Dự án này được các chuyên gia và tư vấn nước ngoài đề xuất xây dựng cho tốc độ 200-250 km/h vừa chở người vừa chở hàng. Nhưng Chính Phủ đã quyết xây dựng tốc độ 350 km/h chở khách. Trong khi đó Chính Phủ cũng đã quyết định xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hải phòng, tốc độ chở khách khoảng 160 km/h, tốc độ chở hàng khoảng 80-120 km/h với tổng vốn đầu tư khoảng 8,5 tỷ USD.

Bài học rất có thể đã muộn màng của sân bay Long Thành còn đó và sẽ có thêm những bài học nảy sinh sắp tới. Giờ đây, đã đến lúc rất cần lắng nghe những ý kiến phản biện khoa học về dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam, vì không thể chỉ dựa vào quyết tâm chính trị để đổ vào dự án này số vốn khổng lồ hơn 60 tỷ USD, mà phải tính đến hiệu quả đầu tư như ý kiến sắc sảo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã nêu trên.

Lưu Vĩnh Hy