Nô nức khai hội Đền Tranh và Đền Long Động

Các lễ hội thu hút đông đảo nhân dân, du khách thập phương tham dự, qua đó tôn vinh, tri ân công lao của các bậc tiền nhân, kết nối cộng đồng và bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và lan tỏa những giá trị truyền thống của dân tộc.

Lễ hội Đền Tranh năm 2026 - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Các đại biểu cùng nhân dân và du khách dâng hương tưởng niệm Đức Quan lớn Tuần Tranh. Ảnh: Mạnh Tú/TTXVN

Đền Tranh tọa lạc tại thôn Tranh Xuyên, xã Ninh Giang là ngôi đền cổ thờ Quan Lớn Tuần Tranh - hàng quan lớn trong hệ tứ phủ thuộc tín ngưỡng Đạo Mẫu. Trong tâm thức của người dân địa phương, Quan Lớn Tuần Tranh là vị thủy thần cai quản vùng ngã ba sông Tranh, có quyền năng trấn giữ thủy vực, bảo vệ người dân trước những hiểm nguy của dòng nước, bão lũ. Chính vì vậy, từ bao đời nay, ngôi đền trở thành điểm đến tâm linh thu hút đông du khách.

Đền Tranh được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia vào năm 2009. Lễ hội Đền Tranh được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2022. Năm 2023, di tích được tỉnh Hải Dương (trước kia) công nhận là Điểm du lịch cấp tỉnh và công nhận là sản phẩm du lịch OCOP 4 sao.

Nghi lễ rước truyền thống tại lễ hội Đền Tranh. Ảnh: Mạnh Tú/TTXVN

Chủ tịch UBND xã Ninh Giang Nguyễn Thị Huê khẳng định, lễ hội truyền thống Đền Tranh năm 2026 kỷ niệm ngày sinh của Đức Thánh Quan Lớn Tuần Tranh với mong muốn tiếp tục bảo tồn, phát huy, làm giàu thêm những di sản văn hóa đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Những năm qua, công tác bảo tồn phát huy các giá trị di sản văn hóa tại Đền Tranh đã được chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc. Về giá trị văn hóa phi vật thể, đến nay, di tích còn bảo lưu được nhiều trầm tích văn hóa với nhiều sự lệ trong năm. Các sự lệ và lễ hội trong năm tại đền thể hiện ước vọng và năng lực sáng tạo văn hóa của cộng đồng nhân dân tại địa phương. Mỗi năm, tại di tích có hai kỳ lễ hội vào tháng 2 và tháng 8, ngoài ra còn có lễ Tiệc Quan ngày 25/5 âm lịch. Ngày lễ trọng của kỳ lễ hội thứ nhất là ngày 14/2 (âm lịch) kỷ niệm ngày sinh của Quan Lớn Tuần Tranh; Lễ trọng của kỳ lễ hội thứ 2 là ngày 22/8 âm lịch kỷ niệm ngày mất của Đức Thánh Trần Hưng Đạo – người có công trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông ở thế kỷ thứ XIII.

Năm nay, lễ hội Đền Tranh năm 2026 diễn ra từ ngày 26 - 29/3, tức ngày 8 - 11/2 năm Bính Ngọ với nhiều nghi lễ đặc sắc: Lễ trình, lễ khai quang tịnh đền, lễ rước nước, lễ mộc dục. Trong đó, nghi lễ rước nước là một trong những điểm đặc sắc của Lễ hội, gắn liền với thánh tích của đền. Đoàn rước có sự tham gia của rất đông nhân dân, du khách. Nước được lấy ở giữa ngã ba sông Tranh, rước sẽ được đưa vào trong Cung cấm để làm lễ Mộc dục và dùng chính nước này để bao sái tượng Quan ở Hậu Cung.

Trong những ngày lễ hội diễn ra các chương trình văn nghệ, hát chầu văn, thực hành diễn xướng thờ Mẫu Tam phủ cùng các môn thể thao, trò chơi trò chơi dân gian như: Bịt mắt bắt dê, đi cầu kiều trên cạn, bóng chuyền hơi, pháo đất, vật dân tộc… thu hút tham gia của người dân địa phương và du khách góp phần lan tỏa các giá trị truyền thống của dân tộc.

Tưởng niệm Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, lan tỏa tinh thần hiếu học

Nghi lễ rước kiệu tại Lễ hội truyền thống đền Long Động năm 2026. Ảnh: Mạnh Minh/TTXVN

Lễ khai hội truyền thống Đền Long Động và dâng hương tưởng niệm 680 năm ngày mất của Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi được xã Hợp Tiến tổ chức sáng cùng ngày, tưởng nhớ và tri ân bậc hiền tài kiệt xuất, biểu tượng của truyền thống hiếu học, trí tuệ và khí phách của dân tộc Việt Nam.

Theo sử sách, Mạc Đĩnh Chi sinh năm 1272, mất năm 1346. Ông đỗ Trạng nguyên khoa Giáp Thìn (năm 1304), là danh nhân thời nhà Trần thế kỷ XIV. Mạc Đĩnh Chi sinh ra trong gia đình nghèo nhưng có truyền thống hiếu học. Ông là người vô cùng mẫn tiệp, thông tuệ, có tài kinh bang tế thế, làm quan đến chức Đại Liêu Tả bộc xạ (Tể tướng) đứng đầu triều, trải qua ba đời vua Trần Anh Tông, Trần Minh Tông và Trần Hiến Tông. Tương truyền trong sự nghiệp làm quan, ông luôn tận tâm vì nước, vì dân, nổi tiếng thanh liêm, chính trực và có tài thao lược. Ông từng hai lần đi sứ phương Bắc, với sự hiểu biết uyên bác, tài hùng biện và khéo léo ứng xử của một nhà ngoại giao tài ba, ông được nhà Nguyên nể phục và phong làm Lưỡng quốc Trạng nguyên. Ông mất ngày 10/2 năm Bính Tuất (năm 1346) tại quê nhà. Với tài năng, đức độ và công lao to lớn của ông - Vua Trần đã phong cho ông tước Hầu và xây dựng Đền thờ ông để muôn đời thờ phụng.

Di tích đền Long Động thờ 3 danh nhân khoa bảng hàng đầu đất Việt, đó là: Thủ khoa Minh kinh bác học Mạc Hiển Tích, đỗ đầu tại khoa thi năm Quảng Hựu thứ 2 (Bính Dần, 1086) tương đương Trạng nguyên; Tiến sĩ Mạc Kiến Quan (em ruột của Trạng nguyên Mạc Hiển Tích) thi đỗ khoa thủ tuyển (năm Kỷ Ngọ 1089) làm quan đến chức Thượng thư bộ Công; Lưỡng Quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi (đời thứ 5 của Trạng nguyên Mạc Hiển Tích) thi đỗ Trạng nguyên năm Giáp Thìn (1304).

Trải qua nhiều thế kỷ, nhân dân xã Hợp Tiến luôn gìn giữ, tôn tạo Đền Long Động để di tích không chỉ là nơi tưởng niệm danh nhân lịch sử, một địa chỉ văn hóa tâm linh thiêng liêng mà còn là biểu tượng của truyền thống tôn sư trọng đạo, hiếu học và uống nước nhớ nguồn.

Lễ hội Đền Long Động diễn ra từ ngày 27 - 29/3 (tức từ ngày 9 - 11/2 âm lịch) với nhiều hoạt động như: Lễ tế, rước kiệu, đọc chúc văn, dâng hương và giao lưu văn nghệ, các trò chơi dân gian như cờ người, bắt vịt, đi cầu thùm… góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa lịch sử của dân tộc.

Mạnh Minh (TTXVN)